შესვლა
რეგისტრაცია
რეკლამა

ქალი რომელიც მიყვარდა (სრულად)


17-06-2021, 11:32
ავტორი R.M
ნანახია 4 280

პროლოგი
ადამიანები იბადებიან, თავის კვალს ტოვებენ და მიდიან. და ვინ იყო ვლად დრაკულა? ეს კითხვები დიდხანს მაწუხებდა და გადავწყვიტე გამერკვია. ახლა კი თქვენ მოგიყვებით კაცზე, რომელსაც უყვარდა, სძულდა, იბრძოდა, მარცხდებოდა და იგებდა ბრძოლებს. ის არ ყოფილა ვამპირი, ის ჩვეულებრივი ადამიანი იყო, ადამიანური შიშებით და ვნებებით.ისტორია გრაფზე

1431 წელს დავიბადე, ტრანსილვანიის ქალაქ სიღიორაში, იმ წელს მეფე სიგიზმუნდმა ვლად II დრაკული დანიშნა ტრანსილვანიის სამხედრო გუბერნატორად, ვლახეთიდან გაქცეული იყო მამაჩემი და ტრანსილვანიაში ცხოვრობდა. იქ გაიცნო დედაჩემი, სილვია, რომელიც ტრანსილვანიელი დიდებულის ქალიშვილი იყო. მამაჩემი დრაკონის ელიტური რაინდული ორდერის წევრი გახდა ჩემი დაბადების წელს, რომელიც უნგრეთის მეფემ სიგიზმუნდმა დაარსა. ისინი დრაკონის შვილებად იწოდებოდნენ, მათ აბჯრებზეც დრაკონი იყო გამოსახული და მედალიონს ატარებდნენ დრაკონის გამოსახულებით. მე ვლად ბასარაბი ვარ, ვლახეთის კანონიერი მმართველი. ორდენის წევრობა ჩემზე მემკვიდრეობით გადმოვიდა, სწორედ ამიტომ მეწოდა დრაკულა (დრაკონის შვილი). შეიძლება დაუნდობელი ვიყავი ბრძოლაში, მაგრამ ეს ჩემი ხალხის და ქვეყნის სიყვარულით გავაკეთე.
ყველაფერი კი ასე დაიწყო...
დედაჩემი ვლად II-ს ცოლი არ ყოფილა. ის მისი საყვარელი იყო, საყვარელი, რომელიც ძალიან უყვარდა. მამაჩემი ჩემს სანახავად, რომ მოდიოდა აბჯარზე დრაკონი ჰქონდა გამოსახული. ბავშვები გაოცებულები აყოლებდნენ თვალს, მე კი ამაყად ვაცხადებდი, რომ ის ვლახეთის კანონიერი მმართველი და მამაჩემი იყო. მაშინ შემარქვეს დრაკონის შვილი, „დრაკულა“. სახელს აღარ მეძახდნენ. მე ყველა დრაკულად მიცნობდა. ჩემი ნახევარ ძმა, მამაჩემის კანონიერი შვილი და მემკვიდრე, მირჩა უნდა ყოფილიყო ვლახეთის მმართველი. თურქები განუწყვეტლივ ცდილობდნენ ვლახეთზე გაბატონებას, ჯერ კიდევ ბაბუაჩემი მირჩა (1355-1418) ებრძოდა მათ. ზიზღი თურქების მიმართ ბავშვობიდანვე ჩამომიყალიბდა. მძულდა მათი მოდგმა, მძულდა მათი სარწმუნოება და მძულდა ყველა თურქი, რადგან მათი ამპარტავნება მაგიჟებდა, სისხლს მიდუღებდა. ჩემი ხალხი შრომობდა და მათ ვუხდიდით ხარკს. მათ ტყვედ მიჰყავდათ ბავშვები და ცარიელ სოფლებში თავად სახლდებოდნენ. ჩვენი რწმენის და ჩვენი მიწის წართმევა უნდოდათ.
ჯერ კიდევ 9 წლის ვიყავი, რომ ტყეში პატარა ხის სახლი ავაშენე. მგლებს ვიშინაურებდი და საკვებით ვამარაგებდი. მამაჩემი გაგიჟდა, რომ გაიგო, რომ ტყეში დავიარებოდი.
-საშიშია, ტყეს არ გაეკარო, უამრავი ნადირია. რამე რომ დაგემართოს დედაშენზე არ ფიქრობ?-მიყვიროდა ვლადი.
-ვფიქრობ და ვიცი, რომ არაფერი დამემართება.
-ცხვრები სად წაიყვანე?
-მგლებს ვაჭამე.
-შენ სულ გაგიჟდი? მათ გემოს გაიგებენ და სოფელში ჩამოვლენ.
-მაშინ მკვდარი თურქები მომიყვანე, რომ ისინი გამოვკვებო.-შევხედე ვლადს.
-შენ სულ გაგიჟდი? -ისევ დამიყვირა.
-თავად ვინადირებ მათზე.-გაბრაზებულმა ჩავილაპარაკე და ცხენს მოვახტი.
-ვლად გაჩერდი. პრობლემებს ქმნი და იცოდე დაგსჯი.-ცხენის აღვირს ხელი მოჰკიდა მამაჩემმა და გამაჩერა.
-გამბედაობა არ გეყოფა. ჩვეულებრივი მშიშარა ხარ. იქნებ დროა დაუპირისპირდე მათ და მირჩას (პაპაჩემი) დაწყებული ბოლომდე მიიყვანო. შენ მხოლოდ მე დამსჯი, მათ კი კუდის ქიცინს დაუწყებ, ტყვეებს და ხარკს გაუგზავნი.
-ვლად!-დამიყვირა.-თავხედი და გაუზრდელი ბავშვი ხარ. თურქების ხოცვა კურდღლების ხოცვა ნუ გგონია.-მიყვიროდა მამაჩემი.
-იქნებ უკვე ვკლავ მათ, როგორც კურდღლებს?-გამეცინა.-მაშინ როცა შენ კუდს უქიცინებ მათ, მე მათ ვკლავ, ნელ-ნელა.-ირონიულად ვიღიმოდი.
-არ გესმის, ფიცხი ხარ. არ შეიძლება ვლად, ასე საქმეს მირთულებ.-მარწმუნებდა მამა.
-ნუ დარდობ, ისინი მზვერავები არიან, ელჩებს არ ვხოცავ. და კიდევ კურდღელი არასდროს მომიკლავს, იცი რატომ? ის სუსტი არსებაა და მისი მოკვლით ვერაფერს მივიღებ. თურქების ხოცვით კი მხოლოდ სიამოვნებას ვღებულობ.
-ვლად ეს არ არის ნორმალური, შენი ტოლი ბიჭები სხვა რამით ირთობენ თავს.
-მე არა, განუწყვეტლივ ვვარჯიშობ მშვილდის სროლაში, ხმლით ბრძოლაში. მძულს ისინი და თუ ოდესმე ძალაუფლება მექნება მე მათ არ დავემონები.-აღვირი ხელიდან გამოვტაცე და ტყისკენ გავაჭენე ცხენი. ჩემს ხის სახლში მივედი. გარშემო მგლები იყვნენ და მიყურებდნენ, რომ მათთვის საკვები მიმეტანა.
-ერთად ვინადიროთ.-გამოვუცხადე მგლებს და ვანიშნე უკან გამომყოლოდნენ. მდინარესთან ვიყავი მთელი დღე ჩასაფრებული. სოფელში დავინახე, რამდენიმე თურქი ჯარისკაცი. მგლებს ვანიშნე ერთ-ერთი მათგანისთვის ფეხზე ეკბინათ. თეთრი ახალგაზრდა მგელი მართლაც ეცა და ფეხი ლამის მოაჭამა, მერე კი გამოიქცა. ხუთი თურქი გამოეკიდა თეთრ მგელს. ტყეში შემოჰყვნენ და აქ მე ჩავუსაფრდი. მშვილდით ხუთივე მოვკალი, მოცელილები დაეცნენ მიწაზე. მგლები ეცნენ და ტყის სიღრმეში გაათრიეს დახოცილები. ტანსაცმელი გავხადე და შევინახე, ისინი კი მგლების ლუკმა გახდნენ. ჩემი ხის სახლი სავსე მქონდა თურქების იარაღით და ტანსაცმლით. ცოტა არ იყოს მეც მეშინოდა ვინმეს არ მიეგნო ამ სახლისთვის.
ჩვენ 5 მეგობარი ვიყავით. მე, ვლად დრაკულა, დრაგომირი, მისი უმცროსი ძმა მათე, ვასილი და სტასი, ვასილის უმცროსი ძმა. მე, ვასილი და დრაგომირი ტოლები ვიყავით, მათე და სტასი კი ჩვენზე პატარები იყვნენ. ვასილმა და დრაგომირმა იცოდნენ ჩემი სახლის არსებობა და მგლები მათაც არ ერჩოდნენ. ისინიც მეხმარებობდნენ თურქების ხოცვაში და ერთობლივად ვაგროვებდით იარაღს და აღჭურვილობას.
მურად II-მ მუქარის წერილი მოსწერა მამაჩემს ვლად II-ს. აღშფოთებული იყო თურქეთის სულთანი მისი ჯარისკაცების გაუჩინარების გამო.
-სად არის?-კარი თითქმის შემოგლიჯა მამაჩემმა და გაბრაზებულმა დაუწყო დედას ყურება.
-რა მოხდა?-მშვიდი სახით მიუგო დედაჩემმა.
-უნდა დაველაპარაკო, მისი საქციელი მიუღებელია.-ისევ ყვიროდა ვლადი.
-რა დააშავა?-შეხედა დედაჩემმა.
-სად არის? უნდა ველაპარაკო.-ისევ ხმას აუწია.-შენ კი არც ეცადო მის დაცვას.
-რა თქმა უნდა, მირჩა შენი ერთადერთი სათაყვანებელი ვაჟია, ვლადმა რაც არ უნდა გააკეთეს ყველაფერში ცუდს ხედავ. იქნებ ერთხელ მაინც დაინახო მასში ტახტის მომავალი მემკვიდრე, ვინც მართლა იხსნის ვლახეთს ამ ბოროტებისგან. -დედამაც დაუყირა და ზურგი შეაქცია.
-აქ ვარ.-მეორე ოთახიდან გამოვედი.-ნუ მიცავ და ნურც ტახტის მემკვიდრედ მომიაზრებ.-შევხედე დედაჩემს.-მე მიყვარს მირჩა და მის სამსახურში ვიქნები მუდამ.-მკლავზე ხელი ჩამოვუსვი დედას, რომელსაც თვალები ცრემლით ჰქონდა სავსე.-შენ კი მამაჩემო და ჩემო მეფეო, არ მოგცემ უფლებას კიდევ აატირო ეს ქალი.-გაბრაზებულმა თვალებით დედაჩემზე ვანიშნე.-ახლა კი წამოდი და დავილაპარაკოთ.-კარში გავედი და ვლადიც სწრაფად გამომყვა უკან. ცხენს მოვახტი და ვანიშნე გამომყოლოდა. ისიც მოახტა ცხენს და უკან ამედევნა. ტყეში წავიყვანე და ხის სახლთან მივიყვანე, მგლები უღრენდნენ მაგრამ გავაჩერე და მამაჩემი ხის სახლში შევიყვანე.
-ეს რა არის?-შეშინებული თვალებით უყურებდა აღჭურვილობას და იარაღს.
-ეს ის არის რაზეც წლებია ლაპარაკს თავს არიდებ. შეგიძლია შენი მტრები გადაითვალო.-იარაღზე ვანიშნე.
-ყველა შენ დახოცე?-შეშინებული თვალებით მიყურებდა.
-მე და იმ მგლებმა გარეთ შენ რომ გიპირებდნენ შეჭმას.
-ვლად ადრეც გითხარი და ახლაც გიმეორებ, ეს ცუდად დამთავრდება.
-ვისთვის? ჩემთვის?
-შენთვის. მურადმა მუქარის წერილი მომწერა, ბოაირები (თავადები) განმიდგნენ. ბევრმა მათგანმა მუსულმანობა მიიღო და მტრად მექცა. ასე ადვილი არ არის ქვეყნის მართვა. მარტო ეს გვამები არ კმარა ქვეყნის გასანთავისუფლებლად.-აღჭურვილობისკენ გაიშვირა თითი, მერე ტახტზე ჩამოჯდა და თავი ხელებში ჩარგო.-რა მოგიხერხო არ ვიცი. ტახტი ძლივს დავიბრუნე, ძლივს დავბრუნდი ვალხეთში და მურადი უკვე მუქარის წერილს მწერს. ისევ მომიწევს გაქცევა და გადახვეწა, ასე ნუ იქცევი გთხოვ.
-ერთხელ მაინც მომისმინე. ყველა მოღალატე ბოიარი სამაგალითოთ დასაჯე. ყველა ვინც რწმენას უღალატებს დასაჯე. დასჯაში მამულების ჩამორთმევას არ ვგულისხმობ. ყველა ვინც გღალატობს უნდა მოკლა. ყველა მამაკაცი მათ შორის ბავშვები უნდა გაწვრთნა და ჯარისკაცებად აღზარდო. არ გაუგზავნო ტყვეები მურადს და ის ბავშვები ბრძოლაში დაუპირისპირე მას. მე პირველი დავდგები ბრძოლაში და წინ წავუძღვები ჯარს. მე უკვე ბრძოლის ველზე ვარ.
-მხედართმთავრობა გინდა? სულელი ბავშვი ხარ, არ გესმის არაფერი.
-რამდენი კაცი მოგიკლავს ბრძოლებში?
-არ დამითვლია.
-ჩემს ასაკში რამდენი კაცი გყავდა მოკლული?
-არც ერთი.
-ხო და დათვალე, მიდი დათვალე და მიხვდები ჩვენს შორის რა განსხვავებაა. შენ მოლაპარაკებებით მტერს ამრავლებ, მე კი მათ შემცირებაზე ვზრუნავ. წყეულიც იყოს შენი მოლაპარაკებები, თუ ის ჩემს მეგობრებს მტრის სამსახურში ჩააყენებს.-დავუყვირე მამაჩემს.
-აზრი არ აქვს. გაჩერდი ვლად, თორემ ხვალ ზეგ თქვენს თავს მომთხოვს მურადი.
-და შენც გაუგზავნი, სიმამცე არასდროს გეყოფა თურქებს დაუპირისპირდე. ახლა კი არც გაბედო და არც შემიშალო ხელი ჩემს არჩეულ გზაზე. დაივიწყე ეს სახლი და აქ არასდროს მოხვიდე, თორემ მგლები ნამდვილად შეგჭამენ.-მკლავში ხელი მოვკიდე და გარეთ გამოვიყვანე. ცხენს მოახტა, მეც მოვახტი ჩემს ცხენს და უკან ამედევნა.
-შეცდომა დავუშვი, როცა ალექსანდრეს მივაბარე შენი თავი.-თავი გაიქნია მამაჩემმა.
-ალექსანდრე ნამდვილი მებრძოლი და ქვეყნის პატრიოტი ბოიარი იყო, იმათ არ გავს ახლა რომ გარს გახვევიან. ის ებრძოდა თურქებს და მათთან ბრძოლის მეთოდები მეც მასწავლა. ის რომ შენს ადგილას ყოფილიყო იბრძოლებდა.
-ხო ალექსანდრე ფიცხი და მამაცი რაინდი იყო, მაგრამ დიპლომატია მისთვის უცხო იყო, ეს შენს აღზრდაშიც იგრძნობა.
-მან უბადლო მებრძოლად მაქცია, მე მისი მადლობელი ვარ. მაშინ, როცა შენ ჩემთვის არ გეცალა ის მიწევდა მამობას, ის იყო ჩემთვის მამაც, ძმაც და მეგობარიც.
-ამდენი მგელი როგორ გიჯერებს?
-მოვათვინიერე.
-მგელი? ცნობილია, რომ მათი მოთვინიერება შეუძლებელია.-გაღიმებულმა შემომხედა.
-ჩემთვის სიტყვა შეუძლებელი არ არსებობს. მთავარია გჯეროდეს წარმატების, ის აუცილებლად გამოგივა. სიტყვა „შეუძლებელი“ სუსტი ადამიანების მოგონილია, თავისი სისუსტეები, რომ დამალონ.
-ვლად ჯერ პატარა ხარ, სამყაროს არ იცნობ.
-საკმაოდ დიდი ვარ მეფეო. ადრე მომიწია გაზრდაც და პრობლემებთანაც დაპირისპირება. ისე გავიზარდე, რომ შენ ჩემთვის არასდროს გეცალა. მიხარია რომ ასე მოხდა, შენგან მხოლოდ მორჩილებას და სიტყვა „შეუძლებელ“-ს ვისწავლიდი.-ვუთხარი და ცხენი სწრაფად გავაჭენე, მამაჩემი კი უკან ჩამოვიტოვე.
სოფელში გვიან დავბრუნდი, უმისამართოდ დავაქროლებდი ცხენს, სამყაროზე ვიყავი განრისხებული.
-თომას როგორ ხარ?-ჩემი ბავშვობის მეგობარი დავინახე ეკლესიის ეზოდან გამოვიდა.
-კარგად ვლად, შენ როგორ ხარ?-გამიღიმა თომასმა, ის ბავშვობიდან ძალიან სათნო და კეთილი ბავშვი იყო. ამიტომაც ამოირჩია მამა გიორგიმ და თავისთან წაიყვანა ეკლესიაში.-მამა გიორგიმ მალე გაკურთხებ მღვდლადო.-ბედნიერი მიღიმოდა.-მერე მოდი და აღსარება ჩამაბარე.
-ზედმეტად ბევრი ცოდვა მაქვს თომას, დასაწყისისთვის მათეს გამოგიგზავნი.-გავუღიმე თომასს.
-ხომ იცი რომ მე ყველაფერს ვხედავ.-გამიღიმა თომასმა.
-იმასაც რაც წინ მელის?-შევხედე და თვალი ოდნავ მოვჭუტე ნიშნად იმის, რომ მისი არ მჯეროდა.
-ვხედავ ვლად.-გამიღიმა მან.-შენ მეფე გახდები, შეიძლება შენ არ გჯერა, მაგრამ მე ვხედავ.
-თომას, თომას. ნუ ეცდები დამაჯერო, თორემ ამპარტავნება შემიპყრობს.
-შენ ამპარტავანი არასდროს არ იქნები, უფალს ემსახურები ოღონდ სხვანაირად.
-ეს კი ტყულია. მე უფლის სამსახურში როგორ ვიქნები, როცა ყოველ დღე ვცოდავ.
-კი სცოდავ, ებრძვი ბოროტებას და იცავ სამშობლოს. შენ უფლის ჯარისკაცი ხარ.-გამიღიმა თომასმა.-თუ ამას დაიჯერებ უფალი არ მიგატოვებს.
-აღარ გააგრძელო თორემ ამპარტავნება მართლა შემიპყრობს.-თვალი ჩავუკარი თომასს.-და კიდევ შენი ხილვების შესახებ ნუ მოყვები, თორემ ეშმაკეულად შეგრაცხავენ და კოცონზე დაგწვავენ.-გავუღიმე თომასს და უკან ჩამოვიტოვე.
12 წელი შემისრულდა, დაისი იყო, მზე უკვე მთებს მოეფარა, მინდორში ცხენს დავაჭენებდი და სწორედ ამ დროს გავიგე კივილის ხმა. ცხენით იქით წავედი საიდანაც კივილის ხმა ისმოდა. თურქი ჯარისკაცი ჩემ ტოლ გოგონას პირზე ხელს აფარებდა და ცდილობდა კაბა შემოეხია. სისხლი ამიდუღდა, ხმალი ვიშიშვლე და თურქი ძაღლი იქვე მოვკალი. სისხლის გუბე დადგა, თურქის თავი კი მინდორზე დაგორდა.
-ღმერთო.-შეშინებული და დამფრთხალი გოგონა პირზე ხელს იფარებდა და ისე ქვითინებდა.
-დამეხმარე, რომ ტყეში გადავაგდო.-შევხედე დამფრთხალს.
-არ შემიძლია.-ტირილს უმატა და ხელები ერთიანადა აუკანკალდა. თავად ავიკიდე თურქის უთავო სხეული და ცხენს გადავკიდე. მისი თავი ხურჯინში ჩავდე, მკვდარს ზემოდან გადავაფარე და ცხენით ხეობისკენ წავედი. თურქი ძაღლი ტყეში დავაგდე მგლების საჯიჯგნად და უკან მოვბრუნდი. ისევ იქ იჯდა, ტიროდა და სისხლიან ხელებს შეშინებული დასცქეროდა.
-ნუ გეშინია, ადექი და წამოდი.-ხელი მოვკიდე და წამოვაყენე, მან კი ხელები კისერზე მომხვია და ჩამეხუტა.
-არ მიმატოვო.-დაიჩურჩულა ჩემს ყელში. სხეულში სითბო ვიგრძენი, წუთის წინ დაგროვილი ბრაზი სადღაც გაქრა. თითქოს მისმა ერთმა შეხებამ გაალღო ჩემი სხეული და გული.
-ნუ ტირი.-ცრემლები შევუმშრალე. ისეთი ლურჯი თვალები ჰქონდა თვალი ვერ მოვწყვიტე, მერე მის დაბუშტულ წითელ ტუჩებზე გამექცა მზერა და მოწყვეტით ვაკოცე. არ შემწინაღმდეგებია, ჩემს მკლავებში გაინაბა. იქვე ჩამოვჯექით მინდორში, ერთმანეთს ვკოცნიდით და ხელს არ ვუშვებდით.-რა გქვია?-კოცნა შევწვიტე და მის ლურჯ თვალებს მივაჩერდი.
-ილანი.-ჩაილაპარაკა და ღაწვებზე სიწითლემ გადაურა.
-რომ გავიზრდები ცოლად მოგიყვან.-გავუღიმე.
-დაგელოდები.-მანაც გამიღიმა.-შენ რა გქვია?
-ვლადი.-ისევ ვიღიმოდი, უცნაური შეგრძნებები დამეწყო, თვალი ილანის შემოხეული კაბისკენ გამექცა, საიდანაც მაცდურად უჩანდა მოშიშვლებული ფეხები, ჩემი მზერა დააფიქსირა და შემოხეული კაბა სწრაფად შემოიკრა შიშველ ფეხებზე. მერე კი გაწითლდა, ისედაც წითელი ღაწვები უფრო გაუწითლდა.-ჩემი ნუ გრცხვენია.-გავუღიმე.-მაგ ფეხებს როცა ჩემი გახდები მაინც ვნახავ.-ვუღიმოდი. მერე ხელები მოვხვიე და გულში ჩავიკარი.
-ვლად ხომ დამიცავ, გთხოვ არავის მისცე უფლება მომეკაროს?-დაიჩურჩულა და ისევ ცრემელები წამოუვიდა.
-დაგიცავ, გპირდები ყოველთვის დაგიცავ.-გულში ვიკრავდი ატირებულს.
იმ ღამით სახლში არ დავბრუნებულვარ, მთელი ღამე ღია ცის ქვეშ ილანთან ერთად მეძინა. არც ის დაბრუნებულა სახლში, გულზე მეკვროდა და მშვიდად სუნთქავდა ჩემს მკერდზე მოწებებული.
-ვლად, ვალდ გაიღვიძე.-ილანის ხმა ჩამესმა.-გლეხები გამოვლენ სამუშაოდ, სირცხვილია არავინ გვნახოს.-თავზე მადგა და მაღვიძებდა. თვალების გახელისთანავე მისმა ლურჯმა თვალებმა შემომანათეს.
-აუცილებლად ჩემი ცოლი იქნები.-გავუღიმე.-ყოველ დილით ეს თვალები თუ შემომანათებს ბედნიერებისთვის მეტი არაფერი მჭირდება.-ხელი მოვხვიე წელზე და ზემოდან მოვექეცი.-მგონი შემიყვარდი.-ყელში ვაკოცე.
-მგონი?-გაბრაზებულმა მომცხო ხელი.
-არა, ნამდვილად შემიყვარდი.-ახლა მის ტუჩებს დავეწაფე. მზე უკვე ამოსულიყო, მინდვრის ბოლოს ხმაური გაისმა და ჩვენს უცებ მოვცილდით ერთმანეთს. ილანი ცხენზე შემოვისვი და მისი სახლის შორი ახლოს დავტოვე. მერე კი სახლში დავბრუნდი.
-მოვიდა.-შეშინებული დედაჩემი გამოვიდა სახლიდან, მას მამაჩემი ვლად II მოჰყვა.
-დედას რატომ ანერვიულებ, სად დადიხარ?-გამიბრაზდა მამაჩემი.
-უკვე დიდი ვარ.-გაბრაზებულმა შევხედე და გვედი ავუარე.
-ვიცი დიდი ხარ და ძლიერიც. -უკან მომყვა და წინ დამიჯდა.
-რა მოხდა? რატომ მოხვედი?-შევხედე გაბრაზებულმა.
-მურად II შენს თავს მთხოვს, შენ და რადუ (ჩემი უმცროსი ძმა) უნდა გაგზავნოთ ედირნეში.-თავი დახარა და იატაკს გაუსწორა თვალი.
-მშიშარა ხარ.-გაბრაზებულმა შევხედე.-საკუთარი შვილების დაცვაც არ შეგიძლია. გამგზავნე მათ მძევლად და ხვალ ჩააბარე მთლიანად ვლახეთი.-ხმას ავუწიე.
-საკმარისია.-დამიყვირა ვლადმა.-ისინი გადაგვსანსლავენ. შენ გგონია მათთან დაპირისპირება რამე სასარგებლოს მოუტანს ვლახეთს? ჩვენი ერი საერთოდ გაქრება რუკიდან.
-ყოველ წელს თუ გაუგზავნი მეომრებად 12-13 წლის ბიჭებს ისედაც გავქრებით რუკიდან.-გაბრაზებულმა კარი გამოვიხურე და ცხენს მოვახტი ზურგზე. ტყეში წავედი, ნადირობა ეს ერთადერთი შვება იყო ჩემი სიბრაზის დასაცხრობად. იმ თურქის ცხედართან მივედი, მგლები ჯიჯგნიდნენ მის უსულო სხეულს. აღარ მინადირია, ამ სცენის დანახვის მერე თითქოს შვება ვიგრძენი. მერე გამოვბრუნდი და ილანის სახლის სიახლოვეს დავიწყე ხეტიალი ცხენით. ისიც გამოჩნდა და წყაროსკენ წავიდა კოკით წყლის მოსატანად. ცხენით დავეწიე და გვერდზე ამოვუდექი.
-ასე უნდა მდიო?-დამფრთხალმა შემომხედა, თუმცა მისი თვალები ბრწყინავდნენ.
-გაბრაზებული და გაგიჟებული ვარ, შენი თვალები კი მაწყნარებს.-გავუღიმე და ცხენიდან ჩამოვხტი. გვერდით ამოვუდექი და ისე გავყევი.
-ხომ დაწყნარდი, ახლა წადი.-გაიღიმა.
-წყარომდე გამოგყვები და ერთ კოცნას მოგპარავ.-მის ყურთან დავიჩურჩულე.
-კარგი.-გაეღიმა და ღაწვები შეეფაკლა.
დიდხანს ვკოცნიდით ერთმანეთ წყაროზე. მერე კი მოვცილდი და იქვე ჩამოვჯექი.
-რატომ იყავი გაბრაზებული?-გვერდით დამიჯდა.
-თურქები ჩემს თავს ითხოვენ, წასვლა მომიწევს და შენი მიტოვება. -ჩავილაპარაკე და წყაროში მოცურავე ლიფსიტას გავუშტერე თვალი.-პირობა შეიძლება ვერ შევასრულო.-სევდიანი თვალებით შევხედე.
-რომ აღარ დაბრუნდე?-ტირილი დაიწყო.
-დავბრუნდები და ცოლად მოგიყვან. ხომ დამელოდები ილან, ხომ გჯერა ჩემი. დავბრუნდები და ვიბრძოლებ, ვიბრძოლებ, რომ არცერთი ბავშვი აღარ გახდეს თურქების ტყვე.-მისი ატირებული თვალები გულს მიკლავდა. ცრემლები შევუმშრალე და გულში ჩავიკარი.
-ვლად გავიქცეთ, არ წახვიდე.-გულზე მეკვროდა და მისი ცრემლები გულ მკერდს მისველებდა.
-დედაჩემთან მიგიყვან და იქ დაგტოვებ.
-არა, არ შემიძლია.
-იქ მშვიდად იქნები და ჩემს დაბრუნებას დაელოდები.
-კარგად ვიქნები, არ იდარდო. უშენობით გამოწვეულ ტკივილს ვერავინ გამიქრობს.
იმ დღით ტაძარში მივედით. საკურთხევლის წინ ერთმანეთს ერთგულება შევფიცეთ. ტაძრიდან გამოვდიოდით, რომ თომასი შემოდიოდა.
-ილან ეს თომასია, მომავალი მამაო.-გავუღიმე თომასს და ილანი წარვუდგინე.
-ის. ის არის.-შეშინებულმა შეხედა თომასმა ილანს და თვალები აუცრემლიანდა.
-თომას კარგად ხარ?-მხარზე ხელი დავადე ჩემს მეგობარს.
-არა ვლად, კარგად არ ვარ.-იქვე ჩაიმუხლა, თითქოს ძალა წაერთვა. ისევ ილანს გახედა შეშინებული თვალებით და ტირილი აუვარდა.
-მარტო წახვალ სახლში? ჩემი ცხენით წადი.-შევხედე ილანს, მანაც თავი დამიქნია და ტაძარი დატოვა.
-ეს სიზმრები მაგიჟებს.-ლუღლუღებდა თომასი.
-თომას რა სიზმრები? რა გჭირს?-გაბრაზებული ვუყურებდი.
-ვინ იყო?
-ჩემი მომავალი ცოლი.-გავუღიმე თომასს.
-ვლად წადი. მასთან წადი სანამ გაემგზავრები.-ხელით მომიცილა თომასმა და ტაძრიდან თითქმის გამომაგდო.
-თომას, საიდან იცი, რომ მივემგზავრები?-ჩემთვის ჩავილაპარაკე უკვე გზაზე მიმავალმა.
ის დღეები ერთმანეთს არ ვცილდებოდით, დღე ილანით იწყებოდა და მთავრდებოდა. განშორება მძიმე იყო, მიყვარდა და გული მასთან მრჩებოდა, თუმცა მაინც დავემორჩილე მამაჩემს, არ მინდოდა ვინმეს ჩემი შიში ენახა. მეშინოდა, ძალიან მეშინოდა წასვლის, მაგრამ მამაჩემს არ ვათქმევინებდი, რომ მშიშარა ვიყავი. თავაწეული წავედი და გავყევი თურქებს. ჩემთან ერთად ვასილი, რადუ და დრაგომირიც გამოემგზავრნენ.
-ვლად მეშინია, რომ ვეღარ დავბრუნდებით.-ვასილმა ჩაილაპარაკა და უკანასკნელად მოავლო თვალი მშობელ მიწას.
-დავბრუნდებით.-მხარზე ხელი დავადე და ისიც თითქოს ჩემი დაიჯერაო წამოვიდა. მგზავრობა ხანგრძლივი და დამღლელი იყო, მაგრამ რაღაც დროის მერე იმ დამღლელ მგზავრობას ღიმილით ვიხსენებდი. მაშინ ჯერ კიდევ ადამიანი ვიყავი, მაშინ ჯერ კიდევ მქონდა მეგობრებთან ხუმრობის განწყობა, მაშინ ჯერ კიდევ მჯეროდა რომ იქ არც ისეთი საშინელება არ დამხვდებოდა რაც დამხვდა.
თურქეთში რომ მივედით იმ ღამით ცა თითქოს ჩამოიქცა. მთელი ღამე წვიმდა და ქარი აწყდებოდა სარკმელს. შევცქეროდი სარკმელს, როგორ აწყდებოდნენ ხის ტოტები და როგორც ცდილობდნენ სარკმელში შემოღწევას.
-ნეტავ სადა ხარ ახლა ილან?- ხის ტოტებს დაუწყე ლაპრაკი.-რა ამბავი მომიტანეთ მისგან?-შევცქეროდი სარკმელს და ილნის ლურჯ თვალებზე ვფიქრობდი. ის რაც აქ ხდებოდა ჯოჯოხეთი იყო. ამაზე უარესი ჯოჯოხეთი უბრალოდ არ არსებობდა ქვეყანაზე. თითქოს უფალიც განურისხდა აქ დატრიალებულ ცოდვებს, თითქოს უფალი ტიროდა ამ ბავშვების ცოდვით. მათთვის სიკვდილი შვება იყო, ისინი ხომ უფალთან მიდიოდნენ, სადაც ბოროტება არ იყო, სადაც არ იყო მურადი და არ იყო მისი ვაჟი მეჰმედი. იმ ღამით ილანზე ვფიქრობდი, ვფიქრობდი დაუსრულებლად. მისი ლურჯი თვალები თვალწინ მიდგა და მაძლიერებდა, რწმენას მიმტკიცებდა, რომ ვიბრძოლებდი და უკან დავბრუნდებოდი.
მეჰმედ II ჩემი ტოლი იყო. თითქმის ერთად ვიყავით სულ თავიდან. მისი ქედმაღლობა და ამპარტავნება მაგიჟებდა, მაგრამ ახლა არ იყო იმის დრო, რომ მე მისთვის რამე დამეშავებინა. მე უნდა შემესწავლა თურქული, ყველას გონებოდა, რომ მათი ერთგული ვიყავი, მესწავლა მათი სუსტი წერტილები და მერე მიმეყენებინა მათთვის დარტყმა. იქ ნამდვილი ჯოჯოხეთი იყო. ვლახ ტყვე ბავშვებს მეომრებად გვამზადებდნენ, დაუნდობლად გვავარჯიშებდნენ და თუ რომელიმე სუსტი აღმოჩნდებოდა გვაიძულებდნენ საკუთარი მოძმეები დაგვეხოცა. არც მე ვიყავი გამონაკლისი, ვიბრძოდი გადარჩენისთვის, ვიბრძოდი იმისთვის, რომ უკან დავბრუნებულიყავი და ეს საშინელება დამესრულებინა. ჩემი ძმა რადუ მეჰმედის ერთგული მეგობარი გახდა, ეს ალბათ მისი სისუსტის ბრალიც იყო. ეშინოდა, რომ ერთ დღესაც ვარჯიშით დაღლილს, ჩვენი ხელით მოუღებდნენ ბოლოს და სხვა სტრატეგია აირჩია. მან ისლამი მიიღო და ქრისტიანობა უარჰყო. მე ვერ ვუღალატე ჩემს ღმერთს, მე ვერ ვუღალატე საკუთარ ხალხს, მე ვერ ვუღალატე საკუთარ პრინციპებს. ახლა აქ ბუდას ციხეში იმდენ საშინელებს ვისმენ საკუთარ თავზე, რომ ბრაზისგან სისხლი მიდუღს. მოღალატეები, მშიშარა და უსუსური ადამიანები ათას საშინელებას ჰყვებიან, სიმართლე კი ერთია. სიმართლე, რომელიც ჩემს გულშია სულ სხვაა.
-ვლად, მიდი დაამტკიცე, რომ კაცი ხარ.-მეუბნებოდა მეჰმედი.-მოკალი შენი მეგობარი, რომ დამიმტკიცო ერთგულება.-ამაზრზენად იცინოდა. ვასილი კი თვალებით მთხოვდა მისი ტანჯვა დამესრულებინა. სარზე ჩამოაცვეს ჩემი უახლოესი მეგობარი. მე კი მაიძულებდა მეჰმედი ჩემი ხელით მომეკლა. ვასილისთვის ასე ყოფა უფრო დიდი სატანჯველი იყო, თვალები დავხუჭე, რომ მომაკდავის თვალები არ დამენახა და ხმალი პირდაპირ გულში გავუყარე. ჩემი უსუსურობა მაცოფებდა, რომ ჩემი ხმალი ახლა მეჰმედის გულს არ აპობდა. ბრაზი მახრჩობდა, მინდოდა მეჰმედი საკუთარი ხელებით დამეგლიჯა იმ დროს. ეს სცენა დაუსრულებლად მეორდებოდა სიზმრებში და მოსვენებას მიკარგავდა. ჩემი სიძულვილი თურქების მიმართ იმ დღით გაასმაგდა. ვასილი მახსენდებოდა, როცა ვლახეთს ვტოვებდით როგორი სევდიანი უყურებდა მშობლირ ქედებს. თითქოს გული უგრძნობდა, რომ ვეღარ იხილავდა მათ.
ვასილის მოკვლის მერე დაუნდობელი გავხდი. როგორც კი შანსი მეძლეოდა ვკლავდი თურქებს დაუნდობლად. ხშირად ვახლდი მეჰმედს ნადირობისას და ნადირთან ერთად ხშირად ვხოცავდი თურქებს უსიერ ტყეში. მეჰმედი ნელ-ნელა ხვდებოდა, რომ ამ ყველაფერს მე ვაკეთებდი და შიში და უნდობლობა იზრდებოდა მისი მხრიდან ჩემს მიმართ, სამაგიეროდ რადუ იყო მისი ერთგული და მყარი დასაყრდენი. საკუთარ ძმასაც ვერ ვენდობოდი, ჩემი შავ ბნელი ზრახვები და საქმეები არც რადუმ იცოდა. ვემზადებოდი, ვალხეთში გამგზავრებისთვის, ვემზადებოდი, რომ მამაჩემს და ჩემს ძმას მირჩას დავეხმარებოდი ოსმალებთან ბრძოლაში. ჩვენ ბევრნი წაგვიყვანეს თურქეთში, ჩემი სოფლიდან ვასილი, მე და დრაგომირი. ვასილი მოკლა მეჰმედმა ჩემთან მეგობრობის გამო. არ მინდოდა დრაგომირიც დამეკარგა.
-მუსულმანობა უნდა მიიღო.-გამოვუცხადე დრაგომირს.
-არ შემიძლია, მეზიზღებიან ისინიც და მათი ღმერთიც. -ზიზღით ჩაილაპარაკა დრაგომირმა.
-გულში ილოცე და იწამე ქრისტე. უნდა დამეხმარო, მეც და საკუთარ თავსაც. მუსულმანობას მიიღებ და მეჰმედის ერთგული მეგობარი გახდები. მაგრამ შენ ჩემს მეგობრად დარჩები და მის ყველა ზრახვას მე გამიმხელ.
-თავად რატომ არ აკეთებ ამას?
-მე თამაში არ შემიძლია, სიბრაზეს ვერ ვთოკავ და თუ მის სიახლოვეს ვიქნები შემომაკვდება. მე კი ვლახეთში უნდა დავბრუნდე.-ილანის ლურჯი თვალები გამახსენდა და სევდიანად გამეღიმა.
-კარგი, რა გეგმა გვაქვს?-დამთანხმდა დრაგომირი.
-მე, შენ და ვასილმა ერთმანეთს ძმობა შევფიცეთ. ვასილის გამო ვალდებულები ვართ შური ვიძიოთ. შენ ინფორმაციას მომაწვდი, საქმეს კი მე გავაკეთებ. შენ არავინ დაგსჯის, სასჯელს მე მივიღებ. იანიჩარები უნდა დავხოცო, ყველა უკლებლივ ვინც ვასილი სარზე აწამა.-ბრაზისგან ძარღვები დამეჭიმა და მუშტები შევკარი.
ასეც მოხდა, დრაგომირი მუსულმანი გახდა. მიყვებოდა მეჰმედის დიად გეგმებზე, თუ როგორ უნდოდა მთელი ევროპა დაემონებინა. მე კი ნელ-ნელა ვუხოცავდი იანიჩარებს. მეჰმედი უკვე ცოფებს ყრიდა, კედლებს აწყდებოდა სიბრაზით, მაგრამ ფაქტები არ ჰქონდა ხელთ, რომ ეს მე გავაკეთე. ეშინოდა და თან ცდილობდა დამახლოვებოდა, მისი ოცნება იყო მის სამსახურში ჩავმდგარიყავი.
თურქეთში ყოფნას ერთი უპირატესობა ჰქონდა. მე მტერი შევისწავლე, ვიცოდი მათი წესები, ვისწავლე მათი ენა. ასევე მასწავლეს მეცნიერება, ფილოსოფია, ხელოვნება. მურადი და მისი შვილი ცდილობდნენ ჩემთან მეგობრული ურთიერთობის დამყარებას, რათა მომავალში ვლახეთი ჩემი ხელით ჩამებარებინა და მათი ერთგული ვყოფილიყავი, მაგრამ ვერ შეძლეს ჩემთან კარგი ურთიერთობის შენარჩუნება, რადგან ეს მე არ მინდოდა და ბრაზს ვერ ვთოკავდი. რადუ მეჰმედის ერთგული იყო, მას მოეწონა ოსმალები და მათი სარწმუნოებაც.
ერთი წლის შემდეგ უფრო დიდი საშინელება გააკეთა მეჰმედმა.
-წამოდი ვლად, ახალი ტყვე ქალები მოიყვანეს, ავარჩევთ და მე, შენ და რადუ გავერთობით.-მხიარული სახით შემოიჭრა მეჰემდი ჩემს ოთახში.
-არ მინდა.-მკაცრად ჩავილაპარაკე და ზურგი შევაქციე.
-მე მინდა. არ მაინტერებს შენი სურვილები.-ყვირილი დაიწყო მეჰმედმა.
-არ მინდა!-ხმას ავუწიე და მეჰმედს ყელში ვწვდი. ცალი ხელით კედელს ავაკარი, სიბრაზისგან თვალებზე ლიბრი გადამეკრა. ცოტაც და მეჰმედს დავახრჩობდი საკუთარი ხელებით, რომ ზურგში დამარტყეს. დანუდობლად მირტყავდა 5 იანიჩარი კეტებს და ფეხებს. თუმცა მეჰმედის ყელზე შემოხვეულ ჩემს თითებს არ ვხსნიდი, მერე გავითიშე. დიდხანს ვეგდე ბნელ საპყრობილეში დასისხლიანებული. ვეღარ ვუძლებდი, ვეღარ ვთამაშობდი მეჰმედის წინაშე. მაცოფებდა მისი ქედმაღლობა, მისი ოცნება კონსტანტინეპოლის დაპყრობაზე, მისი გეგმები გულს მიჭამდა და სისხლს მიდუღებდა. შიში გამიქრა, იმ დროს ყველაფერი სულერთი იყო ჩემთვის. არ მეშინოდა სიკვდილის, სიკვდილი შვება იყო, იმ საშინელების დასასრული, თუმცა ქვად და რკინად ვიქეცი. არ ვკვდებოდი. გამოვჯანმრთელდი და საპყრობილედანაც გამომიყვანეს.
-მიპატიებია.-გამომიცხადა მეჰმედმა.-შენნაირი მებრძოლები მჭირდება, რომ ჩემი დიდება გაამყარონ. ჩემს წინაშე ქედს მოიხრი და ქრისტიანებთან ბრძოლაში ჩემს გვერდით იქნები.
ხმა არ ამომიღია, არც შემიხედავს. მშიერს და დასუსტებულს თავი არ მქონდა არაფრის. როცა მოვკეთდი ისევ დამიბარა მეჰმედმა, უამრავი ტყვე იყო მის გარშემო, ის კი ისევ ჩემით ერთობოდა.
-წამოდი.-მანიშნა გავყოლოდი და სასახლე დავტოვეთ. განცალკევებით მდგომ სახლში მიმიყვანა, რადუც იქ იყო და კიდევ მისი რამდენიმე ერთგული მეგობარი. -ის ქალები აქ არიან.-ამაზრზენად გაიღიმა და დიდ ოთახში შევიდა, სადაც რამდენიმე ძვირფას კაბაში გამოწყობილი გოგონა იყო. თითქმის ბავშვები იყვნენ, 13-14 წლის გოგონები.-შენ იქიდან აარჩიე მიდი, მეორე ოთახში მყოფ ატირებულ გოგონებზე მანიშნა და მხარი გამკრა მეჰმედმა.-ჩემი საჩუქარია შერიგების.
ადგილზე გავიყინე, მინდოდა მოვმკვდარიყავი იმ დროს. ილანი დავინახე იმ გოგონების გვერდით, სადაც მეჰმედი შევიდა. მისკენ წავედი, გაუაზრებლად. ეს მე არ მივდიოდი, ჩემი ფეხები თავისით მიდიოდნენ მისკენ. მის წინ ვიდექი, არ ვიცოდი რა მეღონა, რომ მათგან დამეცვა. ხელი მოვკიდე და დავიჩურჩულე:“მაპატიე“.
-მეშინია.-თვალცრემლიანმა შემომხედა.
-ეგ გოგონები ყველა ჩემია.-დაიძახა მეჰმედმა.-ახლებიდან აარჩიე.-ჩაილაპარაკა და იმ წუთას ილანთან მოვიდა.
-არ მიეკარო.-კბილებში გამოვცერი, ისე რომ ილანისთვის ხელი არ გამიშვია.
-ორივე გაიყვანეთ.-ბრძანება გასცა და იანიჩარებიც მომცვივდნენ. ისევ დავკარგე კონტროლი, მოსალოდნელმა შიშმა მხეცად მაქცია, მახსოვს უსულო იანიჩარები როგორ ეყარნენ იატაკზე, გოგონები კი ტიროდნენ. მერე მახსოვს ილანის თვალები, შველას მთხოვდნენ. -ის ჩემია ვლად, დიდი ხანია ჩემთან იზიარებს სარეცელს.-გადაიხარხარა მეჰმედმა. იმ წუთას მინდოდა მისი მოკვლა და რაც დრო გადიოდა მისი სისხლი უფრო მეტაც მწყუროდა. -თავი დახარე და ხელზე მეამბორე.-ილანს დაუყვირა.- ილანმა კი სახეში შეაფურთხა. მერე ბრძანა მისთვის ლურსმნები მოეტანათ და ილანს ჩემს თვალწინ ლურსმნები თავში ჩაარჭო და ისე მოკლა. ვღრიალებდი, თავი აღარ მქონდა ღრიალის. ხელები შემიკრეს და ისე დამაგდეს იატაკზე. ვუყურებდი ილანის უსიცოცხლო თვალებს და ჩემი ზიზღი მეჰმედის მიმართ უფრო და უფრო იზრდებოდა.
-მბრძანებელო თქვენმა ხარჭამ ვაჟი გააჩინა.-ერთ-ერთი იანიჩარი შემოვარდა ოთახში და მეჰმედს გამოუცხადა.
-ხედავ ვლად.-გადაიხარხარა.-ქრისტიანების ხოცვისთვის უფალი მასაჩუქრებს.-ისევ გაიცინა და ოთახიდან გავიდა. ისევ დაბმული ვიყავი, ილანის უსიცოცხლო სხეული კი იატაკზე ეგდო და მისი თვალები ყინულივით გაქვავებულიყვნენ.
-ილან.-დავიჩურჩულე.-დაგპირდი დაგიცავდი და ვერ დაგიცავი.-ყელში ბურთივით გამეჩხირა რაღაც, თითქოს მახრჩობდნენ, ვეღარ ვსუნთქავდი. ვერ ვგრძნობდი ტკივილს, მკლავებზე რკინის მარწუხები მეკვროდა და კანს მისერავდა, მაგრამ ვერ ვგრძნობდი. ვგრძნობდი გულიდან წამოსულ საშინელ ტკივილს, რომელიც სუნთქვის საშულებას არ მაძლევდა. ვოცნებობდი, რომ ეს მხოლოდ სიზმარი ყოფილიყო, ვოცნებობდი, რომ ჩემი ტანჯვა დასრულებულიყო. არ ვიცი რამდენ ხანი ვიყავით ასე, კარი გაიღო და ვიღაც შემოვიდა. ილანთან მივიდა და თვალები დაუხუჭა, მის ნაზ და თლილ თითებს ვუყურებდი, თითებიდან მზერა მის თვალებზე გადავიტანე, შავი და უძირო თვალები ჰქონდა, დიდი ტკივილით სავსე. მასაც ძვირფასი სამოსი ეცვა, ისე შემოვიდა ოთახში მეგონა ანგელოზი შემოფრინდა.
-ვწუხვარ.-ჩაილაპარაკა და ჩემსკენ წამოვიდა.-რამით შემიძლია დაგეხმარო?-თავზე გადამისვა ხელი.-ის წავიდა, იანიჩარებიც გაჰყვნენ, რამდენიმე მსახურია მხოლოდ.-უცნაური აქცენტი ჰქონდა, თურქი აშკარად არ იყო. დაბმული ვიყავი, ისე მქონდა ბორკილები ხელზე შემოხვული, რომ ვერ ვამოძრავებდი.-დაგეხმარები წამოდგომაში.-მხარში ამომიდგა და წამომაყენა, მერე კი სკამი მოიტანა და იქ დამსვა.
-ვინ ხარ?-შევეკითხე გაყინული ხმით, ისევ იატაკზე მწოლიარე ილანის უსიცოცხლო სხეულს შევყურებდი.
-არავინ, მონა, რომელიც სიკვდილს ნატრობს.-ჩაილაპარაკა სევდიანად.
-მარტო დამტოვე. მის სხეულს წამართმევენ და დატირებასაც ვერ შევძლებ.-ცივი ხმით ჩავილაპარაკე.
-კარგი.-ხელები ყელზე მომხვია, ვიგრძენი მისი ცრემელები ჩემს მხარზე.-არ დანებდე ტკივილს, იბრძოლე ბოლო ამოსუნთქვამდე.-ჩემს ყურთან დაიჩურჩულა, მომცილდა და ოთახიდან გავიდა.
რამდენიმე საათი ვუცქეროდი ილანის უსიცოცხლო სხეულს, სანამ არ მოვიდნენ და ისევ ბნელ საპყრობილეში არ ჩამაგდეს. დამტოვეს ჩემს ტკივილთან მარტო. გამეტებით ვურტყავდი მუშტებს კედლებს, ხელებზე ძვლები მეტყობოდა უკვე, სისხლი გამდიოდა ხელებიდან, მაგრამ ეს ტკივილი იმ ტკივილს ვერ ფარავდა რასაც გულში ვგრძნობდი. რამდენიმე კვირის მერე მკურნალი მოვიდა და მალამოს მისმევდა. საჭმელიც უხვად მოჰქონდათ.
-ძალიან რისკავს შენს გამო, ბედნიერი უნდა იყო ასეთ ქალს, რომ უყვარხარ.-ბოლო ვიზიტისას ჩაილაპარაკა მკურნალმა.
-ვის გულისხმობთ?-გაკვირვებულმა შევხედე.
-საიდუმლოა.-გამიღიმა და ციხე დატოვა. მაშინ ვფიქრობდი, რომ დრაგომირის ხელი ერია ამ საქმეში. მალე ციხიდანაც გამომიყვანეს და წამიყვანეს ბნელ სარდაფებში, სადაც მორიგი საშინელება ხდებოდა. სასაკლაო, სადაც ერთი უნდა გადარჩენილიყო მხოლოდ, ის ვინც ყველაზე ძლიერი და ყველაზე ჭკვიანი აღმოჩნდებოდა. ისევ გადავრჩი და ჩვეულ ცხოვრებას დავუბრუნდი. დრაგომირი ღამით მოვიდა მალულად ჩემს სანახავად.
-ვლად მეგობარო.-გადამეხვია.-როგორ ხარ?
-უკეთესადაც ვყოფილვარ.-სევდიანად ჩავილაპარაკე.
-დაივიწყე, ის გოგო დაივიწყე. იმდენი გოგოა ამ დღეში ვერ დათვლი, ყველას ვერ უშველი ვლად, შენ კი თავს დაიღუპავ.-მარწმუნებდა დრაგომირი.
-ის ილანი იყო, მე მას ერთგულება და ჩემი სიყვარული შევფიცე. მან ის ჩემს თვალწინ..-სათქმელი ვერ დავასრულე ტირილი ამივარდა.
-მას ერთი ქალი უყვარს. სიგიჟემდე უყვარს, ის მისი ხარჭაა, მაგრამ სძულს მეჰმედი. საჭურისები ჭორაობდნენ, რომ სულ ტირის და ეზიზღება მეჰმედი.-მიყვებოდა დრაგომირი მეჰმედის დიდ სიყვარულზე.-მეჰმედმა რამდენჯერმე ახსენა ის, ხშირად მინახავს სევდიანი მის გამო.
-ისევე მოვუკლავ სიყვარულს, როგორც მე მომიკლა.-ჩავილაპარაკე გაბრაზებულმა.
-მას მეჰმედი სძულს, თავის უბედურებაც ეყოფა.-გაბრაზებულმა შემომხედა დრაგომირმა.-მას თუ რამეს დაუშავებ მეჰმედზე უარესი იქნები ვლად, ღირს მის გამო ქრისტიანის მოკვლა?
-ისევე ვატკენ, როგორც მე მტკივა.-დავიმუქრე.-შენ აგზავნიდი მკურნალს?-შევხედე დრაგომირს.
-არა. მეჰმედი სულ მითვალთვაებდა, ვერ მოვახერხე შენი დახმარება.
-აბა ვინ იყო, ვინ მიგზავნიდა მკურნალს და საკვებს?-გაოცებულმა შევხედე დრაგომირს.
-ვეცდები გავარკვიო. როგორც ჩანს მეგობარი გყავს აქ და არ იცი.-გამიღიმა დრაგომირმა.-იქნებ რადუმ?
-არა. რადუ გამორიცხულია, ის მეჰმედის ერთგული ლაქიაა.
-მაშინ გავარკვიოთ ვინ იყო.
-შენ გაარკვიე, მე სხვა საქმე მაქვს.-ჩავილაპარაკე და იმ ქალის შესახებ ყველაფერი გავარკვიე მეჰმედის დიდ სიყვარულს რომ ეძახდა ყველა. მეჰმედთან ერთად გამოვიდა სასეირნოდ, ქალღმერთს ჰგავდა, გრძელი წაბლისფერი თმა ეყარა მხრებზე, სიცივისაგან ლოყები წითლად შეფაკლოდა, მხრებზე ბეწვის ქურქი ჰქონდა მოხვეული, თუმცა ცხენზე მჯდომარესაც შეატყობდით უნაკლო აღნაგობას. გაშტერებული ვუყურებდი დიდი ხნის განმავლობაში და თვალს ვერ ვწყვეტდი. ვერ მოვახერხე მისი ხელში ჩაგდება. მეჰმედმა თითქოს დამივიწყა, ამ ქალით იყო გატაცებული და მე ყურადღების მიღმა დავრჩი. ეს ქალი ძალიან მეცნობოდა და არ ვიცოდი სად მყავდა ნანახი.
-ღმერთო რა ლამაზია.-ჩემდა უნებურად აღმომხდა.-იმ ძაღლს უმართლებს, მაგრამ წაგართმევ სიყვარულს ისე როგორც მე წამართვი.-ჩავილაპარაკე გაბრაზებულმა. რაღაც მჭირდა, ამ გოგოს დანახვაზე გული მიჩქარდებოდა და სუნთქვა მიჭირდა. რამდენჯერმე დააფიქსირა ჩემი მზერა, იცოდა, რომ ვუთვალთვალებდი და ჩუმად იყო. ორი კვირა დავყვებოდი აჩრდილივით, ყოველ ჯერზე მხედავდა და არ იმჩნევდა, მარტო არასდროს იყო, სულ ახლდნენ თან. სასეირნოდ, რომ გამოდიოდა თვალებით თითქოს მეძებდა, ჩემს მზერას დააფიქსირებდა, გაიღიმებდა და გზას აგრძელებდა.
-მბრძანებელო მამათქვენი გიბარებთ, სასწრაფოდ.-მსახური წამოეწია მეჰმედს და გულამოვარდნილმა მოახსენა მურადის მოსვლის ამბავი. მეჰმედმა ცხენი მოატრიალა, ისე რომ თანამგზავრისთვის ყურადღება არ მიუქცევია და ცხენი სასახლისკენ გააჭენა. ქალმა კი თითქოს დრო იხელთა და ტყეში შევიდა ცხენით, უცებ მიეფარა თვალს. სწრაფად ავედევნე, დიდი ხნის ძებნის მერე დავინახე, სასახლიდან დიდ მანძილზე იყო მოშორებული უკვე. წინ გადავუდექი და მისი ცხენის აღვირს ხელი წავავლე.
-მან გამოგგზავნა?-ზიზღით ჩაილაპარაკა, მერე შემომხედა, თითქოს ახლობელი დაინახაო, გამიღიმა და სახე გაუნათდა.
-მან არა, მაგრამ მე გავუგზავნი მას შენს თავს.-შევხედე ირონიით.
-იქნებ შვებაა ეგ ჩემთვის.-გაეღიმა.-მიდი მომკალი და დაასრულე ჩემი ტანჯვა, ამას თავად ვერ ვაკეთებ, რადგან რწმენა არ მაძლევს უფლებას თავი მოვიკლა.-ამაყად იდგა და წარბიც არ შეუხრია.
-კარგი.-ხმალი შევმართე, მერე მის გულზე დაკიდებული ჯვარი დავინახე, თვალებში ჩავხედე და იქ საკუთარი თვალები დავინახე. ისეთივე ტკივილით და რისხვით სავსე. მერე დრაგომირის სიტყვები გამახსენდა:“ შენც მას დაემსგავსები.“ და ხმალი ხელიდან გამივარდა.
-რატომ არ მკლავ? მიდი მომკალი და გაამწარე მეჰმედი.-ირონიულად მიმზერდა, ისე, რომ თვალი არ დაუხამხამებია.
-რატომ მეცნობი ასე?-ჩავილაპარაკე და მის შავ თვალებში ისევ ჩავიძირე, ხელი ნერვიულად მოისვა ყელზე, თვალი მისი თითებისკენ გამექცა და მასში ის გოგო ამოვიცანი რომელიც ილანის სიკვდილის დღეს ერთადერთი თანაზიარი იყო ჩემი ტკივილის. ცხენიდან ჩამოვხტი, მიწაზე დავჯექი და თავი ხელებში ჩავრგე. მეც მეჰმედს დავემსგავსე, კაცს, რომელიც მძულდა.-ააააააააააა.-არაადამინური ღრიალი აღმომხდა.-მე არ ვარ მისნაირი, არ შემიძლია.-ხმალს ხელი მოვკიდე და ისევ ცხენს მოვახტი. ის იყო უნდა წავსულიყავი, რომ..
-გაჩერდი. მისი გამწარება თუ გინდა წამიყვანე. ჩემი მოკვლით ვერ გაამწარებ, ჩემს თავს თუ წაართმევ ეს გაამწარებს მას. კარგად ვიცნობ შენს მტერს, მეც მძულს ის და დაგეხმარები.-მომაძახა უკნიდან.
-სად წაგიყვანო, როცა მე თავად მისი ტყვე ვარ?-უძლურება გულს მიჭამდა.
-გადამმალე, სადმე. არ დავბრუნდები და გთხოვ დამეხმარე, ან მომკალი. არ შემიძლია დაბრუნება, მისი ყოველი შეხება მძულს.-თვალები აუცრემლიანდა და ცხენიდან ჩამოვიდა. იქვე მიწაზე ჩამოჯდა და გულამომჯდარმა დაიწყო ტირილი. არ ვიცი რა დამემართა, ვერ დავტოვე, ჩამოვედი ცხენიდან და გვერდით მივუჯექი.
-რა გქვია?-გაუაზრებლად დავუსვი შეკითხვა, არ ვიცოდი რა გამეკეთებინა.
-მარია. მეჰმედი ფატმა ხათუნს მეძახის.-ტირილით ამოილაპარაკა.
-მარია, როგორც ღვთისმშობელს.-გამეღიმა.-კათოლიკე ხარ, თუ...
-მართლმადიდებელი ვარ.-შემომხედა თვალცრემლიანმა.
-სად დაიბადე?-კვლავ ვაგრძელებდი კითხვებს.
-სერბეთში, ქალაქ ბანსიფში (ახლანდელი პანჩევო), ჩემი ქალაქი ბელგრადთან არის ახლოს. შენ სად დაიბადე?-გულზე დაკიდებულ ჩემს ჯვარს ხელი მოჰკიდა და ცრემლიანი თვალები შემომანათა.
-მეც მართლმადიდებელი ქრისტინი ვარ, ტრანსილვანიაში დავიბადე, ისე ვლახეთიდან ვარ.-სევდიანად გავუღიმე.-რამდენიმე წუთის წინ შენი მოკვლა მინდოდა. ქრისტიან მართლმადიდებელს ვკლავდი ურჯულო ძაღლის გამო.
-დავივიწყოთ.-ცრემლი ხელის გულით შეიმშრალა.
-წამოდი.-ხელი მოვკიდე წელზე და ჩემს ცხენზე შევსვი. მის ცხენს ფეხი ხმლით გადავუსერე, მერე კი მათრახი შემოვცხე, ისიც წამში გაიქცა და გეზი სასახლისკენ აიღო. ჩემს ცხენს მოვახტი და ტყის განაპირას, ერთ სოფელში მივიყვანე ერთ მოხუც ქალთან. როცა ცუდად ვიყავი ამ ქალთან მოვდიოდი, ყოველთვის კეთილად მექცეოდა. მითხრა, რომ ისიც ტყვე იყო ერთ დროს და ახლა აქ ცხოვრობდა, მასაც ჯვარი ეკიდა და გულით ქრისტიანულ რწმენას ატარებდა.
-გთხოვ შეიფარეთ.-ვთხოვე ქალს და ოქროს მონეტა ხელის გულში ჩავუდე.
-შევიფარებ.-გამიღიმა და თავისი დამჭკნარი ხელი მარიას თავზე გადაუსვა.
-ცხენს ხმალით რატომ დაუსერე ფეხი?-შემომხედა მარიამ.
-იმიტომ, რომ იფიქრონ სადმე გადმოგადო და მკვდრის ძებნა დაიწყონ და არა ცოცხალი ადამიანის.
-მადლობა დახმარებისთვის.-საშინლად მწველი მზერა ჰქონდა, ისეთი გულამდე რომ აღწევდა.
-მადლობა შენ.-ხელები მოვხვიე და გულში ბავშვივით ჩავიკარი ეს უცხო ქალი. იქნებ იმ სითბოს ვეძებდი მასში რაც ილანის სიკვდილის დღეს გამინაწილა. თითქოს გავთბი, თითქოს გაყუჩდა ის ტკივილიც და სიბრაზეც გაქრა. რაც აქ ვიყავი პირველად ვიგრძენი, რომ ისევ ადამიანი ვარ და არა ცხოველი.
მარია გადავმალე. მეჰმედი გაცოფებული დაეძებდა მარიას, მაგრამ ვერსად მიაგნო და ირწმუნა, რომ ის დაიღუპა.
მეჰმედ II ტახტიდან ჩამოვიდა, რადგან მტრის შემოსევა ვერ მოიგერია, მან თავად სთხოვა მამამისს მურად II -ს სამეფო ტახტი დაეკავებინა. ამას მოჰყვა შეთანხმება უნგრეთის მეფესა და მურად II-ს შორის. უნგრეთის მეფემ გამოგვისყიდა ტყვეობიდან მე და რადუ. რადუ არ წამოვიდა და მეჰმედთან დარჩა, დრაგომირი მე დავტოვე იქ თავად. მხოლოდ მე გამოვემგზავრე ვლახეთში 1448 წელს. დრაგომირს დავემშვიდობე, ჩვენი შეთანხმება ასეთი იყო, მეჰმედის ყველა ნაბიჯი უნდა მცოდნოდა, ყველა გეგმა. ამაზე დრაგომირი იზრუნებდა და მშობლიურ ენაზე თურქული ასოებით დაწერილ წერილებს მომწერდა, რომ ვერავის ვერ გაეგო ვერაფერი. მარიაც წამოვიყვანე ვლახეთში ჩუმად ისე რომ არავინ არაფერი იცოდა. ჩემს სოფელში მივედი და მარია დედაჩემის სახლის გვერდით პატარა სახლში დავაბინავე. რადუმაც არ იცოდა არაფერი მარიას შესახებ.
-მადლობა.-თვალცრემლიანი მიღიმოდა მარია.
-რატომ არ გინდა სამშობლოში გაგზავნო?-შევხედე მარიას.
-არ შემიძლია. მე მეჰმედის ხარჭა ვიყავი. შერცხვენილი და განადგურებული იქ ვერ დავბრუნდები.-სევდიანად შემომხედა.-თანაც იქ არავინ დამრჩა.
-მაშინ აქ გაგათხოვებ.-გავუღიმე.
-არა.-ჩაილაპარაკა და ზურგი შემაქცია.
-ყველა მისნაირი არ არის?-მხარზე ხელი დავადე და ჩემსკენ შემოვაბრუნე.
-იმ საღამოს, იმ გოგოს რომ იცავდი მეც იქ ვიყავი.-ცრემლიანი თვალებით შემომხედა.-სადაც არ უნდა იყოს ბედნიერი იქნება რადგან იცის, რომ ძალიან გიყვარდა.
-ვერ დავიცავი.-თვალები ამიცრემლიანდა.
-შენ ყველაფერი გააკეთე.-მოზრდილ წვერზე ხელის გული ჩამომისვა.-თავი არ დაიდანაშაულო, რომ ვერ დაიცავი.
-შეწყვიტე!-გული შემეკუმშა, კვლავ ისეთივე ტკივილს ვგრძნობდი, როგორც მაშინ და დავიყვირე.-შეწყვიტე! აღარ მინდა მასზე ლაპარაკი.-გულზე ხელი მივიჭირე და იქვე მდგარ ხის სკამზე მოწყვეტით დავჯექი.
-ვლად, კარგად ხარ?-შეშინებული მიყურებდა, წყალი მომიტანა და საკუთარი ხელით დამალევინა.-გპირდები აღარ ვილაპარაკებ მასზე.-თვალცრემლიანი მიყურებდა.
-მაპატიე.-ცოტა აზრზე, რომ მოვედი დამნაშავე თვალებით შევხედე.-ჩუმად რატომ ხარ?
-არ მინდა რამე არასწორად ვთქვა.-თვალები აუცრემლიანდა.-არ მინდა ტკივილი მოგაყენო.
-მაპატიე.-თავი დავხარე დამნაშავე ბავშვივით.-მე წავალ, მოეწყვე და მოვალ მერე. თუ რამე დაგჭირდება ყველაფერს მოგიტან.
-სასახლეში შეიძლება..-გაჩუმდა და ზურგი შემაქცია.
-აქ უკეთ იქნები.-ხელი მის თმასთან მივიტანე, მინდოდა თმაზე მოვფერებოდი, მაგრამ ხელი უღონოდ დავუშვი დაბლა. არ ვიცი რა მემართებოდა, მაგრამ საკუთარ თავზე კონტროლი არ უნდა დამეკარგა.-პირველად რომ დაგინახე გავიფიქრე რომ მეჰემდს ძალიან გაუმართლა.-გულახდილად გავუმხილე ჩემი ფიქრები და სახლი დავტოვე.

მარია,
მე მარია პანიჩი ვარ. დავიბადე სერბეთის პატარა ქალაქ ბანსიფში. მამაჩემი გიორგი მღვდელი იყო, ღვთისმშობლის მიძინების ტაძარში წირვას აღავლენდა. ექვსი ძმა მყავდა, ყველაზე პატარა მე ვიყავი. მამა გოგოზე ოცნებობდა, მაგრამ ჩემი დაბადებაც ტრაგედია იყო ოჯახისთვის. დედა ჩემზე მშობიარობას გადაჰყვა. მამამ მარიამი დამარქვა, როგორც ღვთისმშობელს. ჩემი ძმები ძალიან მანებივრებდნენ, მაგრამ ისე ვიზრდებოდი, როგორც ბიჭი. მახსოვს ნაწნავები, რომ მოვიჭერი და ბიჭივით შევიჭერი თმა მამა როგორ გამიბრაზდა.
-მარიამ, ქალს როდისმე დამსგავსები? ბებია ვეღარ გივლით, ცოტა შენც მოეხმარე მოხუცს რამეში.-ბრაზობდა მამა.
-მეხმარება გიორგი, დაანებე თავი, ჯერ ბავშვია.-მიცავდა ჩემი მოხუცი.
-მამა მშვილდის სროლა ვასწავლეთ.-იცინოდა ჩემი უფროსი ძმა დუშკო.
-მე კი ხმლით ბრძოლა.-მას ლუკა აჰყვა.
-თქვენ სულ გაგიჟდით?-დაუყვირა მამამ.-ხვალიდან არ დავინახო ცხენზე დაჯდეს, ან კაცის ტანსაცმელი ჩაიცვას. იცოდეთ თქვენ დაგსჯით.-დაემუქრა ჩემს ძმებს.
-ტყუილად ნატრობდა გოგოს.-გაეცინა ლაზარეს, ეს მგონი ექვსივეს გვაჯობებს.-ჩაილაპარაკა და ბიჭებმაც სიცილი აიტეხეს.
ის ბედნიერი დრო იყო, ძალიან ბედნიერი. ერთი კვირის მერე ჩვენს ქალქს თურქები დაესხნე თავს, ტაძარი დაარბიეს. მამაჩემი წინ აღუდგა ბარბაროსებს და ჯვარცმაზე შუბით მიაჭედეს. ხმაურზე ტაძრისკენ გავიქეცით მე და ლაზარე და იქ ნამდვილი საშინელება დაგვხვდა. ჩემი ხუთი ძმა ბრძოლის ქარცეცხლში იყვნენ, მაშინ გავიყინე, ვეღარ ვინძრეოდი. ლაზარე 14 წლის იყო, დაიჭირეს და ტყვედ წაიყვანეს, ხოლო დანარჩენები ადგილზე შეაკვდნენ ბრძოლისას თურქებს. ვუყურებდი როგორ ეცემოდნენ ჩემი ძმები სათითაოდ და მე მათ ვერ ვშველოდი. ლაზარეს გადარჩენა მინდოდა და მათ ცხენით გავეკიდე. პირველად მოვკალი, მშვილდი ვესოლე თურქებს და ორი კაცი მოვკალი. მერე მეც შემიპყრეს, ჩემი მოკვლა უნდოდათ, მაგრამ ვიღაცამ თქვა, რომ კარგ ფასად გამყიდიდნენ და მეც ტყვედ გამყიდეს. ორი დღის მერე მეჰმედს მიჰგვარეს ჩემი თავი. სუსტი აღმოვჩნდი, მინდოდა და საშუალება არ მომცეს. მეჰმედის ხარჭად მაქციეს. ზედმეტად გატაცებული იყო ჩემით. ხშირად მიბარებდა და ყოველ მისვლაზე საკუთარი თავი მძულდა. ჩემი ოჯახის განადგურებაში ის იყო დამანაშავე და მძულდა მთელი არსებით.
-ჩუმად რატომ ხარ? შეგიძლია ილაპარაკო, ვიცი ჩვენი ენა იცი.-მითხრა მეჰმედმა ერთ ერთი სტუმრობისას. კარგი განათლება მქონდა მიღებული, მამა ბევრს მამეცადინებდა, რამდენიმე ენა შემასწავლა, მათ შორის თურქულიც.
-ურჩხული ხარ.-ჩავილაპარაკე გაბრაზებულმა.
-ჰა, ჰა, ჰა..-ხმამაღლა გადაიხარხარა.-ურჩხული ნამდვილად ვარ.-ისევ აგრძელებდა სიცილს.
-ის, მოკალით?-თვალცრემლიანმა შევხედე.
-ვისზე ლაპარაკობ?
-იმ ბიჭზე, თავის სიყვარულს, რომ თქვენგან იცავდა.-შევხედე თვალცრემლიანმა.
-არ მომიკითხავს.-სივრცეს გახედა.-ის ჩემი ტყვეა, მორჩილებას უნდა მიცხადებდეს, ის კი უბრალოდ..-გაჩუმდა და იქვე მდგარ ვაზას ხელი გაჰკრა, ვაზა ზრიალით დავარდა იატაკზე და ნაწილებად გაიფანტა.-ისე მიყურებს, თითქოს ის არის მბრძანებელი. დიახ, მე ურჩხული ვარ, მოვუკალი სიყვარული და ამას ვაყურებინე.-დაიყვირა. სახეზე ზიზღი გამომესახა.-გძულვარ, გეზიზღები, მაგრამ იცოდე შენც მე მეკუთვნი.-თითი დამიქნია.
-ეშმაკით ხარ შეპყრობილი, თუ გგონია ჩემს სიცოცხლეს რამე ფასი აქვს ცდები. მადლობელი ვიქნები თუ მეც მომკლავ.-ისევ ზიზღით ვუყურებდი.
-შენ არ მოგკლავ, ჯერ მჭირდები. ზედმეტად მომწონხარ ძვირფასო.-ჩემს ყურთან დაიჩურჩულა და მერე ხმამაღლა გაიცინა.
ვლადი პირველად, რომ დავინახე, მის გულზე დაკიდებული ჯვარი შევნიშნე და თითქოს მხსნელი დავინახე მე, ტყვე ქალმა მასში. ის კი სხვა გოგოსკენ წავიდა და იქ საშინელება დაატრილა. ის სიცოცხლეზე მეტად უყვარდა ვლადს და მისი გულისთვის დაუნდობლად იბრძოდა.
ჰარამხანაში გავარკვიე, რომ ის ვლახეთიდან იყო, რომ ის ვლახეთის უფლისწული იყო. მალე ისიც გავარკვიე რომ ციხეში ჰყავდათ გამოკეტილი და რომ ძალიან ცუდად იყო. მეჰმედის ნაჩუქარი ძვირფასი სამაჯური საჭურისს მივეცი.
-გთხოვ მოახერხე და ციხეში ინახულე. მკურნალიც მიუყვანეთ თუ საჭიროა. უფრო გულუხვი ვიქნები გპირდები.
-მბრძანებელი მომკლავს, რომ გაიგოს.-შეშინებული მიყურებდა საჭურისი.
-ვერაფერს გაიგებს, გპირდები ვერ გაიგებს, გთხოვ.-თვალცრემლიანი ვუყურებდი.-შენც ტყვე ხარ, მათ ჩაგაგდეს ამ დღეში, ერთხელ მაინც წადი მათ წინააღმდეგ, ოდესღაც შენც ქრისტინი იქნებოდი, უფლის სახელით, შეიბრალე გთხოვ. გაყიდე ეს სამაჯური, საკმაო თანხას მოგცმენ და მოისყიდე მცველები.-ვემუდარებოდი საჭურისს.
-საყურეებიც.-ჩემს საყურეებს გაუშტერა თვალი. არც დავფიქრებულვარ, ისე მოვიხსენი და ხელში ჩავუდე.
-კიდევ დაგასაჩუქრებ გპირდები.-მადლიერი თვალებით ვუყურებდი საჭურისს.
-კარგი.-გამომართვა სამაჯური და საყურები და წავიდა. რამდენიმე დღის მერე მითხრა, რომ უმკურნალეს და კარგად იყო. იმ დღით ღიმილი არ მცილდებოდა სახიდან. იმ საღამოს მეჰმედმა მიხმო. ჩემი ბედნიერი ღიმილი არ გამოჰპარვია.
-რა გიხარია?-შემომხედა გაკვივებულმა და თავადაც გახარებულმა შემომხედა.
-რომ მიხმეთ.-ურცხვად მოვიტყუე, რომ მისი გული მომეგო.-რაღაც მინდა გთხოვო.-გვერდით მივუჯექი მეჰმედს და თვალებში ჩავხედე.-მინდა შენი გულიდან ბოროტება გავაქრო.-ხელი მკერდზე დავადე.- გამოიჩინე სიკეთე და ნუ სჯი შენს ტყვეებს.
-ვისზე დარდობს ჩემი გულის ბატონი?-ირონიულად შემომხედა.
-ის გოგო, ჩემი მეგობარი იყო.-ისევ ურცხვად ვტყუოდი.-თუ გინდა ჩემი გული მოიგო მისი შეყვარებული შეიბრალე. ის მოკალი, მეც გული მომიკალი.
-ის ვლახი იყო, შენ სერბი..
-დავმეგობრდით.. ერთი ტკივილი გვქონდა და დავმეგობრდით.-თვალ ცრემლიანმა შევხედე.
-შემიყვარებ?-ლოყაზე ხელი ჩამომისვა. მისი ყოველი შეხება მანადგურებდა, მაგრამ თავი დავუქნიე.
-როგორ შეგიყვარო, როცა ვუყურებ, რომ მხოლოდ საშინელებებს სჩადიხარ. დამანახე, რომ სიკეთეც არის ამ გულში.-გულზე ხელი მივადე.
-გავანთავისუფლებ.-დაიჩურჩულა ჩემს ტუჩებთან და კვლავ მის მკლავებში აღმოვჩნდი. ჰარამხანაში დაბრუნებული მთელი ღამე ვტიროდი. მეზიზღებოდა საკუთარი თავი, მეზიზღებოდა მეჰმედი იმ ტკივილისთვის რასაც მაყენებდა.
ორი დღის მერე საჭურისისგან გავიგე, რომ ვლადი უკეთ იყო.
დავადგინე ლაზარეს ადგილსამყოფელიც, ერთ ერთმა თურქმა დიდებულმა იყიდა. წერილი მივწერე და ოქრო გავუგზავნე მეჰმედის სახელით. წერილზე მეჰმედის ბეჭედი დავარტყი ჩუმად, მერე კი მისი ბეჭედი მოვიპარე. მთელი ჰარამხანა გაჩხრიკეს და ბეჭედს ვერ მიაგნეს. ბეჭედი მეჰმედის ოთახში დავმალე. მეჰმედმა დაიჯერა რომ დაკარგა და აღარ უძებნია. ახალი დაამზადებინა ოქრომჭედელს. ძებნას, რომ თავი დაანებეს მაშინ ავიღე სამალავიდან და საგულდაგულოდ დავმალე ბეჭედი. ლაზარე გამოვისყიდე, თურქი ვაჭრები უნგრეთში მიდიოდნენ და მათ გავაყოლე, ისე, რომ ერთადერთი ჩემი ცოცხალი ძმა ვერ ვნახე.
ხშირად ვსეირნობდი და ვგრძობდი ვიღაც დაჟინებით მიმზერდა. ეს ვლადი იყო, სულ უკან დამყვებოდა. ვერ ვხვდებოდი რატომ, მაგრამ გული საგულედან ამოვარდნას მქონდა. მისი მწველი მზერა ჩემს გულამდე აღწევდა და მასზე ოცნებას მაიძულებდა. არ ვიცი რა მჭირდა, ის დიდი ტკივილი რაც გადავიტანე მისი გამოჩენის მერე თითქოს განელდა. სიცოცხლის გაგრძელების მიზეზი მომეცა და ეს მიზეზი ვლადი იყო. სასეირნოდ გამოვდიოდი, რომ მისი მწვანე თვალები კვლავ მეხილა სულს და გულს ასე რომ მიფორიაქებდა.
მეჰმედმა სახელმწიფოზე კონტროლი დაკარგა, მამამისს მისწერა და სთხოვა ისევ ასულიყო სამეფო ტახტზე, რადგან მტერი ვერ დაამარცხა.
-ახლა მეტი დრო მექნება შენთვის.-გამიღიმა მეჰმედმა.-წამოდი გვისეირნოთ.-ცხენებით დავტოვეთ სასახლე, კარგა მანძილზე ვიყავით წასული, რომ მსახური წამოგვეწია და მეჰმედს მურად II მობრძანება აცნობა. მეჰმედმა უცებ მიაბრუნა ცხენი და ჩემი იქ ყოფნა დაავიწყდა. სწრაფად გავაჭენე ცხენი ტყისკენ, ისე, რომ იანიჩარებისთვისაც შეუმჩნეველი დავრჩი. მივაქროლებდი ცხენს, რომ წინ ვლადი გადამიდგა. ჩემმა გულმა თითქოს ფეთქვა შეწყვიტა. საკუთარ სისხლძარღვებში სისხლის ხმა მესმოდა. მან ხმალი შემართა ჩემს მოსაკლავად, იმ დროს მისი ხელით ჩემი სიკვდილი ნამდვილი შვება იყო, მაგრამ მაინც გადავრჩი. არ მომკლა. ახლა ვლხეთში ვიყავი, მისი მფარველობის ქვეშ და უფრო ცუდად ვიყავი. სიგიჟემდე მიყვარდა ეს კაცი, მისთვის სიცოცხლეს დაუფიქრებლად გავწირავდი. ის კი ზრუნავდა ჩემზე, ისე როგორც იზრუნებდა საკუთარ დაზე, ან დედაზე. ხშირად მოდიოდა, მისი მშობლიური კერაც იქ იყო, არ ვიცი დაკარგულ ბავშვობას იხსენებდა, თუ ჩემზე ზრუნვას მოჰყავდა იქ მაგრამ მოდიოდა. იმდენჯერ მინატრია იმ დღეს რომ მოვეკალი ვერ დავთვლი. მეჰმედის გვერდით ჩემი არსებობა ისე არ მტკიოდა, ვიდრე ვლადის სიახლოვე და სიშორე.
ვლადი,
-ბოიარებმა (თავადები ვლახეთში) ღალატით მოკლეს მამაჩემი ვლად II და ჩემი ძმა მირჩა ცოცხლად დამარხეს. თურქები მომძლავრდნენ ჩვენს ქვეყანაში, ხარკს დღითი დღე ზრდიდნენ. ამას მოჰყვა ბოიარების თავგასულობა. ვლახეთში დაბრუნებულს სრული ქაოსი დამხვდა. ჩემს დაბრუნებამდე ერთი წლით ადრე იანოშ ჰუნიადი უნგრეთის გუბერნატორი და ვალდისლავ II ჩემი ბიძაშვილი შემოიჭრნენ ვლახეთში და ვლადისლავი ავიდა ტახტზე. მას უნგრეთი უმაგრებდა ზურგს. ჩემი დაბრუნების მერე იძულებული გახდა ვლადისლავი ტრანსილვანიში გადასულიყო, რადგან უნგრეთს ჩემი დაბრუნება უნდოდათ თურქებთან დასაპირისპირებლად. ასე უცებ მე თურქებს ვერ დავუპირისპირდებოდი, ჯერ შიდა პრობლემები უნდა მომეგვარებინა. ვლახეთზე ორი სავაჭრო გზა მდინარე ოლტს და მდინარე დიმბოვიტს მიუყვებოდა. ტრანსილვანიელი საქსონები ვაჭრებს აყაჩაღებდნენ და ქურდავდნენ. ეს სერიოზული საფრთხე იყო. სავაჭრო გზები ვლახეთზე და ტრანსილვანიაზე თუ არ გაივლიდა ქვეყანას დიდი ეკონომიკური საფრთხე შეექმნებოდა. ამიტომაც ჩემი მცირე რაზმით ბრძოლა წამოვიწყე საქსებთან. ჩემს თურქეთში წვრთნამ შედეგი გამოიღო. ბრძოლის მერე ხელებზე ვიყურებოდი და საკუთარი თავი მეზიზღებოდა იმ ბარბაროსობისთვის რაც ყაჩაღებს დავმართე. დაუნდობლად ვჩეხავდი მათ და უკან სისხლის გუბეებს ვტოვებდი. ისინი ბინძური და სასტიკი მეომრები იყვნენ, იბრძოდნენ ყველაფრით, რაც ხელში მოხვდებოდათ. არა მარტო კაცები, ქალებიც იბრძოდნენ. ნამდვილი ველურები იყვნენ, რომელთაც ცივილიზაციის არაფერი ესმოდათ. მათ მხოლოდ ყაჩაღობა და ადამიანების ხოცვა იცოდნენ.
შურისძიების წყურვილი, რომ თურქებზე შური მეძია გულს მიჭამდა. უნდა მებრძოლა, ჩემი ვლახეთი უნდა დამეცვა და ამ მცირედი ხალხით თურქებს დავპირისპირებოდი. უნგრეთის სამეფო კარზე ცნობილი იყო თურქების მიმართ ჩემი სიძულვილი, ამიტომაც მათ ხელს აძლევდათ ჩემი მმართველობა. მიზანი თურქების გატეხვა იყო, ეს მიზანი დავისახე და ამ ბრძოლაში ყველა ხერხს მივმართე. ვლახეთის ერთპიროვნული მმართველი გავხდი და წესრიგის დამყარება დავიწყე. თუმცა ტრანსილვანიელი საქსების ხოცვა დიდად არ მოეწონათ უნგრეთში.
ბრძოლის მერე ტყეში წავედი მგლების ხროვასთან, თითქოს ისინი გამიგებდნენ მარტო და მხოლოდ ისინი გაამართლებდნენ ჩემს სისასტიკეს.
-სისხლის სუნი მიდის, მაგრამ ეს ჩემი სისხლი არ არის. ეს მოღალატის სისხლია.-დავიყვირე ტყეში. თეთრი მგელი მოვიდა და სისხლიანი ხელები ამილოკა. დიდ ტკივილს ვგრძნობდი, გავყევი მგელს მათივე ბუნაგში, იქნებ მინდოდა მათი ლუკმა გავმხდარიყავი? მაგრამ მათ მეორედ მიმიღეს. მე დავბრუნდი და იმ დღეს ისევ მათიანი გავხდი. თეთრმა მგელმა გამომაცილა ტყიდან და ჩემს ცხენთან მივედი. თავი დავუკარი მგელს და წყაროსკენ წავედი, სადაც ბოლოს ილანი ვნახე. არავინ იყო, უკვე დაღამებული იყო, მთვარის შუქი ირეკლებოდა კამკამა წყალში. იქ ჩამოვჯექი და ავტირდი. არასდროს არავის ვაჩვენებდი ჩემს ცრემლებს, არც დედაჩემს, რომელიც თურქეთიდან დაბრუნებულს ცოცხალი აღარ დამხვდა.-ილან!-დავიყვირე არა ადამინური ხმით და მუშტები მიწას დავუშინე.-მჭირდები, რომ სიცოცხლე გავაგრძელო, რატომ ღმერთო, რატომ დაემართა მას ეს? მას ხომ არაფერი დაუშვებია.-წამოვდექი და სოფლის ბოლოს არსებულ პატარა ეკლესიას მივადექი, პასუხებს ვეძებდი გაგიჟებული, მინდოდა პასუხები მეპოვა.-კარი გამიღეთ მამაო.-კარზე ვაკაკაუნებდი.-ცოტა ხანში ფეხის ხმა გავიგე და ეკლესიის კარი გაიღო.
-ვლად?-გაოცებული მიყურებდა ბერი თომასი. ჩემი მეგობარი თომასი ბერად შედგა.
-პასუხები მჭირდება მამაო, პასუხები.-ჩავილაპარაკე და ღია კარში შევედი.
-რა მოხდა?-ჩემ დასვრილ ტანსაცმელს უყურებდა და სისხლიან ხელებს.
-რატომ გვტოვებენ ახლობელი ადამიანები?-იქვე ხის სკამზე ჩამოვჯექი და ანთებულ სანთელს გავუშტერე თვალი.
-იმიტომ, რომ უფალთან უკეთ არიან. იქ არ არის ბოროტება და უფალი ზრუნავს მათზე. ყველაფერი რაც ხდება თავისი მიზეზი აქვს. იქნებ იმიტომ წაგართვა ახლობლები უფალმა, რომ გაძლეირებულიყავი. განშორება დროებითია, ყველა წავალთ და წარვსდგებით უფლის სამსჯავროზე, ძალა უნდა იპოვო საკუთარ თავში და რაც ნახე ის შეაჩერო.-თვალებში მიყურებდა ბერი თომასი.
-რა დაინახეთ მამაო ჩემს თვალებში?-თვალი გავუსწორე ბერს.
-საშინელება ვლად. აქ განდგომილს ძალა მომცა უფალმა, რომ ადამიანის ტკივილი დავინახო. მე ვხედავ შენს ტკივილს. უფალმა იმიტომ მოგივლინა განსაცდელი, რომ რჩეული ხარ. შენ უნდა შეაჩერო ეს, რომ სხვასაც არ ეტკინოს ისე, როგორც ახლა შენ გტკივა. ვხედავ, რომ შეძლებ ამას, ვხედავ და მჯერა შენი. ეგ სისხლი ვისიც არ უნდა იყოს გაპატიებს უფალი, რადგან შენ ჯარისკაცი ხარ, უფლის ჯარისკაცი, რომ უდანაშაულო ადამიანების ტანჯვა დაასრულო. უფალი თავად ირჩევს გმირებს. ის აგზავნის დედამიწაზე, რომ აღზევებულ ეშმაკებს დაუპირისპირდნენ. შენ იმ წელს დაიბადე, რომელ წელსაც ჟანა დარკი კოცონზე დაწვეს. ისიც ხედავდა უფალს და ესაუბრებოდა. ისიც ეშმაკს დაუპირისპირდა. შენც უფლის ჯარისკაცი ხარ და არ მისცე ეშმაკს უფლება დაგიმორჩილოს.
-იმასაც ხედავ რასაც ვაპირებ? ამ ყველაფერს ამართლებს უფალი?-ეჭვით შევხედე მამა თომასს.
-ვხედავ ვლად. მე მორწმუნე მართლმადიდებელს, შეიძლება არ მომწონს სისხლის ღვრა, მაგრამ უფალმა უკეთ იცის. განწირული სულები ჯობია მოკლა და განწმინდო, ვიდრე სიცოცხლის უფლება მისცე და საბოლოოდ გაამარჯვებინო მათზე ეშმაკს.-დიდხანს ვისხედით ჩუმათ, სიჩუმე ისევ თომასმა დაარღვია.- იპოვე კითხვებზე პასუხები?-მე კი თავი დავუქნიე თომასს. ცოტა ხანს ჩუმად ვიყავით, სიჩუმე ისევ თომასმა დაარღვია.-მზის სხივი გამოჩნდა შენს ცხოვრებაში, ის გზას გაგინათებს, არ გაექცე მიჰყევი მას.
-მზის სხივი? სად არის მზის სხივი? მგონია ჩემს გარეშე უკუნეთია, ვგრძნობ ჩემს სულს ეშმაკი როგორ ეპატრონება. ილანზე იცოდი თომას, შენ ხედავდი მას და ისიც იცი რაც დაემართა. როგორ ვაკონტროლო სიბრაზე, როგორ ვაკონტროლო თურქების სისხლის წყურვილი?
-ხომ გითხარი მზის სხივი გაგყვება თან, ის გასწავლის გზას სიკეთის გზას და უფლის გზას. მე რაც არ უნდა გავაკეთო და რაც არ უნდა გითხრა ვერ შევძლებ შენს შემობრუნებას, ის კი შეძლებს.
-ვინ?
-ხან და ხან შორს სადღაც ვეძებთ ტკივილის წამალს, როცა ის ჩვენს გვერდით არის.
-არ მესმის თომას. შენი ქარაგმებით საუბარი არ მესმის.
-ყველაფერს თავისი დროა აქვს ვლად, ტკივილსაც სიყვარულსაც, ბრძოლასაც. ჯერ დრო არ დამდგარა, მოვა დრო და ყველაფერს გაიგებ.-გამიღიმა მამა თომასმა.
-მადლობა მამაო, რომ დამეხმარეთ.-თავი დავუკარი, ჯვარს ვემთხვიე და ეკლესია დავტოვე. მამა თომასის სიტყვებზე ვფიქრობდი და არ ვიცოდი ვის გულისხმობდა მზის სხივში.
რამდენიმე დღის მერე ვლახეთის შემოვლა დავიწყე, ხალხს ვხვდებოდი და მათ პრობლემებს ვისმენდი გადაცმული. ქვეყანაში ქურდობა პიკზე იყო, ასევე ახალგაზრდა ქალ-ვაჟების მოტაცება, რომლებიც უკვალოდ ქრებოდნენ. დიდი მიხვედრა არ უნდოდა სად მიჰყავდათ ვლახი ბავშვები. ქალაქის ცენტრალურ კარიბჭესთან წყარო იყო, სადაც გამვლელები წყალს სვამდნენ, აღნიშნულ წყაროზე დავალაგე ოქროს ჭიქები წყლისთვის, და გამოვეცი კანონი, თუ ვინმე რამეს მოიპარავდა სიკვდილით დაისჯებოდა. 2 დღე ვყარაულობდი ჩუმად ოქროს ჭიქებს. ქურდიც გამოჩნდა და ოქროს ჭიქა მოიპარა. დაუნდობელი ვიყავი, მაგრამ ქვეყანაში წესრიგის აღსადგენად ეს უნდა გამეკეთებინა. დამნაშავეს თავი მოვკვეთე და კარიბჭეზე გამოვკიდე. მჭედელს რამდენიმე ოქროს ჭიქა კიდევ დავამზადებინე და ქვეყნის სხვა და სხვა წყაროზე დავალაგე.
-ის ვინც გაბედავს და რამეს მოიპარავს ისევე დაისჯება, როგორც ეს კაცი.-შეგროვილ ხალხს გადავძახე სასახლის აივნიდან.-არც პირუტყვის და არც ადამიანის ქურდს არ დავინდობ, მის თავსაც ისევე გამოვკიდებ სასახლის კარიბჭესთან, როგორც ამ კაცის თავი ჰკიდია. თუ გშიათ და გწყურიათ მოდით და მოწყალება ითხოვეთ, ან იშრომეთ და საკუთარი ხელებით მოიყვანეთ ხორბალი. სხვისი საკუთრების ხელყოფას კი არავის გაპატიებთ.-ჩოჩქოლი ატყდა და ხალხი დაიშალა.
ჩემი კანონებით, ბევრი მტერი შევიძინე და ბევრი გლეხის გული გავახარე. ჩემი დასაყრდენი გლეხები იყვნენ და მათზე უნდა მეზრუნა. დიდგვაროვნებს მამულები შევუკვეცე და გლეხებს მივეცი, გლეხების ჩაგვრა ავკრძალე და ყველა მჩაგვრელის მიმართ დაუნდობელი ვიყავი.
-პეტროს, მნიშვნელოვანი საქმე უნდა დაგავალო.-შევხედე ჩემს მხედართმთავრს.
-რა საქმე ვლად?-შეშინებულმა შემომხედა.
-კარგი რა პეტროს, ასეთი მშიშარა ნუ ხარ, კაცის მოკვლას არ გავალებ.-გამეცინა მის სახეზე.
-აბა რას მავალებ?-კეფა ნერვიულად მოიქექა.
-6 წლიდან ბიჭები უნდა ავარჯიშოთ ბრძოლაში, ყველა განურჩევლად. უნდა განაწილდეთ ჩემი ერთგული მებრძოლები ქვეყნის სხვა და სხვა კუთხეში და საბრძოლო ხელოვნება ასწავლოთ ბავშვებს.
-ვლად ეს..
-გვჭირდება, დიდი ბრძოლისთვის ვემზადებით, წინ დიდი ბრძოლა გველის და ყველა იბრძოლებს.
-ისინი ჯერ ბავშვები არიან.
-ბავშვები, რომლებსაც ხარკის სახით მეჰმედი მომთხოვს ხვალ, ან ზეგ.
-და რას იზავ? არ გაგზავნი? მას დაუპირისპირდები?
-დავუპირისპირდები!-ხელი მაგიდაზე ისე დავარტყი და ისეთი ხმით დავიყვირე, რომ პეტროსი ადგილზე გაშეშდა.-მანამ არ გავჩერდები, სანამ მეჰმედის სისხლს არ დავლევ.-ჭიქა ავიღე და კედელს შევანარცხე, იატაკზე ზრიალით დავარდა ვერცხლის ჭიქა. პეტროსი კი უსიტყვოდ გავიდა დარბაზიდან.
-ასე რატომ გძულს?-ჩუმად ჩაილაპარაკა იქ მყოფმა მათემ.
-იმიტომ, რომ გული ამომაცალა. დრო მოვა და ვაჩვენებ რა შეუძლია ვლად დრაკულას გულის გარეშე.-ისევ ვღრიალებდი.
-დამშვიდდი, ბრაზი აზროვნების უნარს წაგართმევს. შენ კი ყველა ნაბიჯი უნდა გათვალო.-მამშვიდებდა მათე.
-ვერ წარმოიდგენ მათე ამ ბრაზს რა შეუძლია. ვერ წარმოიდგენ რას მოვუმზადებ მეჰმედს. გონება კი არ მებინდება ბრაზით, არამედ უფრო მეხსნება და გეგმას რასაც მეჰმედის განადგურება ჰქვია უფრო საშინელ დეტალებს ვამატებ.-ღვინო ჩამოვისხი ჭიქაში და წყალივით დავლიე.
-არ ვიცი რას გეგმავ, მაგრამ შენი გეგმა მაშინებს. თურქებთან დაპირისპირება სახუმარო არ არის, შენს სიბრაზეს მთელს ვლახეთის მოსახლეობას ნუ შესწირავ.-მითხრა მათემ.
-მე ვიყავი იქ მათე. ვნახე იქ რა ხდება, ვნახე რას უშვრებიან უდანაშაულო ტყვე ბავშვებს.-მაისური გადავიძრე.-ამ ნაირევებს ხედავ ჩემს ზურგზე? შენ არ იცი იქ რა ჯოჯოხეთი ტრიალებს. იმ ბავშვებს ვისაც ახლა გავწვრთნი ურჩევნიათ ვლახეთის მიწაზე მოკვდნენ გმირულად, ვიდრე თურქებმა ჯიჯგნონ მათი ხორცი. ჩემი გეგმა ვლახეთის დაცვაა, ჩემი სარწმუნოების დაცვაა და ჩემი ხალხის. ეს ჩემი ვალია, როგორც ვლახეთის მმართველის. მე დავიცავ მათე ამ ხალხს, ბოლო ამოსუნთქვამდე. შენ და დანარჩენებიც უნდა გამომყვეთ ამ ბრძოლაში.
-მე შენს გვერდით ვარ.-მითხრა მათემ.
-ფეხით უნდა მოვიარო მთელი ვლახეთი. ყველა შემოსასვლელი და გასავლელი. საზღვრები უნდა გავამაგროთ. პირდაპირ ვერ დავუპირისპირდები მეჰმედს, სხვა გზებით და სხვა მეთოდებით. ჟანა დარკის ეშინოდათ, იმიტომ, რომ გრძნეული ეგონათ. ჩემიც უნდა ეშინოდეთ, შიში, აი რა უნდა დათესო თურქ ჯარისკაცებში, რომ ომი მოუგო.
-მგლებს ამიტომ ამრავლებ ტყეებში?-შემომხედა მათემ.
-ისინი გეგმის ნაწილი არიან. 2 წელი ციხეში ვიყავი გამოკეტილი და გეგმას ვისახავდი მათი განადგურების. ყველა დეტალი, ყველა გათვლა აქ მაქვს.-თითი საფეთქელთან მივიტანე და ფანჯარაში სივცეს გავხედე.-„ილან შენი გულისთვის ყველა მიიღებს საზღაურს.“
-ილანი ვინ არის?-შემომხედა მათემ.
-ის ვინც ჩემი გული წაიღო.-ისევ ფანჯარაში ვიყურებოდი, მათემ კი უბრალოდ თავი დამანება, რადგან მიხვდა ჩემს გულში ქარიშხალი ტრიალებდა. დარბაზიდან გავიდა და ჩემს ტკივილთან მარტო დამტოვა. ბევრი აღარ მიფიქრია, ილანის გახსენებისთანავე იმ წყაროსთან წავედი და ჩამოვჯექი. დიდხანს ვიჯექი იქ ჩაფიქრებული, ბალახების შრიალი გავიგე და უკან მივიხედე, თუმცა არავინ იყო. სიფრთხილისთვის მაინც წამოვდექი, ცხენს მოვახტი და ახლა ჩემს სახლში მივედი. ყველაფერი მტვრიანი იყო, თუმცა ჩემი სახლის სუნი არ იყო შეცვლილი. ჩემს ნივთებს ფრთხილად შევახე ხელი, თითქოს არ მინდოდა წარსული შემეცვალა ჩემი ხელის შეხებით. ისევ ისე იყო დედას თავშალი გადაკიდებული ღუმელის გვერდით ხის პატარა სკამზე. -დედა, როგორ მჭირდები რომ იცოდე.-დავიჩურჩულე.-შენი ერთი სიტყვა „შვილო“ როგორ გამაძლიერებდა შენ არ იცი. როგორ მინდოდა აქ ვყოფილიყავი და სიკვდილის წინ ჩაგხუტებოდი. არასდროს მითქვამს, რომ მიყვარდი, რომ იცოდე როგორ მიყვარდი.-თვალებიდან წამოსული ცრემლები ხელის გულით შევიმშრალე.-ყველა პასუხს აგებს ვინც ჩვენ დაგვაშორა. ვინც გული წაგართვა. მე ხომ შენი გული ვიყავი.-გამეღიმა.-წაგართვეს გული და შენი გულიც გაჩერდა. -პირველად შევძელი სიბრაზის მართვა. ჩემს სახლში არაფერი დამიმტვრევია. დედას ზარდახშა ხელუხლებელი იყო, გავხსენი. მახსოვს მამას წერილებს იქ ინახავდა. ის დიდგვაროვანის ქალიშვილი იყო, წერა კითხვა კარგად იცოდა. იმის გამო, რომ არ თქვა ვინ იყო მისი შვილის მამა და არ გათხოვდა ბაბუაჩემის შერჩეულ ბოიარზე ბაბუამ სახლიდან გამოგდო ფეხმძიმე. მამამ კი იზრუნა მასზე, ჩემს აღზრდაზეც და ვლახეთში, რომ დავბრუნდით აქ დააბინავა. წერილები ავიღე, ჩუმად ვკითხულობდი ხოლმე ამ წერილებს. ყველა წერილი გადაკითხული მქონდა და ვიცოდი, როგორ უყვარდათ ერთმანეთი. ზემოდან წერილი ედო თავზე, რომელიც არ მქონდა წაკითხული. გავხსენი და მამაჩემის ხელწერა ამოვიცანი.
„ძვირფასო სილვია,
ვიცი გატკინე, გული წაგართვი და ამას არასდროს მაპატიებ. მეც ძალიან მტკივა, შენს ტკივილს ვერ შევადარებ ჩემს ტკივილს, ვიცი, რომ ვლადი შენთვის ყველაფერია. მაგრამ მინდა აგიხსნა ასე რატომ მოვიქეცი. ვლადი ჩემი შვილებიდან ყველაზე მამაცი და ძლიერია. ალბათ იმიტომ, რომ ყველაზე ძლიერი და მამაცი დედის შვილია. ისეთი ძლიერია როგორც რკინა, როგორც ქვა. მის გატეხვას და რწმენის შეცვლას ვერავინ შეძლებს, ის იბრძოლებს და ვიცი უკანაც დაბრუნდება. რადუ სუსტია, ყველაზე უსუსური, ნაზი ნაკვთებით და ნაზი მანერებით. მურადმა ორი ვაჟი მომთხოვა. ფიქრობ, რომ მირჩას ვიცავ, არა ძვირფასო. იქნებ ვლადის გამოწრთობა მინდა? ის დაუმუშავებელ ალმასს გავს, რომელსაც გონიერება და წრთობა სჭირდება, ან სამივე შვილის გადარჩენა მინდა. მირჩა რადუს ვერ დაიცავს, მას არ შეუძლია რადუს დაცვა. ვლადი კი დაიცავს რადუს. ასევე შიში მაქვს, რომ ტახტის მემკვიდრის გარეშე დავრჩები. მირჩა გონიერია, ის ვლახეთს კარგად მართავს, სახელმწიფო საქმეებშიც ერკვევა. ვლადი კი ფიცხია, უშიშარი და დიპლომატია აკლია. ერთი კვირა ვფიქრობდი ვინ გამეგზავნა მურადისთვის და ბოლოს ასე გადავწყვიტე. გჯეროდეს სილვია, ის აუცილებლად დაბრუნდება. დაბრუნდება ნამდვილი ვაჟკაცი, ქვეყნის სიამაყე და იბრძოლებს ვლახეთისთვის, რწმენისთვის და ხალხისთვის. მე მჯერა ამის სილვია, მინდა შენც დაიჯერო და აღარ იტირო. ვლადი მამა რომ გახდება, მერე გამიგებს, იმედი მაქვს მერე გამიგებს. მუდამ შენი ვლადი.“ წერილები წამოვიღე, კარი გამოვიხურე, გადავკეტე და წამოვედი. ცრემლები მისველებდა თვალებს, ცივი ჰაერი სველ სახეზე მეცემოდა და სახეს მიყინავდა. მივაქროლებდი ცხენს უმისამართოდ და ქარს ვატანდი ჩემს დარდს და ტკივილს.
-გამომაწრთე, დაუმუშავებელი ალმასი დაამუშავე?-ცხენი გავაჩერე და სიბნელეში ბოლო ხმაზე ვღრიალებდი. -არა მამა, შენ შვილი მოკალი და მის ნაცვლად კარგად დამუშავებული მხეცი მიიღე. -ისევ ვყვიროდი ხმამაღლა, ისე თითქოს ის სადღაც მაინც გაიგებდა ჩემს ხმას.-სადაც არ უნდა იყო ილოცე ჩემთვის, ილოცე, რომ ის ვლადი ოდნავ მაინც გააღვიძო ჩემს სხეულში. შურისძიება მიქციე ცხოვრების მიზნად. ვცოცხლობ მხოლოდ იმიტომ, რომ შური ვიძიე მეჰმედზე, ამ გულში, რომელიც დედას წაართვი შებრალება და სიყვარული დიდი ხნის მკვდარია.-თითქოს გაიგონა ღმერთმა ჩემი ტკივილი, ცაზე ღრუბლები შეყარა და კოკისპირული წვიმა წამოვიდა. მთელი გზა სასახლემდე ელვა მინათებდა გზას. სველი და ტალახიანი დავბრუნდი სასახლეში. გამოწრთობილი ვიყავი, იმდენი ტანჯვა გამოვიარე სიცივე ვერაფერს დამაკლებდა. სასახლეში კედლებს ვაწყდებოდი, გარეთ კოკისპირულად წვიმდა. გაუაზრებლად გამოვედი სასახლიდან და მშობლიური სახლისკენ გავემართე. ისევ იქ მივედი, მაგრამ ჩემს სახლში არ შევსულვარ. ფრთხილად მივაწექი კარს, არ მინდოდა გამეღვიძებინა. ისევ ღია იყო, თითქოს მელოდებოდა. ფრთხილად შევედი, ამჯერად ეღვიძა და ბუხრის წინ იჯდა, სველი და ტალახიანი იყო.
-მოხვედი?-შემომხედა და სახეზე ტკივილი გამოესახა. თვალები თითქოს დასიებული ჰქონდა.
-იტირე?-მის წინ სავარძელში ჩავჯექი.-აქ არ უნდა ვიყო.-ჩავილაპარაკე და თავი ხელებში ჩავრგე.
-იქნებ იქ ხარ, სადაც უნდა იყო.-თქვა და ფეხზე წამოდგა, ჩემთან მოვიდა და სველი ლაბადა გამხადა. მერე ეზოში გავიდა, ცოტა ხანში კი დაჭრილი შეშა შემოიტანა, ბუხრის წინ ჩაიმუხლა და ცეცხლი გააღვივა.-ახლოს მიიწიე და გათბები. -ცეცხლზე მანიშნა და იქვე ჩამოჯდა თვითონაც.-ხან და ხან უნდა თქვა, სიჩუმე ანადგურებს ადამიანს.
-რა ვთქვა? შენ ხომ უთქმელად კითხულობ ჩემს ტკივილს.-შევხედე მარიას და ბუხარს მივეფიცხე.
-შენ კი ვერ კითხულობ ჩემს ტკივილს.-თვალებში ცრემლი გაუკრთა და ბუხარში ცეცხლს დაუწყო ყურება.
-რატომ არ გეძინა? რატომ იტირე? ან რატომ ხარ ტალახიანი?-შევხედე მარიას, რომელიც ჩემსკენ არ იყურებოდა. დაჟინებით უყურებდა ცეცხლს, თითქოს შველას სთხოვდა.
-ზოგჯერ უმჯობესია გაჩუმდე.-აცრემლებული თვალებით შემომხედა და იქვე მდგარ ტახტზე მიწვა და მოიკეცა.
-ვიცი მარტოდ გრძნობ აქ თავს, ძნელია, ვერავის ეკონტაქტები. ამიტომაც გითხარი, რომ გაგგზავნიდი შენს სამშობლოში..-სათქმელი არ დამამთავრებინა.
-არ შემიძლია წასვლა.-ჩაილაპარაკა, მისკენ წავედი და მის წინ ჩავიმუხლე. ხელი თმაში შემიცურა და თითები ნაზად დამისვა თავზე. თვალები დავხუჭე, თითქოს ჩემში არსებულმა მხეცმა დაიძინა და ყველა ტკივილიც დაავიწყდა.-როგორ მინდა ეგ ტკივილი გავაქრო შენი თვალებიდან, როგორ მინდა აღარ გტკიოდეს.-ბუტბუტებდა და თმაზე მეფერებოდა. მერე წამოჯდა.
-სად იყავი? ასე სად დაისვარე?-სახეზე მოცხობილი ტალახი ხელის თითებით მოვაცილე.
-უკან გამოგყევი. ცუდად იყავი და შემეშინდა.-გაჩუმდა.
-სასახლემდე გამომყევი? ამ წვიმაში? გინდა გაცივდე და რამე დაგემართოს?-გაბრაზებულმა შევხედე.-ან რატომ დამდევ?
-შემეშინდა რომ ტკივილს ვერ გაუძლებდი.-თვალცრემლიანმა შემომხედა.
-ვუძლებ მარია და ისევ ფეხზე ვდგავარ.
-აქ რატომ დაბრუნდი?
-შენი თვალები.-ხელი სახეზე ჩამოვუსვი.-თითქოს იქ საკუთარ თვალებს ვხედავ.
-ისეთივე დიდ ტკივილს რაც შენშია.-თითები თმაში შემიცურა.-დაწექი და თავი კალთაში ჩამიდე. ცოტა ხნით მაინც გავაყუჩებ შენს ტკივილს.-დავემორჩილე, მის საწოლზე დავწექი და თავი მის კალთაში ჩავდე. არ მახსოვს როგორ დამეძინა დილით რომ გამეღვიძა ისევ მის კალთაში მედო თავი, მარიას თითები ისევ ჩემს თმაში იყო ახლართული. თავი კედლისთვის მიეყუდებინა და მშვიდად ეძინა.
-დამეძინა.-უცებ წამოვდექი და მარიამაც გაიღვიძა.
-მშვიდად გეძინა.-გამიღიმა.
-რასაც შენზე ვერ ვიტყვი.-გამეღიმა.-ბავშვობის მერე ასე არ მძინებია. თითქოს ყველა ტკივილი და პრობლემა ერთდროულად გაქრა.
ყოველ ღამე მივდიოდი და მასთან ვჩებოდი. სასახლის კედლები ცივი და დაუნდობელი იყო უსასრულო ღამეში. კოშმარები მესიზმრებოდა, მესიზმრებოდა დახოცილი ტყვეები, მესიზმრებოდა ილანი და ვასილი. ღრიალით დავდიოდი სასახლეში და ვლეწავდი ყველაფერს რაც ხელში მომხვდებოდა.
-წუხელაც კოშმარი დაესიზმრა. სულ დაულეწია ყველაფერი.-მსახურები ჩურჩულებდნენ დილით.
-ნეტავ საახლეს არ გადაწვავდეს და აქ არ დავიწვებოდეთ ყველა.-ახლა მეორე აჰყვა. ვგრძნობდი, რომ ჩემი ფსიქიკა არაჯანსაღი იყო უკვე. თავშესაფარი მჭირდებოდა, მჭირდებოდა ადამინი ვინც ცოტათი მაინც დამავიწყებდა ჩემს ტკივილს. სასმელში ვცადე დარდის ჩახშობა და უარესი დამემართა, დილით ოთახი განადგურებული დამხვდა. ამიტომ გადაწყვეტილება მივიღე, რომ მარიასთან მეპოვა თავშესაფარი. ერთ ოთახში გვეძინა სხვა და სხვა საწოლში. ახლოს არ ვეკარებოდი, რადგან საკუთარი თავის მეშინოდა. ყოველ დილით კი მარია ჩემს საწოლში იწვა და თავზე მეფერებოდა, რათა ღამით ნანახი კოშმარისგან გავენთავისუფლებინე.
-მაპატიე ასე, რომ გტანჯავ.-დილით გაღვიძებულმა თითები დავუკოცნე.
-ვლად ეს ნაყენი დალიე გთხოვ, მე გავუძლებ, მაგრამ შენ ვერ გაუძლებ ამდენ კოშმარებს.-ნაყენი მომიტანა და დამალევინა.
-ეს რა არის?
-დამამშვიდებელი, მცენარის ფესვებისგან ვამზადებ.
-ძალიან გატკინე?-ყელზე თითები ჩამოვუსვი, სილურჯე ჰქონდა, ღამით გამოღვიძებული რეალობას ვერ აღვიქვავდი და მარია ლამის დავახრჩე.-მე წავალ, არ მინდა რამე დაგიშავო.-თავი დავხარე დამნაშავე ბავშვივით.
-არ წახვალ.-მოზრდილ წვერზე თლილი თითები ჩამომისვა და თავი მაღლა ამაწევინა.-აქ დაჩები და ერთად გავუმკლავდებით წარსულის ტკივილს.
რას ვგრძნობდი არ ვიცოდი რამდენიმე თვის უკან. მარია მომწონდა როგორც ქალი და მის მიმართ ძლიერ ლტოლვას ვგრძნობდი. მაგრამ ახლა, როცა ჩავიხედე მის სულში ვიცი, რომ მე ის შემიყვარდა. მე მისი სხეული კი არ მიყვარს, მე მის მიმრთ ლტოლვა კი არ მაქვს, მე მისი სული მიყვარს. მეშინია შეხების, მეშინია ჩახუტების, მეშინია რომ ჩემმა სიყვარულმა შეიძლება მარია დააზარალოს. მეშინია საკუთარი თავის. სადილს ამზადებს, მის ყველა მოძრაობას თვალს ვადევნებ, მერე ვუყურებ მის ყელს და მინდა თითები მოვიჭრა, მინდა მეც ისევე მეტკინოს, როგორც მას ვატკინე. ამის მეშინია, სწორედ ამის, რომ ჩემმა სიახლოვემ შეიძლება ის დააზარალოს. ისე ზრუნავს და ისე მიფრთხილდება, ვგრძნობ, რომ ამას სიყვარული აკეთებინებს. მაგრამ ვერ ვხვდები, არ ვიცი, როგორ შეიძლება ჩემისთანა არანორმალური უყვარდეს, ტირანი, მკვლელი, რომელსაც ფსიქიკა დაუნგრიეს. „მზის სხივი“ მახსენდება თომასის სიტყვები და კიდევ ერთხელ ვრწმუნდები, რომ ის არის მზის სხივი, რომელიც ამ სიბნელიდან გამომიყვანს.
სავაჭრო ქარავანი გავაცილეთ მე და ჩემმა მეომრებმა, ისევ გაბედეს საქსებმა მათზე თავდასხმა და ვაჭრები დავიცავი მათგან. ისარი მომხვდა მხარში, უკან დაბრუნებული სასახლეში არ მივსულვარ მკურნალთან, პირდაპირ მარიას მივადექი.
-ვლად, რა გჭირს?-ჩემს დასისხლიანებულ მხარს უყურებდა და თვალები ცრემლით ჰქონდა სავსე. კიდევ ერთხელ დავრწუნდი მის სიყვარულში და გული გამითბა.
-ისარი მომხვდა, დამეხმარები?-გავუღიმე.
-არ ხარ ნორმალური, მკურნალი არ ნახე?-ხელი მომკიდა და სახლში შემიყვანა, საწოლზე დამაწვინა და წყლის გაცხელება დაიწყო.-ასე არ შეიძლება.-თან ქოთქოთებდა.-ინფექცია, რომ წავიდეს სისხლში. ჯიუტი და თავნება ხარ.-აგრძელებდა ჩხუბს.
-მოდი აქ, მგონი ვკვდები.-ხელი მოვკიდე ხელზე.
-ასე არ ხუმრობენ.-გაბრაზებულმა გამიშვა ხელი და წყალი მოიტანა. მერე პერანგი გახია და ჭრილობის გასუფთავება დაიწყო. ისარი ამომაცალა მხრიდან, ისევ დაამუშავა ჭრილობა და გადამიხვია.-სასახლეში წავალ, მკურნალს მოვიყვან, აქ იყავი და დამელოდე.
-ცოცხალს რომ ვერ მომისწრო?-ხელზე ხელი მოვკიდე.-არადა რამდენი რამ უნდა მეთქვა შენთვის და რა ცოტა დრო მაქვს.
-არ მოკვდები.-გაბრაზებულმა შემომხედა.-უბრალო ნაკაწრია, პანიკაში ნუ ხარ.
-მოდი აქ.-ხელით ახლოს მოვიზიდე და საწოლზე ჩამოვსვი.-შენი ჩახუტება ყველაზე კარგი წამალია. არაფერი არ მომივა.-გავუღიმე.
-ცოტა ხნის წინ კვდებოდა.-მობეზრებულად გადაატრიალა თვალები.
-არ მოვკვდები, ჯერ ბევრი რამ უნდა მოვასწრო.-ხარბად შევათვალიერე.
-გეყოფა მაიმუნობა. ნაყენის სმა ბევრი მოგივიდა მგონი, ხუმრობაც გისწავლია.-გაბრაზებულმა ჩაილაპარაკა.
-აქ დაწექი.-ხელით საწოლზე ვანიშნე.-თუ მოვკვდები შენი სურნელი გამყვება და მშვიდად წავალ იმ ქვეყნად.
-არ მოკვდები.-ჯანსაღ მხარში ხელი მომცხო და გაბუტული დაწვა ჩემს გვერდით. თან მთელი ღამე ხელი ედო შუბლზე და სიცხეს აკონტროლებდა. მე კი მშვიდად მეძინა.
ხუთი დღე მკურნალობდა ჩემს ჭრილობას. ასუფთავებდა და სხვევებს მიცვლიდა. მისმა ნაყენმაც შედეგი გამოიღო, უფრო მშვიდად მეძინა ღამით, ან მისმა სიახლოვემ იმოქმედა ჩემს ფსიქიკაზე.
-წამოდი რაღაც უნდა გაჩვენო.-ხელი მოვკიდე და ტყის სახლში წავიყვანე. მგლები იქვე ტრიალებდნენ, შეშინებული იყურებოდა აქეთ იქით. მალე ხის სახლში შევედით.
-ეს რა ადგილია?-გაკვირვებული იყურებოდა აქეთ იქით.
-ეს ჩემი საიდუმლო ადგილია.-შევხედე და გავუღიმე.
-ეს იარაღი და აბჯრები ხომ..-შეშინებულმა შემომხედა.
-ყველა იმ ტკივლისთვის რაც მან ჩვენ მოგვაყენა. ასე ნუ მიყურებ, კიდევ ბევრი შეემატება, ბრძოლის მერე სასახლეც ვერ დაიტევს მათ აბჯრებს და იარაღს.-გაბრაზებულმა ჩავილაპარაკე.
-ვლად რაღაც უნდა გითხრა.-ხელი მომკიდა ხელზე.- ფეხმძიმედ ვარ.-დაიჩურჩულა და თავი ჩახარა. მე რა ვიგრძენი? თითქოს სამყარომ არსებობა შეწყვიტა. იმ წუთას მინდოდა მოვმკვდარიყავი, იმ წუთას მინდოდა მარია გამეჭრა და მისი შვილი ნაკუწებად მექცია. სიბრაზისაგან ირგვლივ რაც მომხვდა ხელში ყველაფრის მტვრევა დავიწყე. -ვლად..-ადგილზე ჩაიკეცა და ჩუმი ქვითინი დაიწყო.-მისი შვილი არც მე მინდა, მაგრამ რა ვქნა?..-ხელებს მუცელზე იჭერდა და ჩაკეცილი ქვითინებდა. სიბრაზემ ცოტა გადამიარა, იატაკზე ვიჯექი და ზურგით კედელს ვეყუდებოდი. ცრემლები თავისით მომდიოდა, მარიას გავხედე, იატაკზე ოთხად მოკეცილი იწვა, ტირილისგან დაღლილი გაყინული თვალებით იყურებოდა. მისკენ წავედი, ხელში ავიყვანე და იქვე მდგარ ტახტზე დავაწვინე. ხმას არც ერთი ვიღებდით.
-მარია.-სიჩუმე ისევ მე დავარღვიე.-არასდროს არ ახსენებ, რომ ის მისი შვილია!-ბრძანებასავით გაისმა ჩემი ხმა. უხმოდ დამიქნია თავი.-არავინ არ უნდა გაიგოს, რომ მისი მამა ის არაკაცია.-ისევ თავი დამიქნია.-რა ვქნათ ახლა ჩვენ?-უემოციო, ცივი ხმით ჩავილაპარაკე.
-მე წავალ, სადმე სხვაგან დავსახლდები, შენი ცხოვრებიდან წავალ, რომ ტკივილი აღარ იგრძნო.-ისევ ტირილი აუვარდა.
-არ წახვალ, ვერ წახვალ.-შუბლზე ვაკოცე და ხელები მოვხვიე.-მე ვიზრუნებ შენზე, მაგრამ..-გავჩუმდი.
-ვიცი. შენ იცხოვრე შენი ცხოვრებით, მე კი ჩემი წილი ჯვარი უნდა ვზიდო. რასაც შენ აკეთებ ჩემთვის ესეც საკმარისია. სახლში წამიყვანე.-ისეთი ტკივილით სავსე თვალებით შემომხედა, რომ გულში საშინელი ტკივილი ვიგრძენი, ნადვილი არაკაცი ვიყავი. მარიას გული საშინლად მოვუკალი, ის ასე იტანჯებოდა და მე სატანჯველს ვუმატებდი.
-მაპატიე.-ხელები მოვხვიე და გულზე მივიკარი.
-როცა უყვართ პატიებას არ ითხოვენ.-თვალები ცრემლით ჰქონდა სავსე. ხელი არ გამიშვია ისე წამოვიყვანე იქიდან. გარეთ გამოსულებს მგლის ლეკვები შემოგვეხვივნენ.
-მათ მოეწონე.-გავუღიმე.
-ალბათ.-მხრები აიჩეჩა. ჩემს ცხენზე შევსვი, მისი ცხენი კი უკან გამოვაბი ჩემს ცხენს და ტყიდან სოფლისკენ წავედით. ხელს მაგრად ვუჭერდი წელზე, თითქოს მას მართმევდნენ, მთელი გზა ვფიქრობდი ჩემს გეგმებზე, ბოლო დროს ვფიქრობდი, რომ მარია ჩემი გულის დედოფალი გამხდარიყო. ის სხვაგვარად მიყვარდა, მასთან შეხებისაც კი მეშინოდა, არ მინდოდა რამე არასწორად გამომსვლოდა, არასწორად მოვქცეულიყავი. ახლა კი უბრალოდ ყველაფერი დაიმსხვრა. ჩამოიშალა როგორც ქვიშის სასახლე. მეჰმედის შვილი კლდესავით აღიმართა ჩვენს შორის და მე ყველაფრის უფლება წამართვა მარიაზე. ან საკუთარ პრინციპებს ვერ ვღალატობდი. ჩემი დაუძინებელი მტრის შვილს შვილად ვერ მივიღებდი. არ შემეძლო. იმ დღით მარია ძალიან ცუდად იყო, განადგურებული იყო. შემეშინდა საკუთარი თავისთვის არაფერი დაეშავებინა. კიდევ ერთი კვირა დავიდე მის სახლში ბინა, მარტო ვერ ვტოვებდი. აღარც ჭამდა, ძალიან გახდა და ფერი სულ დაკარგა.
-საჭმელი უნდა ჭამო. სულ აქ ვერ ვიქნები და ძიძობას ვერ გაგიწევ.-გაბრაზებულმა ვუთხარი.
-შევჭამ, შენ კი შეგიძლია წახვიდე. არ მითხოვია ჩემს გვერდით ყოფნა.-თვალცრემლიანმა შემომხედა.
-სასხლეში უნდა დავბრუნდე. კონტროლი თითქმის დავკარგე ყველაფერზე.
-დაბრუნდი ვლად.-ისეთი სიყვარულით სავსე თვალებით შემომხედა გული მომიკვდა.-აქაც ნუღარ მოხვალ, მე კარგად ვიქნები.
ერთად ვისაუზმეთ, წამოსვლისას მისი თითები თითებში მოვიქციე და მოწყვეტით ვაკოცე.
სასახლეში დაბრუნებულს დრაგომირის გამოგზავნილი წერილი დამხვდა. მაფრთხილებდა, რომ ჩემი მოკავშირეები არ იყვნენ სანდო. ასევე მწერდა, რომ უნგრეთს ჩემი პოლიტიკა არ მოსწონდა და ისევ ვლადისლავს მოიაზრებდნენ ჩემს ადგილზე. რომში და უნგრეთში ჩემი დაბრუენბის მერე ფიქრობდნენ, რომ მე მეჰმედს დავუპირისპირდებოდი, ისინი ჩემით მეჰემდის დასუსტებს გეგმავდნენ და არ ადარდებდათ ვლახეთი და ვლახი ხალხი. ისინი ისე უნდა შესწირვოდნენ საუკუნო ბრძოლას ქრისტიანებსა და მუსულმანებს შორის, როგორც უფლისთვის შესაწირი ცხვარი. და რა მოხდებოდა? ვლახი ხალხი გაქრებოდა საერთოდ, მეჰმედი შესუსტდებოდა და უნგრეთს და კონსტანტინოპოლს დრო ექნებოდათ მეჰმედის გასანეიტრალებლად. წერილის ბოლოს დრაგომირი მატყობინებდა, რომ ის ვინც ციხეში მკურნალი გამომიგზავნა და ციხიდან მეჰმედს ჩემი თავი გამოაშვებინა მარია იყო. რამდენჯერმე გადავიკითხე წერილი, მერე სწრაფად მოვახტი ცხენს და ისევ უკან წავედი მარიასთან. კარი ისევ ღია იყო, მარია არ ჩანდა. ცოტა ხანში დაბრუნდა, კოკა შემოიტანა წყლით სავსე, გაკვირვებულმა შემომხედა.
-ვლად რატომ დაბრუნდი?-კოკა დადგა იქვე და ჩემს წინ სკამზე ჩამოჯდა.
-რატომ სთხოვე ჩემი გამოშვება? რატომ გარისკე და გამომიგზავნე მკურნალი?
-საიდან გაიგე?-თვალი მომარიდა.
-არ მიცნობდი, რატომ ცდილობდი ჩემს დახმარებას?
-ქრისტიანულ ვალს ვიხდიდი ჩაგრული ქრისტიანის მიმართ.-თვალი ამარიდა და ჩაილაპარაკა.
-ეს რომ მეჰმედს გაეგო მოგკლავდა, გიფიქრია ამაზე?-გაბრაზებული ვუყურებდი.
-და იქ ჩემს სიცოცხლეს რამე ფასი ჰქონდა?-მანაც აუწიე ხმას.-იქნებ მინდოდა კიდეც მოვეკალი.
-და მე, თუ მეცოდინებოდა, რომ ჩემს გამო კიდევ ერთი ქრისტიანი მოკლეს შენი აზრით როგორ ვიგრძნობდი თავს?-თვალები ამიცრემლიანდა.
-შენ თავად გინდოდა ჩემი მოკვლა, შენთვის ჩემი სიცოცხლე სულერთი არ არის?-ჩაილაპრაკა და თავი დახარა.
-სულერთი.-ჩავილაპრაკე და მისკენ წავედი.-არ არის სულერთი.-ხელები გაუაზრებლად მოვხვიე და გულში ჩავიკარი, ის კი ტიროდა. გულამომჯდარი ტიროდა და ვეღარ მშვიდდებოდა. -დამშვიდდი. გთხოვ ნუღარ ტირიხარ.-თმაზე ვეფერებოდი.
-კარგად ვარ.-როგორც იქნა დამშვიდდა და სწრაფად გაინთავისუფლა ჩემი მკლავებიდან თავი.
-მითხარი ეს რატომ გააკეთე?-დიდი ხნის სიჩუმე ისევ მე დავარღვიე.
-პირველად, რომ გნახე მას მერე..-გაჩუმდა.
-მას მერე?-ნიკაპ ქვეშ თითები მოვკიდე და თავი მაღლა ავაწევინე.
-შემიყვარდი.-თვალები აუცრემლიანდა.-სულ ერთი იყო რა მომივიდოდა, მინდოდა შენ ყოფილიყავი ცოცხალი, მინდოდა შენ ყოფილიყავი კარგად.
ხმა არ ამომიღია, უხმოდ ვიჯექი და ვუყურებდი. ცოტა ხნის მერე ადგა და სადილის გამზადება დაიწყო. ვიჯექი და მის თითოეულ მოძრაობას ვუყურებდი, თითქოს უკანასკნელად ვუმზერდი საყვარელ არსებას. გულში თითქოს ნემსებს მიყრიდნენ. საშინელ ტკივლის ვგრძნობდი. ლამის მასთან გადმოვსახლდი, სახელმწიფო საქმეებს ვუძღვებოდი, რაც უფრო ვალაგებდი სიტუაციას ქვეყანაში, უფრო მეტად მრავლდებოდნენ ჩემი მტრები.
-როგორ ხარ?-გადაღლილი მარიასთან მივდიოდი, უკვე ეტყობოდა მუცელი და ვცდილობდი დავხმარებოდი.
-კარგად.-სევდიანად გამიღიმებდა და ჩემზე ზრუნვას იწყებდა. ვახშამს მიმზადებდა და ჩემზე ზრუნავდა.
-ვილაპარაკოთ?-სევდიანად შევხედე.
-არ ღირს. სიჩუმე, ეს ყველაზე დიდი მონაპოვარია ამ დროს.
-შენ ხომ ჩემს თვალებში კითხულობ.-გამეღიმა.-ჩემთან მოდი.-ხელი ხელზე მოვკიდე და ჩემსკენ მოვიზიდე, წელზე მოვხვიე ხელი და კალთაში ჩავისვი, თავი კი მის მკერდს მივადე, თვალები დავხუჭე და მისი გულის ფეთქვას ვუსმენდი.-შენი გული ამბობს, რომ გაბრაზებულია.-თვალები გავახილე და მის შავ თვალებში ჩავიძირე.
-და ამბობს, რომ ნაწყენია.-გამიღიმა.
-მაპატიე.
-როცა უყვართ პატიებას არ ითხოვენ.-თავისი თლილი თითები ჩემს თმაში ახლართა.
-დროის გაჩერება რომ შემეძლოს სამუდამოდ გავაჩერებდი.-მისი სახე ხელებში მოვიქციე და თვალებში დავუწყე ყურება. მზერა მისი ტუჩებისკენ გადავიტანე და სურვილს დავემორჩილე, ის იყო უნდა მეკოცნა საყვარელი ქალისთვის, რომ კარი ლამის ჩამოიღეს ისეთი კაკუნი ატყდა.
-ვლად. აქ ხარ?-კარში მათე გამოჩნდა, ძლივს სუნთქავდა.
-რა მოხდა?-შეშინებულმა შევხედე.
-შეთქმულება მოაწყვეს, სასახლე ალყაშია. შენი მოკვლა უნდოდათ, კიდევ კარგი აქ იყავი. ჩვენც გამოსულები ვიყავით სასახლიდან. მსახურმა მითხრა, რომ არ იყავი სასახლეში და აქ წამოვედი პირდაპირ. უნდა გაიქცე, ვერ შევაჩერებთ მათ, მოუმზადებლები ვართ.-სულს ძლივს ითქვამდა მათე, ძლივს ლაპარაკობდა.
-მარიას მიხედე, ბოგდანს ვთხოვ დახმარებას და დავბრუნდები.-ვუთხარი მათეს.
-სად მიდიხარ?-შეშინებულმა შემომხედა მარიამ.
-მოლდოვეთში გადავალ, შეთქმულება მომიწყვეს. სასახლეში ვერ დავბრუნდები, მათე იზრუნებს შენზე.-უცებ ვუთხარი და მომზადება დავიწყე წასასვლელად. მარიამ საჭმელები ჩამილაგა ხურჯინში, თვალები ცრემლიანი ჰქონდა. -დავბრუნდები, არაფერი მომივა.-ხელები მოვხვიე და აცრემლებული გულში ჩავიკარი. სანამ თვალს არ მივეფარე კარში იდგა და მიყურებდა. მეც რამდენჯერმე მივიხედე უკან. საღამომდე მივაჭენებდი ცხენს, მერე კი უკან დავბრუნდი. ვერ დავტოვე მარია ამ მდგომარეობაში. კარი დაკეტილი დამხვდა, ფრთხილად დავაკაკუნე. შეშინებულმა გამიღო კარი, მე კი ხელში ავიყვანე საყვარელი ქალი და კარი მივიკეტე.
-რომ გაიგონ, მოგკლავენ.-ჩურჩულებდა ჩემს ყელში.
-ვერ გაიგებენ, ხვალ ხმები დაყარეთ, რომ თურქეთში გადავედი დახმარების სათხოვნელად, ვნახოთ ვლადისლავი რამდენად მშვიდად იქნება, ან თვით გამყიდველი იანოში. მე კი წლის ბოლომდე დავრჩები, ასეთ მდგომარეობაში მარტო ვერ დაგტოვებ.-ვუთხარი და მის ტუჩებს დავეწაფე. ვკოცნიდი დაუსრულებლად, მერე საწოლში დავაწვინე და გულში ჩავიკარი. -იტირე?
-არ მინდოდა მაგრამ..-ცრემლიანი თვალებით შემომხედა.
-დაიძინე, მე აქ ვარ.-შუბლზე ცხელი კოცნა დავუტოვე და გულში მაგრად ჩავიკარი.
გადაცმული გამოვდიოდი სახლიდან ჩუმად. მარია დღითი დღე იბერებოდა და სულ უფრო უჭირდა მოძრაობა და საქმის კეთება.
-მძიმე ვარ დამსვი.-მსაყვედურობდა ხელში, რომ ამყავდა.
-დაიღალე, ნახე ფეხები რამხელა გაგიხდა ამდენი სიარულით.-ფეხებს ნაზად ვუზელდი.
-შენი კოშმარები რას შვრებიან?-გამიღიმა.-გათიშულს მძინავს, ვეღარ გდარაჯობ, სულ მეძინება.
-ხან და ხან მაკითხავენ, როცა მეღვიძება და გვერდზე ვიყურები ვწყნარდები. მე ხომ ჩემი მზის სხივი მყავს, რომელიც კოშმარებს დევნის ჩემი გონებიდან.-ფეხის გულზე ვაკოცე, მან კი სიცილი დაიწყო.
-რატომ იცინი?
-წვერი მიღიტინებს.-ისევ გაიცინა.
-ხოო?-მისკენ წავედი და ყელში ვაკოცე. ისევ იცინოდა.-ერთადერთი სინათლე ხარ ჩემს ცხოვრებაში.-მის ყელში დავიჩურჩულე და გვერდით მივუწექი.
-ვლად.
-გისმენ.-გაჩუმდა.-რატომ გაჩუმდი?
-შენ რომ ხელს მკიდებ მუცელზე მოძრაობს.-ჩაილაპარაკა, მე კი სწრაფად წამოვდექი საწოლიდან და გარეთ გავედი ეზოში. ვერ ვეგუებოდი იმ ფაქტს, რომ მას მეჰმედის შვილი უნდა გაეჩინა.უკან რომ დავბრუნდი ეძინა.
-მაპატიე.-ჩუმად ჩავილაპარაკე და გვერდით მივუწექი. ხელი რატომღაც მისი მუცლისკენ წავიღე და ნაზად დავუსვი ხელი, ვიგრძენი როგორ მოძრაობდა იქ ბავშვი. ხელი ერთ ადგილზე გავაჩერე და ხელის გულზე ვიგრძენი დარტყმა შიგნიდან. სწრაფად მოვაცილე ხელი და გულაღმა დავწექი. მელი ღამე ვერ დავიძინე, ვფიქრობდი რა მელოდა წინ, ვფიქრობდი მარიაზე, მაგრამ ჩემს ფიქრებში არ ვფიქრობდი ჩვენზე ერთად, თითქოს არ ვუშვებდი იმ აზრს, რომ შეიძლებოდა მე და მარიას ერთ ოჯახად გვეცხოვრა. მარია დღითი დღე იბერებოდა, მე ვიმალებოდი მარიას სახლში, გარე სამყაროსგან მოწყვეტილი ვიყავი. ჩემი დღე მარიათი იწყებოდა და მარიათი მთავრდებოდა. ყველა ფიქრობდა, რომ ისევ თურქეთში წავედი. ჩემი კოშმარები შეწყდა, თუმცა ბრაზი და თავშეუკავებლობა ისევ იყო ჩემი სუსტი წერტილი. დიპლომატია მაკლდა ბავშვობიდან. მარია სულ ცდილობდა ჩემი ბრაზი ჩაეხშო.
-ვლად ყველაფერზე ნუ ბრაზდები, ბრაზი ცუდი მრჩეველია. ხან და ხან უნდა შეძლო და დიპლომატია გამოიჩინო. უნგრეთში წადი და იანოშის მხარდაჭერისთვის იბრძოლე.-მარწმუნებდა მარია.
-დავივიწყო რაც მამაჩემს და ჩემს ძმას გაუკეთეს? დავივიწყო რომ მათ ხელში სათამაშოდ ვიქეცი? რა ეგონათ? დავბრუნდებოდი და მეჰმედს შევუტევდი? და რა მოხდებოდა? ვლახეთი აღარ იარსებებდა, ხოლო უნგრეთი დროებით გააჩერებდა მეჰმედს, რომ მედგრად დახვედროდა. დრო არ მომცეს. შიდა პრობლემების მოგვარების საშუალება არ მომცეს.-ბრაზს ვერ ვთოკადი და ყვირილზე გადავდიოდი.
-ვლად საქსებისგან დიდი სარგებელი ჰქონდათ. ცალკე ბავშვები მიყავდათ და ტყვეებად ყიდიდნენ. ისევ იტაცებენ ბავშვებს და ისევ ჰყიდიან. ბოიარები გარიგებაში არიან საქსებთან, მათ ტერიტორიაზე ქურდობის და ყაჩაღობის უფლებას იმიტომ აძლევენ, რომ მათაც სარგებელი აქვთ. უნგრეთში კი იანოშ ჰუნიადს რა ზღაპრებს უყვებიან არ იცი. ორი გზა გაქვს, ან მეჰმედს უნდა გაურიგდე, ან ჰუნიადს. ბრაზი კი უნდა ჩაახშო, უნდა დაივიწყო რაც მამაშენს და შენს ძმას გაუკეთეს. -მშვიდად მარიგებდა მარია.
-ზედმეტად კარგად ერკვევი ყველაფერში.
-მე ხომ სულთნის ხარჭა ვიყავი, ის ბევრს ლაპარაკობდა ჩემთან.-სევდიანად ჩაილაპარაკა.-პოლიტიკაში ზედმეტად კარგად გავერკვიე.
-აუცილებელი იყო ამის გახსენება?-მაგიდაზე მდგარ კოკას ხელი გავკარი და ძირს გამდმოვაგდე.
-აი ხომ ხედავ, ბრაზი გმართავს. ჯერ უნდა ისწავლო როგორ გააკონტროლო ბრაზი, რომ კარგი დიპლომატი გახდე.
-ისე მელაპარაკები როგორც მამაჩემი.-გაბრაზებული ვყვიროდი.
-ვიღაცამ ხომ უნდა შემოგკრას სილა, რომ გონს მოხვიდე.-წინ დამიდგა და თვალებში დამიწყო ყურება.-განგებ ვახსენე, ბოლო დროს მეგონა ბრაზის კონტროლი ისწავლე, მაგრამ შევცდი.-ჩაილაპარაკა, ჩემი სახე ხელებში მოიქცია და ნაზად მაკოცა.-დამშვიდდი?
-მაჯადოვებ.-ხელი მოვხვიე და კალთაში ჩავისვი. მისი ერთი ჩახუტება და ყველა და ყველაფერი ქრებოდა, წარსული ტკივილებიც ყუჩდებოდა და ვმშვიდდებოდი.
-ვლად ის ნაყენი ისევ სვი. ტყეში წავალ მოვიტან იმ ბალახის ფესვებს და ნაყენს გავაკეთებ.-ჩურჩულებდა.
-კარგი.-ყურის ძირში ვაკოცე.-ნაყენზე მეტად მამშვიდებ.
-სულ მე არ ვიქნები შენს გვერდით.
მარიას ნაყენმა მართლაც შედეგი გამოიღო. ერთ დღეს ვიჯექი და ვუყურებდი.
-იცი მინდა გავბრაზდე და ვეღარ ვბრაზდები. ასეთს რას მასმევ, სულ მოდუნებული ვარ?-ვკითხე მარიას.
-წამალს, რომელიც ვლადს ახალ ადამინად აქცევს, მშვიდ და გაწონასწორებულ ადამიანად, რომელიც მშვიდად გაუწორდება თავის მტრებს. მოლდავეთში არ წახვიდე, დროს დაკარგავ, ჯობს უნგრეთში გადახვიდე.-ისევ მარწმუნებდა მარია.

უნგრეთი,

-არასწორად მოიქეცი იანოშ.-მიხეილ სილაგი არწმუნებდა თავის სიძეს.
-რა ამბები დაატრიალა, ხალხის ხოცვა დაიწყო, ის იმიტომ გამოვისყიდეთ, რომ მეჰმედს დაპირისპირებოდა.-ხმას აუწია იანოშმა.
-არ ხარ მართალი, გავარკვიე ყველაფერი. საქსებს დაუპირისპირდა, სავაჭრო გზებს აყაჩაღებდნენ, ეს უკვე დიდი ხანია გრძელდება, ამით ხელს ბოიარები ითბობენ და ამჟამად შენი პროტეჟე ვლადისლავ II.-ხმას აუწია მიხეილმაც.-მარტო მოღალატეებს და ცილის მწამებლებს თუ შემოიკრიბავ გარშემო მეჰმედი გადაგყლაპავს.-გაბრაზებულმა მაგიდას ხელი დაარტყა და კარი გაიხურა.
-ვინ ხარ ვლად? პატრიოტი, თუ მეჰმედის მეგობარი?-ჩაილაპარაკა იანოშმა და მოწყვეტით ჩაეშვა სავარძელში.
-რა მოხდა ძვირფასო?-ოთახში ელიზაბეტი შემოვიდა და მეუღლეს წინ ჩამოჯდა სავარძელში.-მიხეილი გაბრაზებული გამოვიდა.
-შენი ძმა ერთადერთია ვინც ჩემთან ხმას უწევს და მე არ ვბრაზდები. ეს სილის გარტყმასავით არის.-ჩაილაპარაკა იანოშმა.-მიხეილის ერთგულებაში არასდროს არ შევიტან ეჭვს.
-მაშინ დაუჯერე.
-ძნელია ძვირფასო. პოლიტიკა და სწორი სვლების გაკეთება ძალიან ძნელია.-სევდიანად ჩახარა თავი იანოშმა.

ვლადი,
მარია საგრძნობლად გაიბერა, მისი მშობიარობის დრო ახლოვდებოდა. ღამით ხმაურმა გამაღვიძა.
-ვლად დამეხმარე.-დაიყვირა მარიამ და ორივე ხელი მუცელზე მოიკიდა.
-რა გავაკეთო?-დაბნეული ვუყურებდი საყვარელ ქალს.
-წყალი გაათბე, თასშია. სუფთა სახვევები კარადაში ალაგია.-ძლივს მოახერხა თქმა, განწირული ხმით ყვიროდა. ძარღვებში სისხლი გამეყინა, მისი ტკივილი მაგიჟებდა. არ ვიცი როგორ მოვახერხე მაგრამ, რაც დამავალა ყველაფერი გავაკეთე.
-წავალ ვინმეს მოვიყვან.-შეშინებული ვუყურებდი მარიას.
-არა თავად დამეხმარე, არავინ უნდა გაიგოს, რომ აქ ხარ.-ტკივილისგან ტიროდა მარია.
გათენებამდე სტკიოდა მუცელი, მისი გამყინავი კივილი გულს მიჩერებდა. გამთენიისას დაიბადა მისი შვილი. მარიას ვეხმარებოდი, პირველად მეჭირა უსუსური არსება ხელში, ახალი სიცოცხლე და ეს ბავშვი ჩემი ყველაზე დიდი მტრის შვილი იყო. პატარა გოგონამ ერთი ამოიტირა და როგორც კი სახვევებში გავახვიე და გულზე მივიკარი გაჩუმდა. ტკივილისგან დაღლილი იყო მარია და თვალებს ძლივს ახელდა.
-გოგონაა.-შუბლზე ვაკოცე მარიას და პატარას გასუფთავება თავად დავიწყე. მერე საწოლზე დავაწვინე მარიას გვერდით, პატარას აკოცა და დაღლილმა თვალები დახუჭა. ყველაფერი მივალაგე, მარიას რომ შევხედე დასძინებოდა. პატარა გოგონა კი ტუჩებს აცმაცუნებდა, მერე ტირილი დაიწყო. ხელში ავიყვანე სწრაფად და მის რწევას მოვყევი, რათა მარია არ გამეღვიძებინა. პატარაც გაყუჩდა ჩემს მკლავებში.-რა პატარა ხარ, ერთ მკლავზე მეტევი.-დავიჩურჩულე.-ღმერთო ეს გამოცდაა? ჩემი მტრის შვილი მიჭირავს ხელში და არ მძულს, პირიქით, რაღაც უცნაურ სითბოს ვგრძნობ.-ცოტა ხანს ვარწევდი პატარას, მერე სავარძელში ჩავჯექი და პატარა გულზე დავიწვინე. მშვიდად ეძინა და მძინარეს ღიმილი დასთამაშებდა სახეზე.-დამცინი პატარა ქალბატონო? ჩემზე გეცინება?-ვეჩურჩულებოდი.-იცი სანამ დაიბადებოდი მინდოდა გამქრალიყავი, ახლა კი დავიბენი.-ცოტა ხანში მარიას გაეღვიძა.
-მადლობა.-ჩუმად ჩაილაპარაკა.
-რისთვის?
-ყველაფრისთვის.-ადგომა დააპირა.
-არ ადგე, ჯერ უნდა იწვე.-ადგომის საშუალება არ მივეცი, პატარა გვერდით მივუწვინე და სადილი გავუცხელე.-უნდა შეჭამო, რომ პატარა გამოკვებო.-გავუღიმე მარიას, პატარა გოგონა კი ხარბად წოვდა ძუძუს და უცნაურად კრუტუნებდა.
-ანა. ანას დავარქმევ.-გაღიმებულმა შეხედა პატარას.
-ლამაზი სახელია.-გავუღიმე.-მარია მე მალე უნდა წავიდე, ბოგდანს წერილი მივწერე და პასუხიც მომივიდა, დახმარებას დამპირდა, უბრალოდ ასეთ მდგომარეობაში ვერ დაგტოვებდი.
-უკვე?-ტკივილი ვიგრძენი მის ხმაში.
-მალე დავბრუნდები.-თმაზე მოვეფერე.-ერთი თვე კიდევ დავრჩები წლის ბოლომდე, მერე კი უნდა წავიდე.
-კარგი.-გამიღიმა.-ისე მიგეჩვიე…-გაჩუმდა.
-ხომ იცი, რომ სხვა მოვალეობები მაქვს?-თავი დავხარე.
-ვიცი ვლად.-ხელზე ხელი მომკიდა და თითები მაგრად მომიჭირა.-მოვალეობებს არ უნდა გაექცე, ეს მეც ვიცი, მაგრამ განშორება ვიცი, რომ ძალიან მეტკინება.
-დამელოდები?-თმაზე ვეფერებოდი.
-ბოლო ამოსუნთქვამდე.-დაიჩურჩულა. მე კი მისი ტუჩებისკენ გამექცა მზერა და მოწყურებული დავეწაფე.
ვლახეთის ტახზე ისევ ვლადისლავ II ავიდა. მე კი იძულებული გავხდი მოლდოვეთში გავქცეულიყავი და დახმარება ბიძისგან ბოგდან II-ს-გან მეთხოვა.
მარიას და პატარა ანას დავემშვიდობე, გული ვლახეთში მრჩებოდა, მაგრამ სხვა გზა არ მქონდა.
-მიყვარხარ.-ატირებული მეხუტებოდა მარია.
-დავბრუნდები, თუ ვლახეთისთვის არა, შენთან მაინც დავბრუნდები.-მის ყურთან დავიჩურჩულე და ვლახეთი დავტოვე. უკვე შორს ვიყავი, რომ უკან მოვიხედე, ისევ კარში იდგა და მიყურებდა. სიცარიელე. ეს სიტყვა ზუსტი შესატყვისია იმ მდგომარეობის რაც მაშინ ვიგრძენი.
მოლდოვეთში ბიძაჩემი დიდი სითბოთი და სიყვარულით დამხვდა.
-ჩემო ბიჭო, აქ არაფერი გემუქრება.-მეგობრულად დამადო მხარზე ხელი ბოგდანმა და ღვინით სავსე ჭიქა გამომიწოდა.
-ვიცი და აქ ამიტომ ვარ.-გავუღიმე.-შენი დახმარება დამჭირდება ტახტი, რომ დავიბრუნო.
-დაგეხმარები შვილო, დაგეხმარები. მოღალატეები და გამყიდველები მეც მძულს. მაგრამ თურქების სიძულვილში შენ ტოლს არავის უდებ. ასეთი რა ნახე იქ ვლად? ასე რატომ გძულს მათი მოდგმა?-ინტერესით მომაჩერდა ბიძაჩემი.
-მარტო ის არ კმარა, რომ ჩვენი გადაშენება უნდათ? -თვალი მოვარიდე ბოგდანს, რომ იქ არ წაეკითხა ჩემი ტკივილი.
-შენი სიძულვილი იმხელაა, რომ მარტო ეგ არ კმარა.-სევდიანად გამიღიმა.
-კონსტანტინეპოლის აღება ოცნებად აქვს მეჰმედს, კონსტანტინეს წერილი მივწერე, რომ მომზადებულიყო. მას კი სასაცილოდ არ ეყო. ყველა ქრისტიანი მმართველის შეცდომა ის არის, რომ თურქებს სათანადოდ არ აფასებენ. ასევე სამეფო ტახტი და ფუფუნება მათი ერთადერთი საზრუნავი გახდა. შიდა დაპირისპირებები ამაზრზენია. შენი შვილები ერთმანეთს სჭამენ, შენი სიკვდილის მერე არ დაინდობენ ერთმანეთს. თურქებს მსოფლიოზე ბატონობის ყველაზე მზაკვრული გეგმა აქვთ. უამრავი ბავშვი მიყავთ და იანიჩარებად ზრდიან, ცარიელ სოფლებში კი თავად სახლდებიან. მათთან გაზრდილი ბავშვები უკვე გადაჯიშებულები არიან, აიძულებენ რწმენის შეცვლას, თურქულს ასწავლიან და ნელ-ნელა ავიწყებენ ფესვებს. ვინც ძლიერი აღმოჩნდება სიცოცხლეს უმწარებენ და ბოლოს წამებით კლავენ. გაინტერესებს რატომ მძულს ისინი? მე ვერ გადამაჯიშეს.-პერანგი გადავიძრე და ჩემი ზურგი დავანახე.
-ღმერთო.- ცრემლი წამოუვიდა ბოგდანს თვალებიდან.
-ეს არ არის ყველაფერი ბიძია, ეს ის ტკივილია, რომელიც სხვა უფორ დიდ ტკივილს ვერ აყუჩებს. დაუნდობლად მირტყავდნენ, ტკივილისგან ხორცი დამიბუჟდა, მაგრამ შინაგან ტკივილს მაინც ვერ აყუჩებდა. იქ არის ადგილი სადაც ძლიერი მეომრები ჩაყავთ, მიწისქვეშა გვირაბებით ბნელ სარდაფებში. ამ სარდაფებში დაუნდობელი მკვლელები არიან, რომლებიც ძლევამოსილ მეომრებს სულს უწამლავენ. ასწავლიან როგორ უნდა მოკლან ადამინები წამებით. როგორც დაუმარცხებელი მებრძოლი ამ სარდაფებში აღმოვჩნდი, იქ მაიძულებდნენ ადამიანები სარზე გამესვა, ტყვეები წამებით დაგვეხოცა. ამას მაიძულებდნენ, ამბობდნენ, რომ ისინი სუსტები იყვნენ და სიცოცხლეს არ იმსახურებდნენ. იქ ისე წყდებოდა ადამინების ბედი, თითქოს უფლის სამსჯავროზე იყვნენ. და იქ ორი ადამიანი წყვეტდა მათ ბედს, მურადი და მეჰმედი. ამ ბედისწერის ჭიდილში ჩემგან სიკვდილის მანქანა შექმნეს, მანქანა, რომელიც ძლევამოსილ ზარბაზანზე ძლიერია. რადუს მოიაზრებდნენ ვლახეთის მმართველად. მეჰმედს სურდა მე იქ დავრჩენილიყავი და მისი ზურგი გამემაგრებინა. ერთეულები ვიყავით ასეთები, რომლებსაც მომავალში მეჰმედის ზურგი უნდა გაგვემაგრებინა. მკველელებად გვზრდიდნენ, დაუნდობელ მკვლელებად. სწავლება მარტო ბრძოლას არ მოიცავდა, იქ ადამიანის ფიზიონომიასაც ვსწავლობდით, იმას თუ სარზე გასმისას ადამიანების რა ორგანოებს გაივლიდა ბასრი წვერი. გვასწავლიდნენ ფილოსოფიას და მეცნიერებებს. განსწავლული და ძლიერი მკვლელები გამოჰყავდათ ჩვენგან. რამდენიმე ვიყავით ასეთი. მერე ერთმანეთს დაგვაპირისპირეს, ერთმანეთი დაგვახოცინეს ბრძოლაში. ერთი უნდა გადარჩენილიყო და ეს ერთი მე აღმოვჩნდი. გადავრჩი. ყოველ ჯერზე როცა გამობრძმედილ მორიგ მკვლელს ვკლავდი საშინელი შეგრძნება მეუფლებოდა, მინდოდა მის ადგილზე მე ვყოფილიყავი, მაგრამ ისევ ცოცხალი ვიყავი, რადგან ინსტიქტი არ მაძლევდა საშუალებას მოქნეული მახვილისთვის გული მიმეშვირა. მძულს, მეზიზღება თურქები, განსაკუთრებით კი მეჰემდი. ისევ დაიკავა სამეფო ტახტი, უნდა დავბრუნდე ვლახეთში და მედგრად დავხვდე მას. დრო არაფერს მაპატიებს, ამიტომაც მინდა ვლადისლავის დამხობა, შენი დახმარება წყალივით მჭირდება.
-დაგეხმარები ჩემო ბიჭო, მეჰმედის წინააღმდეგ ბრძოლაშიც დაგეხმარები.-ხელები მომხვია და გულში ჩამიკრა ბოგდანმა.
-ნუ ტირი.-ცივად შევუშვი ხელები.-ცრემლი სისუსტის გამოხატულებაა, ჩვენ კი ძლიერები უნდა ვიყოთ, მტერს ჩვენი უნდა ეშინოდეს.
ერთი წელი დავყავი მოლდავეთში, ბოგდანმა ჯარის მობილიზება დაიწყო, უკან უნდა დავბრუნებულიყავი მოლდაველი ჯარისკაცებით და ვალახეთის ტახტი დამებრუნებინა. რამდენიმე დღეში ვბრუნდებოდი უკან.
-ვლად, წამოდი ვიჯირითოდ.-ოთახში ჩემი ბიძაშვილი უფლისწული სტეფანი შემოვიდა.
-წამოდი.-პერანგი გადავიცვი და მას გავყევი. გასვლისას ბოგდანს მივესალმე, დარბაზში იყო და იქ დავტოვე.
-რამე ჩაიცვი ცივა.-ირონიულად გამიღიმა სტეფანმა.
-მადლობა, მე არ მცივა, სხვათა შორის დიდი ხანია ტკივილსაც ვეღარ ვგრძნობ.-ვუთხარი და ცხენს მოვახტი. სასახლეს საკმაოდ მოვცილდით.
-ვლად დამეხმარე სამეფო ტახტზე ასვლაში, ვლახეთსაც დავიბრუნებ და შენ ჩემი მრჩეველი იქნები.-შემომხედა სტეფანმა და ჩემს პასუხს დაელოდა.
-თურქებსაც ხომ არ გაურიგდი უკვე?-გაბრაზებულმა შევხედე.-ბოგდანი ჯერ ცოცხალია და იმედია კიდევ დიდხანს იცოცხლებს.
-ჩვენ ნათესავები ვართ, ერთად დიდი ძალა ვართ, მინახია შენი ბრძოლა. შენთვისვე აჯობებს გავერთინდეთ.
-ცხენიდან ჩამოდი.-ცხენიდან სწრაფად ჩამოვხტი. სტეფანიც ჩამოხტა.
-რა მოხდა?-გაკვირვებულმა შემომხედა.
-ყურადღებით მომისმინე.-ყელში წავუჭირე თითები, სუროსავით მქონდა ყელზე შემოხვეული თითები და მაგრად ვუჭერდი.-ვლახეთი მე მეკუთვნის. არც იოცნებო, რომ ის შენი გახდება. გავერთიანდებით მხოლოდ მეჰმედის წინააღმდეგ, ვლახეთი ჩამია და ჩემს გადაკიდებას არ გირჩევ სტეფან.-კბილებში ზიზღით გამოვცერი, ხელები შევუშვი და ძირს დავაგდე. სუნთქვას ირეგულირებდა და ხელს ყელზე ისვამდა. ხმა არ ამოუღია, შიშ ჩამდგარი თვალებით მიყურებდა. ცხენს მოვახტი და სასახლისკენ წამოვედი. სასახლის კარი დაკეტილი დამხვდა. საიდუმლო გვირაბით შევედი სასახლეში, ვგრძნობდი, რომ რაღაც ცუდი ხდებოდა და მე სტეფანმა სასახლეს გამარიდა. სასახლში შეიარაღებული ხალხი დადიოდა, დარბაზში შევიპარე. იქ არავინ იყო, ბოგდანი ეგდო იატაკზე სისხლის გუბეში. არტერია მოვუსინჯე, უკვე მკვდარი იყო. უკან უნდა გამოვბრუნებულიყავი, რომ რამდენიმე შეიარაღებული კაცი შემოვიდა. იქვე დადებულ შუბს ხელი დავალე და პირველივე კაცი შუბზე წამოვაგე, ხელიდან ხმალი ავართვი და მის უკან მდგომებს შევუტიე. არ მახსოვს რამდენი კაცი მოვკალი, მახსოვს, რომ მათი რიცხვი თანდათანობით იზრდებოდა, მახსოვს მათი შიშ ჩამდგარი თვალები. ბოლოს უკან დაიხიეს, მეც დრო ვიხელთე და საიდუმლო გვირაბით სასახლე დავტოვე. იქვე დაბმულ ცხენს მოვახტი და გეზი უნგრეთისკენ ავიღე. 3 დღე მივდიოდი, გზად ტრანსილვანია გავიარე, კარპატის ტყეები. სიბნელეში მგლების ყმული მესმოდა, ჩემი ცხენი ფრთხილობდა და შფოთავდა განუწყვეტლივ. სიბრაზის პიკზე ვიყავი, ჯერ დედაჩემი, მერე ვასილი, ილანი, მამაჩემი, მირჩა და ახლა ბოგდანი. ყველა დავკარგე, აქვე რომ შევეჭამე მგლებს შვება იქნებოდა ჩემთვის. მაგრამ მე სიცოცხლეს ვაგრძელებდი. ვაგრძელებდი იმ იმედით, რომ კიდევ ვიხილავდი მარიას თვალებს.
დაღლილობისგან ჩემი ცხენი წაიქცა და იქვე მინდორზე ჩამოვჯექი. შეუსვენებლად მოვაჭენებდი და ვეღარ გაუძლო. რამდენიმე საათი გავიდა, ცხენი ვეღარ ავაყენე, თავი დავანებე და გზა ფეხით გავაგრძელე. შიმშილისგან და დაღლილობისგან ძალა წამერთვა და მოწყვეტით დავარდი მიწაზე.
-ვლად ადექი, არ დანებდე, მე გელოდები.-მარიას აცრემლებულ თვალებს ვხედავდი, თეთრი ლამაზი კაბა ეცვა, ნამდვილ ანგელოზს ჰგავდა. თითქოს გამოცხადება იყო, თითქოს სიზმარი, ბოლო ძალები მოვიკრიბე და წამოვდექი. გზა განვაგრძე, მალე პატარა დასახლებას მივადექი, წყაროზე წყალი დავლიე და ცოტა გამოვფხიზდი. გარეთ ბავშვები თამაშობდნენ. იქვე ერთი მხედარი დავინახე და მისკენ წავედი.
-გამარჯობა.-მივესალმე ცხენის პატრონს, ზურგით იდგა, უცებ შემობრუნდა და გამიღიმა.
-გაგიმარჯოს.-ინტერესით შემათვალიერა, ახალგაზრდა გოგონა იყო, მამაკაცის ტანსაცმელში გამოწყობილი.
-ცხენი მჭირდება, შეგიძლია მომყიდო?-ცხენზე ვანიშნე.
-რას გადაიხდი?-გაეღიმა.
-ამაში გამიცვალე.-ყელიდან ძვირფასი ჯვარი მოვიხსენი და გავუწოდე.-ოღონდ დრო მოვა და გამოვისყიდი ამ ნივთს.
-ცხენი ძალიან გჭირდება?-ჯვარი გამომართვა და ინტერესით დააცქერდა.-სახლამდე მიმიყვანე და დამტოვე, ფეხით ვერ წავალ. მერე კი წაიყვანე ცხენი.-გამიღიმა.-ეს კი შენ გქონდეს.-ჩემი ჯვარი ისევ გამომიწოდა.-ჯვრის გარეშე, შორს მიმავალი კაცი ცოდოა.-ისევ გამიღიმა. საოცარი ღიმილი ჰქონდა, ძალიან ლამაზი იყო. -არ მოდიხარ?-მანიშნა ცხენზე უკან შევმჯდარიყავი და მეც მოვახტი მის ცხენს, ის კი გულზე ავიკარი.
-რა გქვია?-თითქმის ჩავჩურჩულე ყურში.
-კატალინა.-გაეღიმა და გაწითლდა.
-კატალინა რამდენი წლის ხარ?-ჩემ და უნებურად ვეკითხებოდი.
-15-ის ვხდები.-ისევ გაწითლდა.
-სჯობს აღვირს ხელი მოჰკიდო და ცხენს მიმართულება აჩვენო, მე შენი სახლი სად არის არ ვიცი.-დავიჩურჩულე მის ყურთან და აღვირზე ხელი მოვაკიდებინე, მის სუსტ ხელის მტევანს ჩემს ძლიერ ხელს ვუჭერდი.-რატომ მენდობი ასე, მე ხომ სრულიად უცხო ადამიანი ვარ.-ისევ დავიჩურჩულე.
-მტერს და მოყვარეს ვარჩევ.-გაეღიმა.
-ძალიან ახალგაზრდა ხარ საიმისოდ, რომ მტერ მოყვარე გაარჩიო, მე არაფერს დაგიშვებ, შენი მადლიერი ვიქნები სიცოცხლის ბოლომდე დახმარებისთვის, მაგრამ უცხო ხალხს არ ენდო.-ხმა ჩახლეჩილი ვლაპარაკობდი. რაღაც მომენტში აღვირი მოვქაჩე ცხენის, რათა სხვა მხარეს გამეტარებინა. ჩემი მოშვებული წვერი მის ნაზ ღაწვს შეეხო და ვიგრძენი ხელზე კანი როგორ დაეხორკლა. კმაყოფილს გამეღიმა.
-აქ ჩამოვალ.-ჩაილაპარაკა და ერთი მდიდრული სახლის წინ ცხენიდან ჩამოხტა.
-მიგიყვანდი სახლამდე.-ჩამოვხედე ზემოდან.
-ეს არის ჩემი სახლი.-ლამაზი ბაღისკენ გაიხედა.-აქ დამელოდე, საკვებს გამოგიტან. მშიერი იქნები.
-რატომ მექცევი ასე კარგად, შენ ხომ არც მიცნობ?-წარბაწეულმა შევხედე.
-არ ვიცი.-მხრები აიჩეჩა.-დიდი ტანჯვა გაქვს გამოვლილი, თუმცა უფლის რწმენა არ დაგიკარგავს. ვთვლი, რომ კარგი ადამიანი ხარ, მოყვასის დახმარება, კი ყველა ქრისტიანის ვალია.-დიდი ბაღი სირბილით გაირა და სახლში შევიდა. ცოტა ხანს ვიდექი და ვიყურებოდი. მალე გამოჩნდა. ტანსაცმელი და საკვები მომიტანა, ხურჯინს ძლივს ეზიდებოდა.
-დაგეხმარები.-გამეღიმა და ხურჯინი ხელიდან გამოვართვი. ცხენს გადავკიდე და მისკენ შევბრუნდი.-მართლა უცნაური ადამიანი ხარ.
-როგორი?-გაეცინა.
-ზედმეტად კეთილი. ადამიანებისგან არ ვარ მიჩვეული მსგავს მოპყრობას. უანგაროდ ჯერ არავინ დამხმარებია. შენ ანგელოზი ხარ.-ხელზე ხელი მოვკიდე და მის ხელის გულს ჩემი ცხელი ტუჩები მივაკარე. ისევ გაწითლდა.-ბევრი რამ უნდა მოვაგვარო, დავბრუნდები.-ჩამოშლილი თმა ყურს უკან გადავუწიე და მის ნაზ კანს ჩემი უხეში ხელებით შევეხე.-შენი კეთილი თვალები არასდროს დამავიწყდება. კიდევ ერთხელ ავათვალიერე და გეზი უნგრეთისკენ ავიღე.
მოლდოვის ტახტზე პეტრუ III აარონი ავიდა, ჩემი ბიძაშვილი, რომელსაც ასევე დავა ჰქონდა სამეფო ტახტზე თავის ძმა სტეფანთან. სტეფანი ზედმეტად ამპარტავანი და ამბიციური პიროვნება იყო, მას არა მარტო მოლდოვა უნდოდა, არამედ ვლახეთზეც აცხადებდა პრეტენზიას, რაც ჩვენი დაპირისპირების მიზეზი ხდებოდა. მტრულად განწყობილი, ტახტს და დიდებას დახამებული ნათესავები უკან მოვიტოვე და უნგრეთში გადავედი, რათა მეც ბიძის ბედი არ გამეზიარებინა. უნგრეთს მაშინ იანოშ ჰუნიადი მართავდა.
-გრაფო ბასარაბ, მეგონა მეჰმედს ეახლეთ ისევ.-ჩაილაპარაკა იანოშმა.
-ვლახეთში ვიყავი, მერე კი მოლდავეთში გადავედი. ბიძაჩემი შეთქმულებმა მოკლეს და იძულებული გავხდი იქიდანაც წამოვსულიყავი. თქვენი დახმარების იმედად ვარ თქვენო ბრწყინვალებავ.-მარიას რჩევა გავითვალისწინე, მოლაპარაკებას ვაწარმოებდი უნგრეთთან.
-გრაფო თქვენი პოლიტიკა არ მოსწონდათ ბოიარებს…
-არც თქვენ.-არ დავასრულებინე იანოშს.
-არც მე მათ შორის. აქ დარჩებით, არ გაბედოთ უკან დაბრუნება, ამას მხოლოდ მე გადავწყვეტ, როდის დაბრუნდებით უკან. გაიცანი ეს გრაფი მიხეილ სილაგია, მის მამულში იცხოვრებ და საჭირო დროს დაგაბრუნებ.
-მეჰმედი მთელს ევროპას უქმნის საფრთხეს. ვლახეთი თან და თან სუსტდება. თქვენ არასწორად გაიგეთ ჩემი პოლიტიკა, მინდოდა შიდა პრობლემები მომეგვარებინა და მერე დავპირისპირებოდი მეჰმედს. დამეხმარეთ, რომ დავბრუნდე და დავიცვა ჩემი ხალხი.-ვარწმუნებდი იანოშს.
-შენი ხალხი? იქნებ ის ვლადისლავის ხალხიც არის? გიმეორებთ გრაფო, მე გადავწყვეტ როდის დაბრუნდებით.-მკაცრად ჩაილაპარაკა იანოშმა.
-დროა წავიდეთ.-მიხეილ სილაგმა კარისკენ მანიშნა, თავი დავუკარი იანოშს და დარბაზი ორივემ დავტოვეთ.-ვირივით ჯიუტია, მაგრამ გაგიცნობთ გრაფო უკეთ და დაგეხმარებათ, მეც დავარწმუნებ.-მხარზე მეგობრულად დამადო ხელი მიხეილმა.
-მადლობა.-თავი დავუკარი.
-მე გავარკვიე რატომაც იბრძოდით გრაფო ბასარაბ. სავაჭრო გზები მნიშვნელოვანია ქვეყნისთვის, შიდა პრობლემების მოგვარებაც ძალიან მნიშვნელოვანია. ეს ბევრს არ ესმის, ან არ უნდათ ესმოდეთ, რადგან ხელს ითბობენ თავად. იანოში გაერკვევა და დაგეხმარება, მერწმუნე.-მარწმუნებდა მიხეილი.
-რატომ მეხმარებით გრაფო? თქვენ ხომ არ მიცნობთ?-გაოცებული ვუყურებდი.
-მამაშენს ვიცნობდი, პატარა ვიყავი, ცხენმა ლამის გადმომაგდო, ვლად II-მ კი გადამარჩინა. მისი მკვლელობა ჩემთვის დიდი ტკივილი იყო, მისი მკველელების დასჯა მსურდა. შენ რომ დაბრუნდი გამიხარდა, ვიცი როცა დრო მოვა ამას გააკეთებ, ყველას საკადრის პასუხს გასცემ.
-ჯერ ტახტი უნდა დავიბრუნო.
-დაიბრუნებ ვლად.-გამიღიმა მიხეილმა.
მარია,
ვლადის წასვლის შემდეგ ნამდვილი საშინელება დატრიალდა ვლახეთში. პატარა გოგო ბიჭები უკვალოდ ქრებოდნენ. ამ ყველაფრის უკან ისევ ბოიარები იდგნენ და ახალი მმართველი ვალდისლავი.
-მარია, მარია.-ატირებული შემოვარდა კარში ელენე.-გიორგი დაიკარგა, ვერსად ვპოულობთ.-ქვითინებდა ელენე.
-დამშვიდდი, ვიპოვით.-ვაწყნარებდი ელენეს.
მთელი სოფელი ეძებდა გიორგის, მაგრამ ვერ მიაგნეს. რამდენიმე დღის მერე, როცა ტყეში მცენარეებს ვაგროვებდი დავინახე ბოაირების მსახურები როგორ მითვალთვალებდნენ და უკან ამეკიდნენ. არ დავფიქრებულვარ, უიარაღოდ ვიყავი, ანა სტასის დედას დავუტოვე, ბავშვზე არ ვნერვიულობდი. ფეხს ავუჩქარე და ვლადის ხის სახლისკენ გავიქეცი. თეთრი მგელი თავის ხროვასთან ერთად იქვე ტრიალებდა. აღარ მეშინოდა, ადამიანები უფრო საშიშები იყვნენ ვიდრე მხეცები. ვგრძნობდი, რომ მეწეოდნენ და სირბილით გავიქეცი. მგლებმა სახლში შემიშვეს. მაშინვე მშვილდი მოვძებნე და უკან გამოვბრუნდი. მგლების შიშით ახლოს ვერ მოდიოდნენ, მაგრამ არც უკან არ მიდიოდნენ. სამნი იყვნენ. არ დავფიქრებულვარ მშვილდი მოვზიდე და ერთმანეთის მიყოლებით ვესროდი მდევარს. ვუყურებდი მოწყვეტით როგორ ეცემოდნენ ძირს და როგორ გლეჯდნენ მგლები. ერთ ერთ მომაკვდავს მივუახლოვდი, შველას მთხოვდა.
-სად არიან ბავშვები? თუ გინდა გადარჩე მითხარი.-მშვილდით ხელში ვადექი თავზე.
-სასახლის სარდაფებში, მეჰმედს უნდა გაუგზავნონ.-ამოილაპარაკა და პირიდან სისხლი გადმოუვიდა.-ერთ კვირაში წაუყვანენ, შენც იქ უნდა წაგვეყვანე.-უკანასკნელად ამოილაპარაკა, მერე ხველა აუვარდა, ყელი სისხლით აევსო და სული განუტევა.
გამოვბრუნდი და სოფელში დავბრუნდი. იმ დღით მათე მოვიდა.
-მათე ერთ კვირაში აპირებენ წაიყვანონ მოტაცებული ბავშვები მეჰმედთან. შენი ბიჭები უნდა დამეხმარონ.-ჩავილაპარაკე.
-შენ რა გაგიჟდი? იცი მაინც რამდენი ჯარისკაცი გააცილებს? დაგვხოცავენ.
-ჩემი მოტაცებაც უნდოდათ, ხვალ შეიძლება ანას დაადგან თვალი, შეიძლება ერთ ერთი მათგანი შენ, ან სტასი ყოფილიყავით. უბედურება სანამ ჩვენ არ შეგვეხება გვძინავს. არ შეიძლება, ეს არ არის სწორი. ეს უბედურება ყველას შეეხება, ყველას ოჯახში იჩენს თავს. რადგან ვლადი არ არის აქ უმოქმედოთ არ უნდა ვიჯდეთ და ველოდოთ ჩვენი რიგი როდის მოვა. უნდა ვიბრძოლოთ მათე.-ტყუილად ვილაპარაკე, მათემ უარი მითხრა დახმარებაზე და წავიდა. ბევრი ფიქრის მერე მეჰმედის ბეჭედი გამახსენდა და გეგმა დავსახე.
ორი დღის განმავლობაში მთელი სოფელი მოვიარე, ხის სახლიდან იარაღი და აღჭურვილობა წამოვირე და გლეხების მომზადება დავიწყე. მხოლოდ ისინი წამომყვნენ, ვისი შვილებიც დაიკარგნენ. ადამიანი მშიშარაა და არც სხვისი ტკივილის გათავისება არ შეუძლია. გლეხებს ვასწავლიდი თურქულ ტექსტს, რომ თავი თურქებად გაესაღებინათ. ორი დღე ტარგოვიშტეს მინდორზე ველოდებოდით, როდის გამოატარებდნენ ტყვეებს. ლოდინი ფუჭი არ აღმოჩნდა. 143 ტყვე 20 მდე ჯარისკაცს მოჰყავდა. აბჯარი ისე მეცვა ყველას კაცი ვეგონებოდი. ხელში კი წერილი მეჭირა, რომელზეც მეჰმედის ბეჭედი ერტყა.
-შესდექით.-დავუძახე ჯარისკაცებს დაბოხებული ხმით. მე მეჰმედის მრჩეველი ვარ. ეს წერილი ვლადისლავთან გამომატანა. გავიგე მეჰმედისთვის საჩუქრად ტყვეები მოგყავთ, მათ ჩვენ მივაცილებთ ადგილამდე. თქვენს ბატონს კი მისი მადლობის წერილი გადაეცით.-წერილი გავუწოდე.
-კარგით.-თავი დამიკრა წინამძღოლმა და გაკვირვებულმა დაუწყო ყურება წერილს. გლეხებმა ერთმანეთში თურქულად დაიწყეს საუბარი როგორც ვასწავლე. ეჭვის საბაბი არ მიგვიცია ვლადისლავის ჯარისკაცებისთვის. თავი დაგვიკრეს და უკან გაბრუნდნენ, თვალს მიფარებული იყვნენ, რომ ისევ ვაგრძელებდით თამაშს და ტყვეებს შოლტის რტყმით მივერეკებოდით. მალე სამშვიდობოს ვიყავით. ტყეს შევაფარეთ თავი. არაფერი იყო იმაზე სულის შემძვრელი ვიდრე დაკარგული შვილების მშობლებთან შეხვედრა. მათ ხომ ისინი უკვე გამოიგლოვეს. მართალია ყველას ვუყვარდი და ყველა მკურნალს მეძახდა სოფელში, მაგრამ იმ დღის მერე ჩემს მიმართ სულ სხვა სიყვარულს ვგრძნობდი. მუშაობის უფლებას არ მაძლევდნენ, ყველას რითიც შეეძლო ისე მეხმარებოდა.
ბავშვები სახლებში იმალებოდნენ, რომ ჩვენი საიდულო არ გამჟღავნებულიყო. ბოიარების თანდასწრებით დედები ისევ დაკარგულ შვილებს გლოვობდნენ. 112 ვაჟი იყო ტყვეებიდან. 12-14 წლის ბიჭები. ყველა მათგანი შევკრიბე ტყეში ერთ დღეს.
-ბრძოლა უნდა ისწავლოთ.-გამოვუცხადე მათ.-ბოიარების მსახურები, ისევ გააგრძელებენ ბავშვების მოტაცებას, მათ კი ჩვენ უნდა ვებრძოლოთ.
-ვიბრძოლებთ!
-ვიბრძოლებთ.-ერთხმად შესძახეს ყველამ.
ყოველ დღე ვავარჯიშებდი ვაჟებს მშვილდის სროლაში. მძიმე ტვირთის ზიდვაში, ტყეში კიდევ რამდენიმე სახლი ავაშენეთ, უფრო უკაცრიელ ადგილებში შევედით და ხის სახლები ავაშენებინე, სადაც მუდმივად ცხოვრობდნენ. მშობლებს მალულად ნახულობდნენ. 1 წლის თავზე საკმაოდ მამაცი შეიარაღებული რაზმი მყავდა. ყველა პატივს მცემდა, ყველა მიჯერებდა. ბრძოლასთან ერთად წერა კითხვასაც ვასწავლიდი. ვუყვებოდი ფილოსოფოსებზე. ვუყვებოდი ტროას ბრძოლაზე. მათ შორის იყო სტასიც. სტასის დედა ძალიან მეხმარებოდა. ნახევარი, ხან კი მთელი დღე ანა მასთან იყო. ჩემი ადგილი ვიპოვე ვლახეთში, ამ ხალხში. ვლადი ძალიან მენატრებოდა. მის გარეშე ცუდად ვიყავი, მხოლოდ ის მამშვიდებდა, რომ მე მის საქმეს ვაგრძელებდი.
-სოფია როგორ გაწუხებ.-სტასის დედას კიდევ ერთხელ მოვუხადე მადლობა ანაზე ზრუნვისთვის.
-ეგ აღარ თქვა შვილო. ანა ისე მიყვარს, მან თითქოს ჩემი დაკარგული შვილის, ვასილის ადგილი დაიკავა ამ სახლში და ჩემს გულში.
ბედის ირონია იყო. სოფიას ვასილის მკვლელის შვილი საკუთარი შვილივით უყვარდა.
-იცი დღეს ახალი სიტყვები ისწავლა შენმა გოგომ.-გულში იკრავდა ანას და თან იღიმოდა სოფია.-მე ამაზე ვიზრუნებ, შენ კი სტასს გაბარებ. არ მიჯერებს, სულ მეშინია შარს არ გადაეყაროს. შენ გიჯერებს, ძალიან უყვარხარ. არ ვიცი რა ძალა გაქვს შვილო ასეთი, ყველა უბედურს და გაჭივებულს შენი სახელი აკერია პირზე. ყველა შენ გლოცავს. სასწაული ხარ, თითქოს უფალმა გამოგგზავნა მისიით ამ ცოდვილ მიწაზე.
-უფალი ხომ სიყვარულია. ამ ცოდვილ მიწაზე იმდენი ცუდი რამ ხდება უნდა ვეცადოთ, რომ ბევრი სიყვარული გავცეთ, რათა ბოროტება დავამარცხოთ.-გავუღიმე სოფიას.
-ვასილის სიკვდილის მერე გამიჭირდა. მშურდა იმ დედების ვისაც ცოცხალი ჰყავდათ შვილები. მთავარზე არ მიფიქრია, არ მიფიქრია იმაზე, რომ ახლა ვასილის სულს ჩემი დახმარება სჭირდებოდა, ვიდრე მამა თომასი არ მოვიდა და სწორი გზა არ მაჩვენა.-თვალცრემლიანი ლაპარაკობდა სოფია.
-თომასი.-გამეღიმა.-ისე ქადაგებს ხან და ხან მგონია თავად იესოს ვუსმენ.
-საოცარი ძალა აქვს ცოდვილები უფლის სამსახურში ჩააყენოს.-სოფიასაც გაეღიმა.
დღეები დღეებს მისდევდა. საკუთარი საქმე ვიპოვე. ვეხმარებოდი გლეხებს, ვამზადებდი წამლებს და მალამოებს. მოტაცებულ ბავშვებს ვეძებდით და ვანთავისუფლებდით. ამ პატარა ბავშვებში იმხელა ძალა იყო დიდი არმიაც კი უძლური იყო მათთან. პარტიზანული ბრძოლები გავაჩღეთ ბოიარებთან და მათ მსახურებთან. ვლადისლავის არმიამ უშედეგოდ ეძება ჩვენი კვალი. თურქების აღჭურვილობა და იარაღი უფრო აბნევდათ მათ და შიშს ჰგვრიდა. შედეგად ბევრი ბავშვი გავანთავისუფლეთ.
ერთ უბედურებას მეორე მოჰყვა. ბოიარების მსახურებმა ხაზინის შევსება გლეხების უკანასკნელი გროშებით მოინდომეს. მასიურად დაიწყეს ხარკის აკრეფა. მიზეზად კი აცხადებდნენ, რომ ქვეყნის სიმშვიდისთვის ასე იყო საჭირო. ვლადისლავს არასდროს ეყოფოდა გამბედაობა მეჰმედისთვის რამეზე უარი ეთქვა. მაგრამ მარტო მეჰედი როდი წყვეტავდა ხალხს წელში ხარკით. გადასახადების ამკრეფები უნგრეთსაც სათანადოდ ამარაგებდნენ. პატარა ვლახეთი ვეღარ უძლებდა ამდენ წნეხს. სავაჭრო გზებიც მოიშალა. ვლადისლავი ტრანსილვანიელ საქსებს მფარველობდა, რომლებიც ვაჭრებს აყაჩაღებდნენ. ეს ქვეყნის შემოსავალს საგრძნობად დაეტყობოდა, შედეგად კი გადასახადებს უფრო გაზრდიდნენ და გლეხები ვეღარ გაუძლებდნენ ამდენ წნეხს.
-სტას სავაჭრო გზებს უნდა გავყვეთ. ვაჭრები უსაფრთხოდ თუ არ გადაადგილდებიან ვლახეთში ძალიან ცუდ დღეში აღმოვჩნდებით. სასახლეში ვინმე გვჭირდება, ვინც გაარკვევს როდის უნდა გააგზავნონ ფული უნგრეთში. ეს ფული უნდა ხალხს დავუბრუნოთ.-სტასს ვუთანხმებდი სამომავლო გეგმას.
-მარია საშიშია, რამე რომ დაგემართოს ვლადი არ მაპატიებს. მეც სარზე გამსვავს.-მარწმუნებდა სტასი.
-არა სტას. ეს ვლადს არ ეხება. ეს მე მეხება, ანას, შენ და თითოეულ გლეხს. ის წერილებს მხოლოდ მათეს სწერს. მან უბრალოდ საიმედო თავშესაფარი ნახა და დაგვივიწყა.-გაბრაზებული ვლაპარაკობდი.-სად არის, როცა მისი ხალხი ასეთ გასაჭირშია?
-მარია ანა გყავს. მასზე იფიქრე. რამე რომ დაგემართოს რა ეშველება?
-სოფია იზრუნებს მასზე. და მე არაფერი დამემართება, არც შენ.-დამაჯერებლად შევხედე სტასს.
-როდისმე, რამე არ გამოგსვლია? ხან და ხან მგონია, რომ შეუძლებეს შეძლებ. ამ ბავშვების დახსნა, მერე ასე მომზადება. ეს ყველაფერი შეუძლებლად მეჩვენებოდა და რეალობაა. მჯერა შენი და შენს გვერდით ვიქნები.-გამიღიმა სტასმა.
-იცი სტას გულით რაც მინდოდა ის არ გამომივიდა.-თვალები ამიცრემლიანდა.-ვლად ვერ შევაყვარე თავი.
-რატომ გგონია, რომ არ გამოგივიდა? მერწმუნე სიცოცხლეზე მეტად უყვარხარ, უბრალოდ თავადაც არ იცის.-გამიღიმა სტასმა.
ბევრი ვიფიქრე როგორ გამერკვია ყველაფერი და გადავწყვიტე თავად შემეღწია სასახლეში. ტრანსილვანიელ ქალბატონად გავასაღე თავი და ლამაზ კაბაში გამოწყობილი ვეახლე ვლადისლავს.
-მოგესალმებით თქვენო ბრწყინვალებავ. მე ნატალია ილოკი ვარ, თუ ნებას დამრთავთ რამდენიმე დღე გავჩერდები სასახლეში, ტრანსილვანიიდან მოვდივარ, გზა დამღლელი აღმოჩნდა.-თავი დავუკარი ვლადისლავს.
-და სად მიბრძანდებით ქალბატონო ილოკ?-გაღიმებული მიყურებდა ვლადისლავი.
-ბულგარეთში ვაპირებ გადასვლას, იქ ჩემი საქმრო მელოდება. ის თავად მეჰმედის მრჩეველია. ეს წერილი მეჰმედ II-მ გამოგიგზავნათ, რომ დროებით შემიფაროთ.-წერილი მივაწოდე ვლადისლავს.-ჩემი მხლებლები ქალაქში დაბინავდნენ, მხოლოდ მე შეგაწუხებთ, ისე გახშირდა ყაჩაღობა ვერ გავრისკავდი ქალაქში დაბინავებას.
-სიამოვნებით გიმასპინძლებთ ქალბატონო ილოკ. ჩემთვის დიდი პატივია თქვენი გაცნობა. მსახური მიგაცლებთ.-გამიღიმა ვლადისლავმა.-იზრუნეთ რომ ქალბატონს არაფერი მოაკლდეს.-ბრძანება გასცა.-საღამოს ვახშამზე თუ დამეწვევით დიდ პატივს დამდებთ.
-სიამოვნებით.-თავი დავუკარი.
დახმარება ვაჭრებმა აღმომიჩინეს. სკივრი კაბებით სავსე, ეტლი და სამკაულები დროებით მათხოვეს. საღამოს ლამაზ კაბაში გამოვეწყე და ვლასილავს დავეწვიე ვახშამზე. მასთან ვახშამს ესწრებოდა საქსების ერთ ერთი წარმომადგენელი. ასევე მისი ძმები. ცოტა სახიფათო იყო ჩემი ვახშამზე ყოფნა, თუმცა მათი მოტყუება არ გამჭირვებია. ყველამ დაიჯერა ჩემი მაღალი წარმომავლობის ამბავი. მათეს ვლადის წერილები მოვპარე, ის ბევს წერდა სილაგების ოჯახზე. სამეფო კარზე. მეც ვახშამზე ბევრი ვისაუბრე, განვაცხადე, რომ უნგრეთში წვეულებებსაც ვესწრებოდი და სილაგების ოჯახთანაც ვმეგობრობდი.
-თქვენო ბრწყინვალებავ, ტრანსილვანია საკმაოდ დიდ თანხას უხდის უნგრეთს. ვლახეთი თუ იჩენს მეფის მიმართ მადლიერებას, რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია უნგრეთის მხარდაჭერით დაიკავეთ ეს ადგილი.-შევხედე ვლადისლავს.
-რა თქმა უნდა ვიჩენ გულისხმიერებას. კვირის ბოლოს გავუგზავნი მადლობის წერილს იანოშს და საკმაო თანხასაც მომავალი ბრძოლებისთვის. -გადაიხარხარა ვალდისლავმა და მორიგი სასმისი გამოსცალა.
-ვაჭრებს ხშირად აყაჩარებენ. ტრანსილვანიაში ჩამოსული ვაჭრები უკმაყოფილებას გამოთქვამენ, რომ ვლახეთის სავაჭრო გზები უკვე ძალიან საშიშია. რატომ არ უზრუნველყოფთ სავაჭრო გზების დაცვას?-შევხედე ვლადისლავს და საქსს შევხედე, რომელიც თვალს არ მაცილებდა.
-იქნებ მათი არ დაცვით უფრო დიდი სარგებელია.-ისევ გაიცინა ვლადისლავმა.-ზედმეტად ჭკვინი ბრძანდებით ქალბატონო ილოკ.
-სარგებელი თქვენთვის თუ ქვეყნისთვის? კარგი მმართველი ვფიქრობ თავის ხალხზე უნდა ფიქრობდეს და არა საკუთარ ხაზინაზე. ისტორია იწერება, რჩება და მომავალ თაობებს გადაეცემათ. ისტორიაში იყვნენ კარგი მმართველები, რომლებიც სიამაყით ავსებს ერს. მაგრამ სამწუხაროდ მომრავლდნენ მმართველები, რომლებიც მხოლოდ საკუთარ კეთილდღეობაზე ზრუნავენ. თქვენ რომელ კატეგორიაში გსურთ მოგიხსენიონ ისტორიაში? პირველი თუ მეორე?-ბრაზს ძლივს ვიკავებდი.
-ვფიქრობ მეორე უფრო მომწონს. -გადაიხარხარა ვალდისლავმა და მას დანარჩენებიც აჰყვნენ.-ჟამთააღმწრელი რას დაწერს სულ არ მაინტერესებს. მთავარია მე ვარ ბედნიერი. ვიცი არარაინდულად ჟღერს ქალბატონო ილოკ, მაგრამ მე ეს მირჩევნია.
-უკვე გვიანია, დაგტოვებთ.-თავი დავუკარი ყველას და დარბაზი დავტოვე.
-დამელოდეთ ქალბატონო ილოკ.-კიბეებზე ავდიოდი, რომ საქსი წამომეწია.
-დიახ, გისმენთ.-გრაციოზულად შემოვბრუნდი და ღიმილი ავიკარი სახეზე.
-სადმე შევხვედრილვართ? ძალიან მეცნობით.-მაკვირდებოდა საქსი.
-ალბათ ტრანსილვანიაში. უნგრეთში წვეულებებზე თქვენ ნამდვილად ვერ გიხილავდით.-ირონიულად ჩავილაპარაკე.
-მართალია.-ამაზრზენად გაიკრიჭა.-სასახლე ჩემთვის არ არის.
-ღამე მშვიდობის.-თავი დავუკარი და კიბეებს ავუყევი. მსახურის ტანსაცმელი გადავიცვი და ცოტა ხანში სასახლეში დავიწყე ხეტიალი შეუჩნევლად. ყველა ოთახი მოვიარე თითქმის. ვლადის საიდუმლო გასავლელიც ვნახე, რომელიც საიდუმლო გვირაბით გადიოდა სასხლის გარეთ. ყველა შესასვლელ გასასავლეი დავათვალიერე. მერე კი შემთვრალ ვლადისლავს და საქსს მივაყურადე.
-ჯონ არც იფიქრო.-გაბრაზებული ელაპარაკებოდა ვლადისლავი.
-თურქებისთვის ზედმეტად კარგია.-ხარხარებდა საქსი.
-თურქების გადაკიდება ჩემთვის დასასრულია. ხომ გაიგე რაც თქვა. მეჰმედის მრჩეველია მისი საქმრო. თავად მეჰმედმა მოიწერა წერილი, რომ მის უსაფრთხოებაზე ვიზრუნო.-გაბრაზებული ელაპარაკებოდა ვლადისლავი.
-კარგი, კარგი. უნგრეთში როდის მივდივარ?-მობეზრებულად გადაატრიალა თვალები საქსმა და ბინძური ფეხები მაგიდაზე შემოალაგა.
-ერთ კვირაში. სისულელეების გარეშე ჩაიტან ფულს ჰუნიადთან.-თითი დაუქნია ვლადისლავმა და ღვინით სავსე სასმისი პირთან მიიტანა.
-როდისმე დაგაღალატე?-გაიღრიჭა საქსი.
-ჯონ ველური ხარ. საზოგადოება შენთვის ზედმეტია. შენ მხოლოდ ნაჯახით ბრძოლა იცი. ამიტომაც ვნერვიულობ. მხოლოდ წერილს გადასცენ და ფულს. პირი არ გააღო.-ისევ უბრაზდებოდა ვალდისლავი.
-ჩუმად ვარ.-ტუჩებთან თითი მიიტანა საქსმა. იმხელა წვერი ჰქონდა მხოლოდ სიცილის დროს უჩანდა რამდენიმე კბილი. -ვლადისლავ შენმა ჯარისკაცებმა ადგილამდე ვერ ჩააღწიეს. შენ მე გჭირდები, ეს კარგად იცი. იმ ქურდებსაც მოვუგრეხ კისერს მალე. მაგ არამზადებმა საუკეთესო მეომრები ჩამიხოცეს, ახლა ვაჭრებს იცავენ.-ფეხები ჩამოალაგა მაგიდიდან საქსმა და მაგიდას მუშტი დაარტყა გაბრაზებულმა.
-იმედი მაქვს მალე მოაგვარებ მაგ ამბავს. თუ არა და ისევ შენ დაზარალდები.-გაუღიმა ვლადისლავმა.
-და მაინც, ხომ არ დავაგემოვნო ქალბატონი ილოკი?-ჩაილაპარაკა საქსმა. უსიამოვნო გრძნობამ მთელს ტანში დამიარა. ამ არამზადას ჩემით გართობა სურდა.
-გეყოფა ჯონ.-დაიყვირა ვლადისლავმა.-სახიფათოა, ასე რომ არ იყოს როგორ გგონია შენ დაგითმობდი? ტყვე გოგონებიდან აარჩიე ვინმე.
-კარგი რა. ბავშვები აღარ მომწონს.
-ქალბატონები შენისთანებისთვის აკრძალულია.
-სულ მაინტერესებდა როგორები არიან ქალბატონები.
-კმარა.-სასმისი კედელს ესროლა ვალდისლავმა.
-კარგი. კარგი.-ხელდები ასწია საქსმა.-რომელიმე მსახურთან გავერთობი.-ჩაილაპარაკა და დარბაზიდან გავიდა. შეუმჩნევლად ავედევნე უკან. ის კი გარეთ გამოვიდა და ერთ ერთი შენობისკენ წავიდა. შენობაში შევიდა, იქ კი ხმაური ატყდა. ცოტა ხანში 12-13 წლის გოგონა გამოიყვანა.
-გთხოვ გამიშვი.-ტორიდა ბავშვი, საქსი კი თითქმის მოათრევდა. საჯინიბოსკენ წაიყვანა და თავლაში ძალით შეაგდო. შეიძლება ეს საბედისწერო ყოფილიყო ჩემთვის, მაგრამ ფიქრით არ მიფიქრია შედეგზე. იქვე დადებული ფიწალი ავიღე და ხმაურზე უკან შემობრუნებული საქსი ფიწალზე წამოვაგე. ერთი დაიღმუვლა ველურმა და ფიწალი მოცლიდან გამოიძრო.
-გაიქეცი, დანარჩენებთან გაიეცი და დამელოდეთ.-დავუყვირე გოგონას, ისიც შეშინებული გავარდა თავლიდან.
-შენ? მე კი ქალბატონი მეგონე.-გამწარებული მიყურებდა საქსი, დანა ამოიღო და ჩემსკენ წამოვიდა.
-მე კი არ შევმცდარვარ, ნამდვილი არამზადა ხარ.-ჩავილაპარაკე და საჯინიბოში ცხენებისკენ გავიქეცი, საქსი დაჭრილი ამედევნა უკან, იქვე დაკიდებულ მათრახს წამოვავლე ხელი, ცხენს მოვახტი და საქსისკენ წავედი პირდაპირ, უცებ მოვდე ფეხებზე მათრახი და ცხენი გავაჭენე, საქსი ძირს გაიშხლართა, უშედეგოდ ცდილობდა მათრახის მოხსნას ფეხებიდან , ცხენით ეზოში გავიჭერი და საქსი გავითრიე. კარიკაცები ხმაურზე გამოჩნდნენ და ხმლები იშიშვლეს. წყლის სათლს ხელი წამოვავლე ისე, რომ სვლა არ შემინელებია და წინ მდგომ ჯარისკაცს თავზე ჩამოვაცვი. საქსი გიჟივით ღრიალებდა, სასახლეში სინათლე ერთმანეთის მიყოლებით ინთებოდა, პირდაპირ კარისკენ გავიქეცი და ისე, რომ არ გავჩერებულვარ გეზი ტყისკენ ავიღე. საქსის უგონო სხეული ტყეში დავტოვე და სასახლისკენ წავედი. მიწისქვეშა გვირაბის შესასვლელის ძებნა დავიწყე. მიმართულებით ვიცოდი საით იყო შესასვლელი. შესასვლელის ძებნა დავიწყე და უკვე თენდებოდა, რომ ძლივს მივაგენი. ჩუმად შევიპარე სასახლეში და შეუმჩნევლად შევედი ოთახში, რომელშიც დამაბინავეს.
-დილა მშვიდობის ქალბატონო ილოკ. -თავი დამიკრა ვლადისლავმა.
-დილა მშვიდობის. რა მოხდა ღამით, ეზოში ხმაური იყო?-გაოცებული სახით ვეკითხებოდი ვლადისლავს.
-არაფერი მნიშვნელოვანი. სიტუაციას ვაკონტროლებ, შეგიძლიათ მშვიდად იყოთ.-ჩაილაპარაკა ვლადისლავმა შეშფოთებული სახით და ეზოში გავიდა. უკან გავყევი.
-თქვენო ბრწყინვალებავ, მკვდარი ვიპოვეთ ტყეში, მგლებს შეუჭამიათ.-იმ წუთას მოვიდა ერთი ჯარისკაცი და მოახსენა ვლადისლავს.
-ვინ შეჭამეს მგლებმა, ღმერთო.-შეშინებული სახე მივიღე და ხელები სახეზე ავიფარე.
-თქვენს ოთახში დარჩით ქალბატონო ილოკ.-გაბრაზებულმა ჩაილაპარაკა ვლადისლავმა და ჯარისკაცებისკენ წავიდა.
-თქვენის ნებართვით. დღეს უნდა გავემგზავრო, იმედია ხიფათს არ გადავეყრები.-უკმაყოფილო სახით ჩავილაპარაკე.
-ჩემი ჯარისკაცები გაგაცილებენ.-უკმაყოფილოდ გაიქნია თავი ვლადისლავმა.
-გმადლობთ თქვენო ბრწყინვალებავ მაგრამ ჩემი ხალხი გამაცილებს.-უკმაყოფილოდ ჩავილაპარაკე, უნდობლობა გამოვუცხადე ვლადისლავს. ეტლის მომზადება დავავალე მსახურებს, ტანსაცმლის სკივრები ეტლში ჩავალაგე და სასახლე დავტოვე.
-გვტოვებთ?-ვლადისლავმა მიმაცილა ეტლამდე.
-საშინელებებს ყვებიან მსახურები, არ მინდა ვიღაც ქურდების მსხვერპლი გავხდე.-უკმაყოფილოდ ჩავილაპარაკე.-მადლობა მასპინძლობისთვის.-თავი დავუკარი და ეტლში ავედი. მეეტლეს ბრძანება მივეცი წასულიყო და სასახლე სწრაფად დავტოვე. ქალაქში გაჩერებულ ვაჭრებს დავუბრუნე ეტლი და ნივთები. ჩემმა ხალხმა გააცილა ეტლი, რომელშიც ვაჭრები ისხდნენ. ვლადისლავის ხალხი ერთ ხანს უთვალთვალებდა ეტლს, მათ ეტლში მე ვეგონე, მერე უკან გამობრუნდნენ და სასახლეში დაბრუნდნენ.
-აბა რა გაარკვიე?-სტასი გახარებული მომეხვია.-ძალიან შემეშინდა.
-ერთ კვირაში მიდის აგროვებული ფული უნგრეთში იანოშთან, მაგრამ..-გავჩუმდი.
-ახლა რაღა ჩაიდინე?-საყვედურით შემომხედა სტასმა.
-საქსი ვისაც უნდა თანხა წაეღო მოვკალი.
-რაა? გაგიჟდი? რაზე ფიქრობდი?-ყვირილი დაიწყო სტასმა.
-პატარა გოგოს გაუპატიურება უნდოდა.-მეც დავიყვირე.
-რატომ ერევი მარია? ყველას ვერ გადაარჩენ, შეიძლება მოეკალი, შეიძლება რამე მოგსვლოდა? შენ თავზე თუ არ ფიქრობ ანაზე იფიქრე.-ნერვიულად დაიწყო სიარული სტასმა ოთახში.
-სტას იმ ფულზე მნიშვნელოვანი იმ ბავშვების დახსნაა.
-რამდენი არინ?
-ახლო სოფლებიდან არ არის, ოცამდე ბავშვი იქნება. ჩრდილოეთიდან წამოიყვანეს ალბათ.
-მიდი გისმენ, რა გეგმა გვაქვს? მაინც არ გადაიფიქრებ ხომ გიცნობ.-ხელები გაშალა სტასმა.
-სტას გთხოვ.-ცრემლიანი თვალებით შევხედე.-გულგრილი ვერ ვიქნები. ეს მეც გამოვიარე, არ იცი ეს რამხელა ტკივილია. ვერ დავუშვებ ამ ბავშვებს ასე საზიზღრად მოექცნენ.
-რა გეგმა გვაქვს?-ფანჯარაში გაიხედა.
-მიწისქვშა შესასვლელი ვლადისლავმა არ იცის როგორც ჩანს. ვლადი მიყვებოდა ამ გასასვლელზე. მივაგენი, საიდუმლო გასასვლელია. ამ გასასვლელით შევალ და ჩუმად გამოვაპარებ ბავშვებს სასახლიდან.
-ფული?
-ფული არ ვიცი. ვის ანდობს ან როდის გაგზავნის არ ვიცი.
-მარია ხალხი შიმშილით მოკვდება, იქნებ ჯობდეს ის ბავშვები ვლადისლავს დავუტოვო და მან გამოკვებოს, ჩვენ კი ფულზე ვიზრუნოთ.
-კარგად თუ დავგეგმავთ ფულსაც წამოვიღებთ. 5 კაცი იცავს ხაზინას. ვლადისლავი თავად ინახავს ხაზინის გასაღებს.
-და როგორ ავიღებთ?
-ვლადისლავს ძილის წამალს დავალევინებთ და გასაღებს ავაცლი.
-ღმერთო სულ გაგიჟდი. რამე რომ დაგემართოს ვლადი მართლა მომკლავს.
-მართლა გგონია, რომ ვლადისთვის რამეს წარმოვადგენ? ერთი წერილიც კი არ მოუწერია ჩემვის. იცი მათეს რას წერს? როგორ ირთობს თავს უნგრეთში წვეულებებზე. მან მეც დამივიწყა, შენც და ვლახეთიც. ჩვენ უნდა ვუშველოთ ხალხსაც და ჩვენს თავსაც. და გინდა თუ არა სტას იმ ბავშვებსაც. ისინი ხომ ჩვენი ნაწილი არიან, მიდი გაბედე და თვალი დახუჭე ამდენ უსამართლობაზე. იცი რა მოხდება? სიცოცხლის ბოლომდე ინანებ, რომ შეგეძლო და არ დაეხმარე. თუ ღმერთი გწამს, თუ უფალი გიყვარს ხელი უნდა გაუწოდო გაჭირვებულებს. ჩვენ შეგვიძლია სტასს. თუ ვირწმუნებთ შევძლებთ და გამოვიყვანთ იმ ბავშვებს იქიდან.
-კარგი, ხვალ მოვალ, ყველაფერი კარგად დაალაგე, კარგად დავგეგმოთ. შეცდომა არ უნდა დავუშვათ. ფული ჯერ-ჯერობით დავივიწყოთ, ბავშვები გამოვიყვანოთ და დაველოდოთ როდის გაგზავნის ფულს უნგრეთში. მათ ტერიტორიაზე ბრძოლას ჩვენს ტერიტორიაზე ბრძოლა ჯობია.
-კარგი.-თავი დავუქნიე სტასს და ისიც წავიდა.
მეორე დილით 5 ბიჭი, მათ შორის სტასი წავიყვანე და საიდუმლო შესასვლელი ვაჩვენე. დაღამებას დაველოდეთ და სასახლეში ჩუმად შევიპარე. მსახურთუხუცესი შემეფეთა.
-ნუ დაბორიალობ ღამე.-გაბრაზებულმა ჩაილაპარაკა, მსახური ქალი ვეგონე.
-თეთრეული გამოვცვალე.-თავი დავუკარი და გვერდი ავუარე. ჩუმად შევიპარე ცალკე მდგომ სახლში სადაც ტყვეები ჰყავდათ. ხმაურზე გოგონები ერთად შეჯგუფდნენ, გასაღები თან მქონდა და კარი ადვილად გავარე, საქსს თასმით წელზე ეკიდა და ტყეში, რომ დავტოვე მოვხსენი. -ჩუმად არაფერს დაგიშავებთ.-ჩუმად ჩავილაპარაკე.
-თქვენ?-თვალებგაბრწყინებულმა შემომხედა იმ გოგონამა საქსისგან რომ დავიხსენი.
-ჩუმად. ორი ბიჭი გამომყევით, გზას გაჩვენებთ და სანამ მე სასახლის დაცვას შევაკავებ დანარჩენები უცბათ უნდა გაიყვანოთ. ხმაურის გარეშე. -გავაფრთხილე ბავშვები. მათაც თავი დამიქნიეს. ბავშვები გამოვიყვანე და სასახლის საიდუმლო გასასვლელი ვაჩვენე.
-ახლა რა ვქნათ?-შეშინებულებმა შემომხედეს.
-ნუ გეშინიათ. იქ სადაც თქვენს გაგზავნას აპირებენ ნამდვილი ჯოჯოხეთია. ამაზე იფიქრეთ და უკან მოუხედავად გაიქეცით. იქ ჩემი ხალხი დაგხვდებათ და საიმედო ადგილას დაგმალავენ.
-შენ?
-მეც წამოვალ. ჯერ თქვენ გადით.-ვუთხარი ბავშვებს და გასავსვლელისკენ გავუშვი. ეზოს ბოლოში ცხენების თავლა იყო, იქით წავედი, ცხენები ავუშვი და თავლას ცეცხლი წავუკიდე. ცხენებმა ჭიხვინი ატეხეს, ხმაურზე ჯარიკაცები და კარისკაცები, მათ შორის მსახურებიც ყველა თავლისკენ გაიქცნენ და ცეცხლის ჩქრობას ცდილობდნენ. შეშინებული ვლადისლავი სასახლიდან ცხვირს ვერ ჰყოფდა. ეზოში საშინელი ხმაური ატყდა, ყველა წყალს მიარბენინებდა. ამ ალიაქოთში ბავშვები ისე გაიპარნენ ვერავინ ვერ შენიშნა.
-კარი შეამოწმეთ, არავინ დატოვოს აქაურობა.-ვლადისლავის ძმამ ბრძანება გასცა და მთლიანი კონტროლი ეზოზე გადავიდა. წყლის სათლს ხელი წამოვავლე და მსახურებს მივყევი უკან.- ყველა კუთხე კუნჭული გაჩხრიკეთ.-ყვიროდა ვლადისლავის ძმა. ცეცხლი თან და თან ძლიერდებოდა. დიდი და პატარა ყველა წყალს ეზიდებოდა. ბავშვები უკვე უსაფრთხოდ იყვნენ, სასახლის კარი არ გაღებულა, შესაბამისად არ მინდოდა საიდუმლო გასასვლელის ამბავი გამჟღავნებულიყო, ამიტომ მათი ყურადრება უნდა მიმექცია. ცხენის საჭერი ორი მარყუჟი ავიღე, ერთ ერთ ცხენს მოვაბი ბოლოები, ცხენზე შევჯექი და კარიკენ გავიქეცი. მარყუჟი ვისროლე და კარის საკეტს მოვდე, მეორე მარყუჟი კი კარში მდგომ ჯარისკაცსს, სწრაფად გავწიე და კარში გიჟივით გავიქეცი. კარს გავცდი თუ არა მარყუჟები გადავჭერი და ტყისკენ ავიღე გეზი. 20 მდე ჯარიკაცი ამედევნა უკან, ტყეში შევედი თუ არა მშვილდოსნების წვიმა წამოვიდა და ვლადისლავის ჯარისკაცები მოცელილები ეცემოდნენ ძირს. უკვე უსაფრთხოდ ვიყავით მეც და ბავშვებიც.

სასახლეში,

-უმეცრები და მშიშარები ხართ.-ღრიალებდა ვლადისლავი.-ჯონი მოკლა, ახლა ამდენი ტყვე ისე გაპარა, რომ აზრზეც ვერავინ მოვიდა. როგორ ვერ შენიშნეთ?
-ძმაო კარს ვუყურებდი. მის გარდა არავინ გასულა, როგორ მოახერხა მართლა არ ვიცი.-გაკვირვებას ვერ მალავდა ვალდისლავის ძმა.
-კარგად ვერ უყურე.-დაიღრიალა ვლადისლავმა.
-გეფიცები კარში მის გარდა არავინ გასულა.-არწმუნებდა ვლადისლავს მისი ძმა.
-რა გინდა მითხრა? ჯადოქარია და ბავშვები გააქრო? მაშ სად არიან?
-არ ვიცი. რაც გინდა ის თქვი ვალდისლავ, მაგრამ საშინლად მეშინია. ეს თუ მოახერხა ნებისმიერ დროს შეიძლება ნებისმიერი ჩვენთაგანი მოკლას. ვინ შეიძლება იყოს? ოცივე ჯარისკაცი დახოცილი იყო ისრებით. იქნებ ვლადია, იქნებ დაბრუნდა? სხვა ვინ გაბედავდა?
-ვლადი უნგრეთშია. იანოში არ გამოუშვებს, ჩემი ხალხი მყავს. შემატყობინებდნენ, რომ წამოსულიყო.-ნერვიულად მოიქექა კეფა ვლადისლავმა და დარბაზში წინ და უკან სიარულს მოჰყვა.-ყველა დაკითხეთ?
-კარისკაცმა ქალი იყოო. იმ უბედურს ისე შეეშინდა ალბათ მოეჩვენა. შეუძლებელია ქალმა ასე გარისკოს.
-ქალი?-ვლადისლავმა ზურგი შეაქცია თავის ძმას და ზარდახშიდან წერილი ამოიღო. რამდენიმეჯერ შეათვალიერა, მერე თავი გაიქნია და წერილი ისევ ზარდახშაში დააბრუნა.
-რა მოხდა?-შეხედა ძმამ.
-არაფერი. სისულელე გავიფიქრე.

მარია,
-სტას კარგად გაართვით ყველაფერს თავი.-კმაყოფილმა გავუღიმე სტასს.
-ჩვენ? მარია ძალიან რისკავ. ერთხელაც არ გაგიმართლებს და ცუდად დაასრულებ.-თითი დამიქნია სტასმა.
-ვიცი სტას, მაგრამ არ შემიძლია ვუყურო გულგრილად ამ ყველაფერს.
-ყველას ვერ გადააარჩენ? ეს შეიგნე.
-ვიცი სტას. მაგრამ ვისაც გადავარჩენ ეს ჩემს ტკივილს ცოტათი მაინც გააყუჩებს.
-რა შეგემთხვა? რატომ არ მიყვები?
-ერთ დღეში ყველა და ყველაფერი დავკარგე. საყვარელი ადამიანები, თავისუფლება და ყველაზე ძვირფასი, რწმენა. უფალს გავუნაწყენდი. თუმცა დავიფიცე, თუ ვლადი კარგად იქნებოდა გაჭირვებულს ზურგს არ შევაქცევდი და დავეხმარებოდი.
-ისე გიყვარს, რომ მისი გულისთვის საკუთარ სიცოცხლეს სასწორზე დებ?
-შენც შეგიყვარდება და მერე მიხვდები.-გავუღიმე სტასს.
-ალბათ, მაგრამ ეს სიგიჟეა. ფიცი? იქნებ უფალი არ ითხოვს შენგან ამ მსხვერპლს? ამაზე არ გიფიქრია? ნუ გეშინია, ვლადი კარგად იქნება, მან თურქებს გაუძლო. ახლა არაფერი უჭირს, სამეფო კარზე არაფერი დაემართება. -გაბრაზებულმა ჩაილაპარაკა სტასმა.
-უნდა ვუთვალთვალოთ, მალე ფულს წაიღებენ უნგრეთში. ამას ღამით გააკეთებენ, შეშინებულები არიან და მალულად გამოვლენ სასახლიდან.
-დღეს ანას ფეხი უტკენია. შვილზეც იფიქრე.-მისაყვედურა სტასმა.
-ფეხი უტკენია? მოურჩება სტასს, უბრალო ნაკაწრი აქვს. სხვა ბავშვები კი შეიძლება შიმშილით დაიხოცონ ის ფული თუ ვერ წავართვით ვლადისლავს.-არც მე დავაკელი საყვედური. -ოთხ კედელში გამოკეტვა და მხოლოდ საკუთარ შვილებზე და საკუთარ კეთილდღეობაზე ფიქრი ცოდვაა სტას. სხვისი შვილის ტკივილიც უნდა გვტკიოდეს, მაშინ ვისწავლით სიყვარულს, მაშინ ვივლით უფლის გზაზე.
-შენ უფლის გზას არ გადიხარ მარია, შენ ვლადის გასავლელ გზას გადიხარ. იმას აკეთებ რასაც ის უნდა აკეთებდეს საკუთარი ხალხისთვის.
-სტას რა გინდა? თუ არ გინდა წადი! არავინ გავალდებულებს ბრძოლას.
-არ წავალ. მარტო მე არ ვფიქრობ ასე. ის ბავშვებიც ასე ფიქრობენ. ლუკას კოშმარები აწუხებს, ცუდად იყო, მასავით ბევრი ბავშვია. ყველას არ შეუძლია ადამიანების ხოცვა. შენ აიძულებ მათ იბრძოლონ.
-წარმოდგენა არ გაქვს იქ რას გაუკეთებდნენ.
-მესმის მარია მაგრამ ნუ ავალდებულებ.
-ვალდებულები არიან.-დავიყვირე.
-არა მარია. ისინი მონებად აქციე იმ განსხვავებით, რომ შენ ბატონობ მათზე.
-ვბატონობ? მე ბრძოლა ვასწავლე, გადარჩენა ვასწავლე და მეტიც ისინი დავიხსენი ტყვეობისგან. თუ არ გინდათ ამ ხალხის დახმარება წადით, ლაჩრებივით დაიმალეთ ყველა. მარტო ვიბრძოლებ და არ მჭირდებით არავინ.-ხელის კვრით გავაგდე სტასი კარში და კარი გადავკეტე.
-მარია გამიღე.
-წადი და აღარ დაბრუნდე.-დავიყვირე.
-მაპატიე, ცუდად ვარ. ბავშვებიც სტრესში არიან. გვეშინია მარია, არ გვაქვს უფლება, რომ გვეშინოდეს?-კარს იქით პატარა ბავშვივით ტიროდა სტასი. კარი გავაღე, ხელები მოვხვიე და თმაზე ვეფერებოდი.
-მეც მეშინია სტას, მაგრამ ამ შიშთან ის შიში არაფერია რაც თურქეთში ხდება. ბიჭებს უთხარი რომ წავიდნენ და თავისი გზა ნახონ. მე აღარ ვბატონობ მათზე. ახლა კი სახლში წადი, სოფია ინერვიულებს.-ხელი შევუშვი და სახლში შემოვბრუნდი.
სტასი ორი დღე აღარ გამოჩენილა. მოხულ მეზობელთან ალექსანდრესთან მივედი, თან მალამო მივუტანე.
-მოდი შვილო.-გამიღიმა მოხუცმა.-შენ რომ არა ამ ზამთარს რა გაატანდა. ცივ ამინდებში სულ მახსენებს ტკივილი თავს. შენი მალამო კი კარგად მიყუჩებს.
-მიხარია მოხუცო.-გავუღიმე ალექსანდრეს.
-შვილო რაღაც გაწუხებს. დაჯექი და მომიყევი. ისე მოგისმენ როგორც საკუთარი მამა მოგისმენდა.-ხელზე ხელი მომკიდა ალექსანდრემ და გვერდით დამისვა.
-ძალიან შორს წავედი. ბავშვებს საფრთე შევუქმენი და მე ვარ დამნაშავე მხოლოდ. როლი ისე მოვირგე, რომ მათ გრძნობებზე არ მიფიქრია. მათ თურმე ეშინიათ, უკან ვერ იხევენ და მე ისინი გავუშვი. მარტო დავრჩი და არ ვიცი როგორ შევძლო მარტომ ამ ხალხის დახმარება.-თვალები ამიცრემლიანდა.
-შვილო შენ მათი დედა არ ხარ, არავის დაუვალებია შენთვის მათზე ზრუნვა. თავს ნუ იტანჯავ, მათ თუ შეეშინდათ ლაჩრები ყოფილან. შიმშილი რომ კარზე მიუკაკუნებს მერე გვიანი იქნება. არა მარტო შიმშილი, ბევს შიმშილთან ერთად სიკვდილიც დარევს ხელს. დაანებე შვილო თავი, შენ ყველაფერი გააკეთე. ყოველ ჯერზე, როცა ფანჯრიდან ვხედავ, რომ საბრძოლველად მიდიხარ შიში მეც მეუფლება ძვირფასო. მე ყველა დავკარგე, ჩემი შვილები თურქებმა წაიყვანეს. შენი თავი უფალმა გამომიგზავნა, გაუსაძლისი სიცოცხლე გამიცოცხე შვილო. შიში მრევს ხელს ყოველ ჯერზე. მეშინია, რომ შენც დაგკარგავ. არ ვიცი ასაკის ბრალია ალბათ, ძალიან მგრძნობიარე გავხდი.
-ვერ გავჩერდები. ბავშვები შიმშილით დაიხოცებიან. ვერ გამოვკვებავ ვერც იმ ოც ბავშვს ორი დღის წინ რომ დავიხსენი. რა ვქნა მოხუცო? მირჩიე რა ვქნა.-გულამომჯდარი ვტიროდი ალექსანდრეს მხარზე.
-შვილო მარტო ვერ გაუმკლავდები. სტასი თუ გამოჩნდა უთხარი მოვიდეს ჩემთან.
-კარგი მოხუცო, ვეტყვი.
-იქნებ ის ბავშვები დაგეხმარონ.
-როგორ ალექსანდრე? მათ ბრძოლა არ იციან.
-ბრძოლა არ არის აუცილებელი, ხან და ხან ჭკუა უნდა გამოიყენო. შენ კი ჭკვიანი ხარ. იფიქრე და გამოსავალს იპოვი.
ორი დღე და ღამე ვფიქრობდი ალექსანდრეს სიტყვებზე. დახმარება გლეხებს ვთხოვე. ცამეტი კაცი გამომყვა გლეხებიდან. უნგრეთისკენ მიმავალი გზებიდან ორი გზა ისე ჩავხეგეთ, რომ დღეები დასჭირვებოდა მის გაწმენდას. მხოლოდ ერთი გზა დავუტოვე ვლადისლავის ხალხს. იმ გზაზე კი მახეები დავაგეთ. დიდი ორმო ამოვთხარეთ გზაზე, რომელსაც გვერდს ვერ აუვლიდნენ. ორმოს ზინ დიდი მოჭრილი ხე დავაგდეთ გზაზე. ბალახის საფარი გავუკეთეთ ორმოს. ეტლი პირდაპირ ორმოზე უნდა გაჩერებულიყო. სანამ ხის მჭრელები მორს გაჭრიდნენ და გადააგდებდნენ ორმოდან მე უნდა ავსულიყავი ეტლში და უკან გავყოლოდი. ღამით, როცა გაჩერდებდნენ ფული უნდა ამეღო და გავქცეულიყავი. გეგმას მივყვებოდი, ეტლი სახსლიდან გამოვიდა, სწრაფად წავედი იმ ადგილისკენ, 100 მდე ჯარისკაცი მიჰყვებოდა ფულს. რამდენიმე საათი ეტლის ძირზე ვიყავი აკრული, მანამ უსაფრთხო ადგილას არ მოათავსეს ეტლი. ერთ-ერთ შენობაში შეიყვანეს, რომელსაც ერთი კარი ჰქონდა და რამდენიმე კაცი ყარაულობდა. დანარჩენები კი ეზოში იყვნენ გამაგრებული. სკივრი ღამით გავხსენი, მონეტები ნაჭრის ტომარაში გადმოვყარე. ეტლში ცხენი შევაბი და ისრის წვერი გვერდში ისე ვატაკე, რომ საწყალმა ცხოველმა ერთი დაიჭიხვინა და ელვის სისწრაფით გავარდა კარში. კარიკაცები შეშინებულები გვერდზე გადაცვივდნენ, რომ მიხვდნენ, რა ხდებოდა სასწრააფო წესით აედევნენ ცხენს, ისე, რომ უკან არ მოუხედავთ. ერთ ერთმა შემოიხედა შენობაში, მე კი თივის გროვას ვაფარებდი თავს. ისინიც ცხენს აედევნენ და ეზო ცოტა ხანში დაცარიელდა ჯარისკაცებით. დრო ვიხელთე, ტომარა ძლივს გავათრიე კარში, საყვირს ჩავბერე და ჩემი ცხენი მალევე ჩემთან გაჩნდა. სწრაფად მოვახტი ცხენს და უკან მოუხედავად გამოვიქეცი. მალე უკან ცხენების ფეხის ხმა გავიგე და ტყეს შევაფარე თავი, უკან ჯარისკაცები მომყვებოდნენ, თითქმის მეწეოდნენე, მკლავში ისარი მომხვდა, ცხენს მივაქროლებდი და უკვე ვფირობდი, რომ ყველაფერი დასრულდა. მახსოვს სტასი, მერე კი გონება დავკარგე.
-რა მოხდა?-სოფია მადგა თავზე, თვალცრემლიანი იყო.
-გადარჩი, ბევრი სისხლი დაკარგე.-გამიღიმა სოფიამ.
-სტასი სად არის? ანა როგორაა?
-ანა კარგად არის. სტასიც. შეშას შემოიტანს და შემოვა.
-სტას.-სტასი იმ წუთას შემოვიდა.-რა მოხდა?
-ლამის მოგკლეს.-შეშა ბუხარში შედო და ცეცხლს დაუწყო ყურება.
-რა მოხდა?
-ალექსანდრემ მითხრა რომ წახვედი. ბიჭებთან მივედი და მაშინვე წამოვედით. ორი დაიღუპა.
-ღმერთო მიიღე მათი სულები.-ცრემლები გადმომცვივდა.
-დანაკარგის გარეშე არაფერი არ გამოვა. ილოცე მათი სულებისთვის.-ჩაილაპარაკა სტასმა.-ჩვენ ყოველთვის ვიცოდით, რომ ეს მოხდებოდა, სწორედ ამის მეშინოდა.
-მიცვალებულები?
-წამოვიყვანეთ, უკვე დავმარხეთ. მათ აირჩიეს, ეს მათი არჩევანი იყო. შენ რომ რამე დაგმართნოდა ვერასდროს ვაპატიებდით საკუთარ თავს ვერც ერთი ჩვენგანი.
-ჩემი ბრალია.-ამოვიტირე.
-არა მარია. შენ ჩვენ გვიცავდი, მარტო წახვედი. ეს ჩვენი არჩევანი იყო. ლამის შენც მოკვდი.
-სტას ფული?
-გლეხებს დავურიგეთ. ამ ზამთარსაც გავუძლებთ შენი წყალობით.
-ფული უნგრეთში არ ჩავა.-ჩავილპარაკე.
-ხან და ხან მართლა არ ვიცი რა უფრო გადარდებს ფუფუნებაში მცხოვრები ვლადი, თუ შიმშილის ზღვარზე მყოფი ვლახი ბავშვები.-გაბრაზებულმა ჩაილაპარაკა სტასმა.
-ორივე სტას, სწორედ ამიტომ დავდე სასწორზე საკუთარი სიცოცხლე.
-მე კი მგონია, რომ ვლადი.-ჩაილაპარაკა სტასმა და თავი გაიქნია.-დაისვენე, ძალა უნდა აღიდგინო, ბრძოლა გრძელდება.
-თქვენ ხომ ბრძოლიდან გახვედით?
-არა მარია. გავიზარდეთ და შიშს თვალებში ჩავხედეთ. გამოვიტირეთ და მივხვდით, რომ მსხვერპლის გარეშე გამარჯვება არ არსებობს.
-კარგია.-თვალები დავხუჭე.
-ჩემი შვილი იმიტომ არ შეეწირა ამ ბრძოლას, რომ მეორე ძმამ ფარ ხმალი დაყაროს.-სოფიას ხმა გაისმა ოთახში.-მე მამაც შვილებს ვზრდიდი და არა მხდალებს.-გაბრაზებულმა შეხედა სტასს.-მერჩივნა აქ დამეტირებინა ჩემი შვილი ვიდრე თურქებს ეჯიჯგნათ. იმ ბავშვებში, თითოეულ მათგანში ვასილს უნდა ხედავდე და მხდალივით არ იქცეოდე.
-არ ვარ მხდალი დედა.-დაიყვირა სტასმა.-საკუთარ თავზე არ ვფიქრობ, იმის მეშინია მე თუ რამე მომივა შენ ვერ გადაიტან.
-გადავიტან სტას, ყოველ დღე ვუყურებ როგორ იკარგება ბავშვები. როგორ ტირიან დედები. ვაჟებს ვინ ჩივის, კიდევ კარგი ქალიშვილი არ მყავს. გესმის მაინც რამხელა ტრაგედიაა იმ ბავშვებისთვის? თუ მეცოდინება, რომ ჩემი შვილი მათ იცავს ბედნიერი და ამაყი დედა ვიქნები.
-სოფია შენ დიდებული ქალი ხარ.-დავიჩურჩულე და გონება დავკარგე. ისარი მკლავში მქონდა მოხვედრილი. მკლავი გაგლეჯილი მქონდა და ბევრი სისხლი დავკარგე.
მალე გამოვჯანმრთედი. გლეხებისთვის წართმეული ბოლო შემოსავალიც დავიხსენით და გლეხებს დავუბრუნეთ. ცუდ დღეში იყვნენ ვაჭრები. სავაჭრო გზები თითქმის მოიშალა ტრანსილვანიელი საქსების წყალობით, რომლებიც სავაჭრო ქარავანებს მუდმივად აყაჩაღებდნენ. ვერავის სიცოცხლით ვეღარ გავრისკავდი, ახლა მხოლოდ გატაცებული ბავშვების დახსნით ვიყავით დაკავებული. ქვეყანაში სიღარიბე გამეფდა. გლეხები ძალიან მძიმე მედგომარეობაში იყვნენ. ვლადი წყალივით სჭირდებოდა ქვეყანას. მისი რეფორმები, მისი კანონები, მისი სიმკაცრე. მაგრამ ვლადი არ ჩანდა. არც მე არ ვწერდი, გაბრაზებული ვიყავი მასზე. მათემ არაფერი იცოდა, არ მინდოდა ვლადს სცოდნოდა აქ რა შარში ვიყავი გახვეული და რა საქმეებს ვატრიალებდი.
ერთ ერთი ვარჯიშისას ბიჭების საუბარი მოვისმინე.
-როგორ ვერ შევნიშნეთ, რომ ჭკუაზე არ იყო?-სინანულით გაიქნია თავი სტეფანმა.
-მე კი ვატყობდი, რომ რაღაც სჭირდა, კოშმარები ბევრს აწუხებს მაგრამ ეს?-ჩაილაპარაკა ვასილმა.
-მეტყვით რა მოხდა?-წინ დავუდექი ორივეს, შეცბნენ და დაბნეულებმა შეხედეს ერთმანეთს.-გისმენთ.
-არაფერი.-ჩაილაპარაკა სტეფანმა.
-მომიყევით. ბრძოლაში ყველა ერთმანეთს უნდა ვენდოთ, თუ ნდობა არ გვექნება და ერთმანეთის სიყვარული გვერდზე მდგომს ვერ გადავარჩენთ.
-ალექსმა მოკლა ლუკა და მერე თავი მოიკლა. ის ცუდად იყო, ბოლო დროს დადიოდა და ლაპარაკობდა. -ამიხსნა სტეფანმა.
-ჯანდაბას. რატომ არ მითხარით?-ცრემლებმა გზა გაიკვლიეს ჩემს სახეზე.
-სტასს ვუთხარით. მერე მოვიდა და გამოგვიცხადა აღარ ვიბრძვითო. არ ვიცი მარია.-ცრემლები წამოუვიდა სტეფანსაც.-ისე უცებ წამოვედით შენს დასახმარებლად, რომ ვეღარ მივაქციეთ ყურადღება. შენ რომ დაგჭრეს და დასისხლიანებული უგონო მდგომარეობაში დაგინახა არაადამინური თვალებით გვიყურებდა ყველას. მშვილდს გვიმიზნებდა. ლუკას ეყო მამაცობა მისკენ წასულიყო და სწორედ მაშინ გაისროლა. რომ დაინახა ლუკა როგორ დავარდა დანა გამოისვა ყელში.-ტირილს აგრძელებდა სტეფანი.
არაფერი ისე არ გამანადგურებდა, როგორც ამ ამბავმა გამანადგურა. ჩემი მცდელობა არ იყო სწორი. სტასი მართალი აღმოჩნდა. ომს ისეთი დიდი ტკივილი მოაქვს, რომ ყველას ფსიქიკა ვერ უძლებს.
-კიდევ ვინ არის ცუდად? ვინმეს აწუხებს თუნდაც კოშმარები?-ვკითხე სტეფანს.
-რაც მშვილდი და ხმალი ხელში ავიღეთ ყველას გვაწუხებს კოშმარები.
-მაშინ დავასრულოთ.-ჩავილაპარაკე და უკან გამოვბრუნდი.
-არა მარია.-უკან ამედევნა სტეფანი.-ვერ გავჩერდებით, უფრო საშინელი კოშმარები დაგვესიზმრება თუ გავჩერდით და დავთმეთ ვლახეთი. არც შენ არ იფიქრო, რომ მიგვატოვებ. ხან და ხან არ ვიცი ვინ უფრო მეტად მიყვარს, შენ თუ მშობელი დედა. შენ ხომ თავიდან გვაჩუქე სიცოცხლე როცა ტყვეობიდან დაგვიხსენი. უბრალოდ დაგვეხმარე, გველაპარაკე, მე მშველის შენთან საუბარი.
-კარგი.-თმა ავუჩეჩე სტეფანს და წამოვედი.
ნაყენი დავაყენე და ყველას დავურიგე მეორე დღეს. ნაყენის წყალობით მშვიდ ძილს შეძლებდნენ. ესეც გადავლახეთ, ერთმანეთის მოსმენით შევძელით უფრო სუსტების განკურნება ამ ტკივილისგან. უფრო მამაცები, უფრო ძლიერები ყოველთვის თან მახლდნენ, ხოლო დანარჩენები, მხოლოდ საქსებთან ბრძოლის დროს მიმყავდა. საქსები ნადვილი ველურები იყვენენ. მიწიდან ამოდიოდნენ და ისე აყაჩაღებდნენ სავაჭრო ქარავნებს. დიდი გმირობა იყო უდანაკარგოდ ბრძოლა. მაგრამ ეს გამოგვდიოდა. თუმცა ლუკა და ალექსი დიდხანს გვტკიოდა ყველას. ამან უფრო შეკრა ბიჭები. ერთმანეთს ისე იცავდნენ საკუთას სიცოცხლეზე არ ფიქრობდნენ, სწორედ აქ იყო ჩვენი ძალა. ერთმანეთის სიყვარული გვაძლიერებდა და გვაგებინებდა მორიგ შეტევებს.
ვლადი,
მალე მოვიკიდე ფეხი უნგრეთის სამეფო კარზე, მიხეილი და იანოში ჩემი მეგობრები გახდნენ. იანოშსაც სძულდა თურქები და დაუნდობელ ბრძოლას უცხადებდა. იანოშს თურქების სუსტ წერტილებს ვასწავლიდი, აღფრთოვანებული მისმენდა და მთხოვდა მასთან დავრჩენილიყავი მის მრჩევლად და ვლახეთი დამევიწყებინა, თუმცა ჩემი ვლახეთი მიხმობდა. არ შემეძლო უნგრელების ზურგი გამემაგრებინა, როცა ვიცოდი, რომ თურქები ჩემს ხალხს დაიმონებდნენ. ვლადისლავმა თურქეთის მორჩილება აირჩია, რაც უნგრეთს არ მოეწონა და მის თავიდან მოცილებაზე მათაც დაიწყეს ფიქრი. ეს დიდი პოლიტიკა იყო, რომელიც კონსტანტინეპოლიდან და რომის პაპისგან იმართებოდა. ჯვაროსნული ომი, ქრისტიანებსა და მუსულმანებს შორის. თურქეთი მთელს ევროპას უქმინდა საფრთხეს. იანოში ფულს სთხოვდა ვლახეთს ბრძოლისთვის, ვლადისლავი დაჰპირდა, მაგრამ არ გამოუგზავნა, რამაც იანოში ძალიან განარისხა. ამას დაერთო მისი წერილი, რომ თურმე ადგილობრივმა ყაჩაღებმა მიითვისეს ბრძოლისთვის განკუთვნილი ფული. იანოშის რისხვა ჩემს წისქვილზე ასხამდა წყალს. არ ვიცი ვლადისლავი ტყუოდა, თუ მართალს ამბობდა, მაგრამ ჩემი ვლახეთში დაბრუნება უფრო და უფრო ახლოვდებოდა.
უნგრეთში კორვინის სასახლეში არაჩვეულებრივი ბიბლიოთეკა ჰქონდა ელიზაბეტს და თავის შვილებს არაჩვეულებრივ განათლებას აძლევდა. რამდენჯერაც წვეულებაზე მიმიპატიჟეს იმდენჯერ ბიბლიოთეკას შევაფარე თავი.
-მარტო ათვალიერებთ თუ კითხვაც გიყვართ.-მათიასი(მათიას კორნოვიუსი, იანოშის ვაჟი) შემოვიდა ბიბლიოთეკაში.
-ყველა ენა არ ვიცი, რომ ეს წიგნები წავიკითხო, საკმაოდ ვრცელი ბიბლიოთეკაა, ცოდნა, რომელიც გვზრდის.-ჩავილაპარაკე და წიგნების დათვალიერება განვაგრძე.
-მე კი მძულს უკვე ეს წიგნები. დედაჩემის წყალობით უკვე რამდენიმე ენა შევისწავლე, ასევე ეს წიგნებიც წავიკითხე.-ხელით ერთ კარადაზე მანიშნა. ეს ყველაფერი კი უნდა წავიკითხო.-მობეზრებულად გადაატრიალა თვალები მათიასმა.
-შეიძლება რამდენიმე წიგნი ვითხოვო?-ვკითხე მათიასს.
-რა თქმა უნდა გრაფო, რომელიც გენებოთ ის წაიღეთ.-თავი დამიკრა მათიასმა.-ამ წიგნებით ჯერ არავინ დაინტერესებულა ბიძაჩემ მიხეილის მეტი.
რამდენიმე წიგნი ავარჩიე და ინტერესით ვათვალიერებდი.
-გრაფო ეს სიახლეა, მეგონა მხოლოდ ხმლის ქნევა გამომგლიოდათ კარგად.-გაეღიმა მათიასს.
-ხმალი, რომ კარგად მოიქნიო და მოწინააღმდეგე ადვილად დაამარცხო ამისთვის ცოდნაა საჭირო. ამიტომ ნუ გეზარება მათიას კითხვა, მერწმუნე ეს წიგნები სხვა სამყაროს კარს გაგიღებს. ეს გასაღებია სინათლისკენ.-გავუღიმე მათიასს.
-დედაჩემივით ლაპარაკობ.-გაეცინა.-გრაფო იქ თურქეთშიც სწავლობდით?-დაინტერესდა მათიასი.
-ვსწავლობდი, როგორ მომეკლა ადამიანები. იქ სხვა ცოდნა მივიღე, იქ ფილოსოფიას და მეცნიერებებს ვეცნობოდი, ენებიც შემასწავლეს. ეს ბიბლიოთეკა კი სხვაა, აქ განსხვავებული სამყაროა.
-თურქულის სწავლა მინდოდა და ელიზაბეტმა ამიკრძალა, სამაგიეროდ იტალიური და გერმანული შემასწავლა. გრაფო ცოტა თურქულს მასწავლით?-მკითხა მათიასმა.-აზიური კულტურის გასაცნობად მათი ენა აუცილებელია, მტერი კარგად უნდა გაიცნო, რომ დაამარცხო.
-გასწავლით, თქვენ კი წიგნებს მათხოვებთ.-ხელი ჩამოვართვი მათიასს.-ასაკის და მიუხედავად ზედმეტად ჭკვინი ხართ უფლისწულო.
-შევთანხდით.-გამიღიმა, მათიასი საკმაოდ ჭკვიანი და გონიერი ბავშვი იყო, დედამისი მომავალ მონარქად ამზადებდა და ამისთვის არ იშურებდა არაფერს.
1453 წელის 5 აპრილს მეჰმედმა კონტანტინეპოლზე პირველი შეტევა განახორციელა. კონსტანტინე XI დრაგაშს სასაცილოდ არ ჰყოფნიდა თურქების შემოტევა. ალყის შესახებ, რომ გავიგე გეზი კონსტანტინეპოლისკენ ავიღე. მეფე კონსტანტინეს ვეახლე.
-მოგესალმებით მეფეო.-თავი დავუკარი კონსტანტინეს.
-გრაფო ბასარაბ.-გამიღიმა კონსტანტინემ და მეგობრულად მიმიპატიჟა დარბაზში.-გგონია ამ კედლებს აიღებს? შეგეშინდა და გასაფრთხილებლად პირადად მოხვედი?-შემომხედა კონსტანტინემ და ღვინით სავსე ჭიქა მაღლა ასწია.-ვალდ, მეჰმედი უკან წავა, მალე ქორწილი უნდა მქონდეს, გურჯ პრინცესას ვირთავ ცოლად. ელჩები უკვე გაგზავნილი მყავს გურჯისტანში, ასე, რომ მეჰმედი ვერც აქ შემოაღწევს და ვერც ჩემს გეგმებს ვერ ჩაშლის.
-ეს სახუმარო არ არის, სოფიას ტაძარი მეჩეთად უნდა აქციოს, ხოლო კონტანტინეპოლი დედაქალაქად გამოაცხადოს. მთელი არმია აქ, რომ დაკარგოს მაინც შემოაღწევს კონსტანტინეპოლში.
-ვერ შემოაღწევს.-გადაიხარხარა კონსტანტინემ.
-მათი სუსტი წერტილები ვიცი. დამნიშნე მეთაურად და ამ ბრძოლას მოვიგებ.-თვალებში ვუყურებდი კონსტანტინეს.
-გრაფო.-მხარზე მეგობრულად დამკრა ხელი მეფემ.-ძალიან შეუშინებიხარ თურქებს.-თანაც რა გარანტია მაქვს, მათ გვერდზე გაზრდილი მე არ მიღალატებ.
-არასდროს!-არადამიანური ხმით დავიყვირე და თვალები ბრაზისგან ამენთო.
-ასე რატომ გძულს მეჰმედი?-გამომცდელად შემომხედა კონსტანტინემ.
-მიზეზი მაქვს, რომ მძულდეს. აქ კი ტყუილად მოვედი.-უკან გამოვბრუნდი გაბრაზებული და გეზი გასავლელისკენ ავიღე.
-რატომ ფიქრობ, რომ კონსტანტინეპოლს აიღებს?-გასასვლელში დამეწია კონტანტინეს სიტყვები.
-იმიტომ, რომ რაოდენობრივი უპირატესობა აქვს. იმიტომ, რომ ურბანი, შენივე ქრისტიანი ინჟინერი მას ჰყავს და საუკეთესო ზარბაზნებით გიპირისპირდება.-უკან მივიხედე და კარში მდგომმა ვუთხარი კონსტანტინეს.
-ურბანის ზარბაზნები ვერაფერს დააკლებს ამ კედლებს.-მითხრა კონსტანტინემ.
-თქვენს ადგილზე ასეთი დარწმუნებული არ ვიქნებოდი. წასვლის წინ ერთ რჩევას მოგცემთ, შენი ხალხი გაგზავნე გადაცმული მათ რიგებში და ურბანი და მისი შეგირდები მოაკვლევინე, რომ ზარბაზნების მართვა ვერ შეძლონ.-გამოვბრუნდი და ისევ უნგრეთში დავბრუნდი.
-თითქმის ორი თვე უტევდა კონსტანტინეპოლს მეჰმედი და მიწისქვეშა გვირაბის გათხრით მაინც აიღო კონსტანტინეპოლი. 29 მაისს აისრულა ოცნება მეჰმედმა და კონსტანტინეპოლი აიღო. მეფე კონსტანტინე კი მოკლა. კონსტანტინეს, არა მარტო ქორწილი ჩაეშალა გურჯ პრინცესასთან, არამედ სიცოცხლეც დაასრულა. მეჰმედის წარმატებები სისხლს მიდუღებდა, ხელში, რომ ჩამმვარდნოდა საკუთარი ხელებით დავახრჩობდი.
სამეფო კარზე წვეულებები ისევ იმართებოდა. იანოშის თხოვნის მიუხედავად ამ თავყრილობებს არ ვესწრებოდი. თუმცა სასახლეში ხშირად მივდიოდი, მათიასს თურქულს ვასწავლიდი, ის კი ახალი წიგნებით მახარებდა.
-გრაფო ბასარაბ ჩემი შვილები უარს მიცხადებენ წვეულებაზე წამოსვლაზე, ცოლიც გაჯიუტდა, მარტო მგზავრობა არ მინდა, გთხოვ წამოდი.-მიხეილ სილაგი მოვიდა ჩემთან ჩემი მასპინძელი, რომელსაც ასევე ჩემს უფროს ძმას ვუწოდებდი. რატომღაც მიხეილი და იანოში ამ დიდგვაროვნების ბრბოში ყველაზე საღად მოაზროვნეები იყვნენ. მათ იცოდნენ ბრძოლის სისასტიკეც და მისი შედეგებიც. სხვა დიდგვაროვნები კი საკუთარ მამულებში გამაგრებულები ადევნებდენენ ყველა ბრძოლას თვალს. იანოშის ცოლი მიხეილის და იყო, მათ მტკიცე ნათესაური კავშირი აკავშირებდათ.
-თქვენო ბრწყინვალებავ, თქვენ და იანოში მეცოდებით მარტო იმ ბრბოში. ამ ერთხელ წამოვად.-გავუღიმე მიხეილს და წვეულებაზე წასასვლელად მზადება დავიწყე.
საღამოს სასახლეში მივედით, მიხეილის დას ელიზაბეტს ძალიან მოუნდომებია და დიდი წვეულება გაუმართავს. დიდგვაროვნებს სხვა და სხვა გასართობები გამოენახათ და ისე უდარდელად ატარებდნენ დროს მოსალოდნელ საფრთხეზე საერთოდ არ ფიქრობდნენ. წვეულებაზე განსაკუთრებული ყურადღება მიიქცია ერთმა გოგომ, ძალიან მეცნობოდა, კარგად დავაკვირდი და მასში ტრანსილვანიელი კატალინა ამოვიცანი.
-გრაფო ბასარაბ, მინდა ჩემი და წარმოგიდგინოთ.-მათიასმა, კატალინა ჩემთან მოიყვანა, კატალინამ კი მრცხვად დამიკრა თავი. მე კი მისი ნაზი თითები ხელში მოვიქციე და ამბორი დავუტოვე.
-კატალინა, აქ თქვენს ნახვას არ ველოდი.-გავუღიმე კატალინას.
-ჩემს დას იცნობ?-გაკვირვებული მიყურებდა მათიასი.
-მე ტრანსილვანიელ გოგონას ვიცნობ, არ ვიცოდი თქვენი და თუ იყო.
-საზოგადოებაში მისი პირველი გამოჩენაა. კატალინა მამაჩემის შვილია. რადგან იცნობთ ერთმანეთს თქვენ ჩაგაბარებთ გრაფო, იმედია თურქებზე საუბრებით არ მოაწყენთ.-ირონიულად გაიღიმა მათიასმა.
-თურქებზე მხოლოდ მებრძოლებთან ვსაუბრობ.-არ დავრჩი ვალში.-საბავშვო ზღაპრები არ ვიცი.-მათიასი გავაბრაზე.- ძვირფასო კატალინა, აივანზე ხომ არ გავიდეთ?-ხელი გავუწოდე და ისიც გამომყვა.
-მეგონა მალე დაბრუნდებოდი.-გაბრწყინებული თვალებით მიყურებდა.
-დიდ ხანს შემოვრჩი უნგრეთში, საჭირო დროს ველოდები, რომ უკან დავბრუნდე. შენთან ვალში ვარ, არ ვიცი შენ რომ არ დამხმარებოდი როგორ ჩამოვაღწევდი უნგრეთში.-კატალინას თითები ხელში მეჭირა და თვალებში ვუყურებდი.
-აქ მამამ მომიწვია, მე იანოშის უკანონო შვილი ვარ. დედა დიდი ხანია გარდაიცვალა და მარტო ვცხოვრობ ტრანსილვანიაში. წამოსვლა არ მინდოდა, მაგრამ მარტოობაც გაუსაძლისი იყო უკვე.-მიყვებოდა კატალინა.
-ამ წვეულებაზე ყველაზე ნათელი ადამიანი ხარ, სუფთა და წმინდა.-თმა ყურს უკან გადავუწიე კატალინას, ისეთი ლამაზი იყო, დიდებული და მიმზიდველი, რომ მისი დასაკურების სურვილი გამიჩნდა.
-თქვენზე მომიყევით გრაფო ბასარაბ.-მორცხვად შემომხედა.
-ვლახეთის პრინცი ვარ, დრაკულა. მოღალატეებს გამოვექეცი და მამაშენის დახმარების იმედზე ვარ. იანოში თუ დამეხმარება უკან დავბრუნდები და ტახტს დავიბრუნებ.
-დრაკულა თქვენ ხართ?-თვალები გაუბრწყინდა და ისე შემომხედა.
-კი მე ვარ.-გამეღიმა მის რეაქციაზე.
-თქვენზე უკვე ლეგენდები დადის ტრანილვანიაში. რამდენიმე თვეში ვლახეთი ნამდვილ სახელმწიფოს დაამსგავსა და წესრიგი დაამყარაო. ოქროს ჭიქები მართლა ალაგია წყაროზე?-ყვებოდა აღტაცებული.
-სანამ იქ ვიყავი ელაგა, ახლა არ ვიცი?-მხრები ავიჩეჩე.-გინდა ხვალ ცხენებით გავისეირნოთ?-უცებ დავუთქვი კატალინას პაემანი.
-მინდა.-გამიღიმა.
-აქ ცივა, დარბაზში შევიდეთ.-ხელი მოვკიდე და დარბაზში შევიყვანე კატალინა.
წვეულებაზე დიდხანს არ გავჩერებულვარ, მიხეილმა მთხოვა მალე წავსულიყავით. კატალინას, იანოშს და ელიზაბეტს დავემშვიდობეთ და სასახლე დავტოვეთ.
-კარგი არჩევანია.-მიხეილმა ჩაილაპარაკა ეტლში.
-რას გულისხმობ?-გაკვირვებულმა შევხედე.
-კატალინა, იანოშს ძალიან უყვარს, მისი დედაც განსაკუთრებულად უყვარდა, ამიტომ მისი გულისთვის ყველაფერს გააკეთებს.
-მე რა შუაში ვარ?-მხრები ავიჩეჩე.
-ვლად, ძმაო, ის მშვენიერია, შენც თავისუფალი ხარ. შეირთე და იანოში დაგეხმარება ვლახეთის დაბრუნებაში. თანაც მაგ გოგოს უკვე ძალიან მოსწონხარ, თვალს არ გაცილებდა მთელი წვეულების მანძილზე.-გამიღიმა მიხეილმა.
-არ შემიძლია, ქორწინება დიდ მსხვერპლს მოითხოვს, მსხვერპლი კი ორმხრივი უნდა იყოს. ახლა ქორწინების არც დროა და არც ადგილი. ჩემი მომავალი გაურკვეველია.
-შეირთე კატალინა და იანოშის მრჩეველი გახდი, ან შეირთე და დაარწმუნე ვლახეთის დაბრუნებაში შეგიწყოს ხელი. ორივე შემთხვევაში მოგებული იქნები, მსხვერპლს კი ნუ ჩივი, თუ არ გიყვარს არაუშავს. ჩვენ უფლება არ გვაქვს გვიყვარდეს ვლად, ჩვენ რჩეულებს და დიდგვაროვნებს მხოლოდ საჭიროების მიხედვით მოგვყავს ცოლები. რამდენად ხელსაყრელია და რამდენად მომგებიანი.
-მე არ მინდა ასეთი ქორწინება.
-ვლად, ჯერ ახალგაზრდა ხარ. საკმაოდ ჭკვიანი ხარ და უნდა ხვდებოდე, რომ გლეხი ქალის სიყვარული დიდების მწვერვალზე ვერ აგიყვანს. თუ სიყვარული გინდა გყავდეს საყვარელი ქალი საყვარლად. დედოფალს კი ერთი ვაჟი გააჩენინე და თუ გინდა მერე საერთოდ ნუ გაიზიარებ მასთან სარეცელს.
-მიხეილ ასე ცხოვრება არ შემიძლია.
-შენ არც პირველი იქნები და არც უკანასკნელი ვინც ასე ცხოვრობს. მთელი ეს დიდებულთა ამალა ასე ცხოვრობს. ქმრები მსახურებთან იზიარებენ სარეცელს, ცოლები კარისკაცებთან, ან მეჯინიბეებთან, გააჩნია აპოლონის აღნაგობა ვის აღმოაჩნდება და ვის აფროდიტას ღიმილი.
-ეს ყველაფერი გულის ამრევია.-ზიზღით ჩავილაპარაკე.
-ასეა ვლად, მაგრამ ესაა რეალობა, რაც ტიტულს ახლავს თან.-სევდიანად გაიღიმა მიხეილმა და სიბნელეს გაუსწორა თვალი.
-გიყვარდა? ოდესმე ნამდვილი სიყვარულით თუ გიყვარდა?
-არ ვიცი, ალბათ იყო ეს ნამდვილი სიყვარული, რადგან სულ მახსოვს. მისი კანის სურნელი, მისი თმების ჰაეროვნება, მისი ღიმილი და..-გაჩუმდა.
-ახლა სად არის?
-ზემოთ, უფალთან.-საჩვენებელი თითი მაღლა ასწია.-მისი სიყვარული არ მაპატიეს და მოწამლეს.
-ცოცხალი რომ იყოს როგორ მოიქცეოდი?-შევხედე მიხეილს, მომეჩვენა, რომ თვალები ცრემლიანი ჰქონდა, ცუდად ჩანდა ღამის სიბნელეში მისი სახე, ლამპაც ოდნავ ანათებდა ეტლს.
-ყველას და ყველაფერს მივატოვებდი და მასთან ერთად მთაში დავსახლდებოდი. შორს ყველა ბოროტებისგან. იქ სადაც არც თურქები არიან და არც ვაი ქრისტიანები. სამეფო კარზე არსებული ინტრიგები ამაზრზენია. მთელს ევროპას უქმნის თურქეთი საფრთხეს და ინგლისში იორკები და ლანკასტერები ერთმანეთს ტახტისთვის ებრძვიან, უამრავ ქრისტიანს, ერთმანეთის ძმებს, ბიძაშვილებს ერთმანეთს ახოცინებენ. ტიტული და ძალაუფლება ეშმაკის მოგონილია ვლად, რომ ადამიანები მართოს და ტიტულით გაამართლონ უამრავი ბოროტება.
-ისევე ფიქრობ როგორც მე გრაფო სილაგ და მე რატომ მარწმუნებ ტიტულის გამო შევირთო კატალინა.
-კარგი წყვილი ხართ.-გაიცინა.-ერთმანეთს უხდებით, ის არ არის მოწამლული ტიტულით და სასახლით, ამიტომაც გირჩიე.-ცოტა ხანი ჩუმად ვიყავით. მერე ისევ მიხეილმა დაარღვია სიჩუმე.-შენ როგორ გიყვარს ის ვლად? მისი გულისთვის რას გააკეთებ?
-არ ვიცი, ჩვენს შორის დიდი კედელი ავაგე და ვცდილობ დავივიწყო.
-გამოგდის?-ჩამეკითხა გრაფი სილაგი.
-არა, ყველა ქალში მის სახეს ვეძებ, ვადარებ. პარტნიორებად იმ ქალებს ვირჩევ ვინც ოდნავ მაინც ჰგავს მას, ან თმა აქვს მისი მსგავსი, ან თვალები, ან ტუჩები. მაგრამ ყოველ ჯერზე იმედ გაცრუებული ვრჩები.
-და რა არის მის თვალებში ასეთი, რომ სხვაგან ვერ იპოვე?
-ტკივილი, ისეთივე დიდი ტკივილი რაც ჩემს თვალებშია. მის თვალებს რომ ვუყურებ მგონია საკუთარ სულში ვიხედები.
-მასთან დაბრუნდი ვლად, დაივიწყე რაც აქამდე გითხარი და მასთან დაბრუნდი.
მთელი გზა ჩუმად ვიყავით, ხმა არც ერთს არ ამოგვიღია.
მეორე დღეს კორვინის სასახლეში ცხენით მივედი და კატალინა ვიკითხე.
-დილიდან გამზადებულია საჯირითოდ და თქვენ გელოდებათ გრაფო ბასარაბ.-წარბაწეულმა ჩაილაპარაკა მათიასმა. გულის სიღრმეში გამიხარდა, რომ კატალინა ასეთი აღტაცებული იყო ჩემით. რაღაც ჰქონდა ამ გოგოს ისეთი რითიც მხიბლავდა და მაჯადოვებდა. მაგრამ მარია, ის ხომ მიყვარდა, როგორ გამეგრძელებინა სიცოცხლე მის გარეშე, როცა ყველა ქალში მარიას ვეძებდი. რაღაცით ვამსგავსებდი კატალინას მარიას, მასავით მომხიბვლელი იყო, მასაც წაბლისფერი თმა ჰქონდა, თუმცა სახის ნაკვთები განსხვავებული. კატალინას თაფლისფერ თვალებში მარიას შავ თვალებს ვერ ვიპოვიდი, ვერც საკუთარ სულს ვერ დავინახავდი მასში, რადგან კატალინა ბედნიერი იყო, მარიას კი სტკიოდა წარსულიც და აწმყოც.
-ვლად.-გახარებული მოვიდა კატალინა, თვალები უბრწყინავდა.-უკაცრავად, გრაფო ბასარაბ.-მორცხვად ჩაილაპრაკა, მე კი გამეღიმა.
-მშვენიერი ბრძანდებით.-ხელზე ვემბორე.
-ორი მოტრფიალე, რა მოსაწყენია.-გაიცინა მათიასმა და დაგვტოვა.
-ნუ ბრაზობ.-გაბრაზებულ კატალინას შევხედე.-ჯერ ბავშვია და რეალობის აღქმა უჭირს. წავიდეთ?-ხელი მოვკიდე ხელზე.
-წავიდეთ.-გამიღიმა.
დიდხანს ვიჯირითეთ, კატალინა თავის ბავშვობაზე მიყვებოდა. მე კი უბრალოდ ვუსმენდი და ვდუმდი.
-რატომ არ მიყვებით თქვენზე გრაფო.-მისაყვედურა ბოლოს.
-მოსაყოლი არაფერია, იქ წარსულში მხოლოდ დიდი ტკივილია, რომელზეც არავისთან არ ვსაუბრობ.
-ჩემთან ისაუბრეთ.-გამიღიმა.
-დროა კორვინის სასახლეში დაგაბრუნოთ, თორემ იანოში გამიბრაზდება.-ცხენი მოვაბრუნე და თავით ვანიშნე გამომყოლოდა.
-ტრნასილვანიაში რომ გნახეთ მას მერე ხშირად ვფიქრობდი თქვენზე, რა ბედი გეწიათ.-გვერდით მომყვებოდა და ისევ საუბრობდა კატალინა.
-ცოლად გამომყვები?-ცხენი გავაჩერე და უცებ ვუთხარი.
-მე..-დაბნეული მიყურებდა.-არ ვიცი?
-უბრალოდ, ან ხო, ან არა.
-არაფერს მიყვებით თქვენზე.-მისაყვედურა.
-სასტიკი და დაუნდობელი მებრძოლი ვარ, ასეთივე მმართველი ვიქნები, მაგრამ პირობას ვდებ ჩემი ქვეყნის ბავშვები აღარ გახდებიან ტყვეები. ჩემს წარსულში დიდი ტკივილია, რომელზეც არასდროს ვსაუბრობ, სიყვარულს ვერ დაგპირდებით კატალინა, ეს მხოლოდ გარიგებაა. დიდგვაროვნებს შორის ხელსაყრელი ქორწინება. ცოლად გამომყვები და იანოში დამეხმარება ვლახეთის დაბრუნებაში, ასევე შენთვისაც მომგებიანია, ვლახეთის პრინცესა გახდები. შვილი გვეყოლება, რომელიც მომავალი მმართველი იქნება, სხვა ვერაფერს შემოგთავაზებ ძვირფასო.-მომავალი დავუხატე, გაოცებული მიყურებდა, იმედები გაუცრუვდა აშკარად. უკან გამომყვა ხმას არ იღებდა.-იფიქრე დრო გაქვს.
-და სიყვარული.-თვალები აუცრემლიანდა.
-სიყვარული გულიდან მოდის, მე კი გული მომიკლეს.-ჩავილაპარაკე.
-თავად დავბრუნდები, უკან არ გამომყვეთ.-თვალცრემლიანმა ჩაილაპარაკა და ცხენით წინ გაიჭრა. დიდხანს არ მიფიქრია, ჩვეულებრივი არამზადა ვიყავი, ცხენი მოვატრიალე და სახლში დავბრუნდი.
-ვლად დაბრუნდი?-ეზოში მიხეილი დამხვდა.
-რა გჭირს გენერალო, რას დაღონებულხარ.-გამეღიმა მის სახეზე.
-დალევა მინდა ვლად. დარდი სასმელში მინდა ჩავახშო, დავიღალე.
-წამოდი.-სახლში შევედით და იმ ღამით სასმლით გავილეშეთ. მიხეილი თავის სიყვარულს მისტიროდა, მე კი მარიას ცრემლიანი თვალები მიდგა თვალ წინ და დარდს ღვინოში ვახრჩობდით.
-შენს სიყვარულს გაუმარჯოს ვლად. დღეგრძელი და ბედნიერი იყოს.-ჭიქა გამოსცალა მიხეილმა.
-შენს სიყვარულსაც გაუმარჯოს.-ჩავილაპარაკე მე.-იქ უფალთან ნამდვილი სიყვარული და ბედნიერება ეპოვოს.
-ხშირად ვერ ხვდება ადამიანი მის ნაწილს, მის ნამდვილ მეორე ნახევარს. დღეს მის საფლავზე ვიყავი. ის ცივი ქვა უფრო თბილია და უფრო მეტად მითბობს გულს ვიდრე ქალი რომელიც ცოცხლია და მის ძარღვებში ცხელი სისხლი მიედინება.-თვალებიდან წამოსული ცრემლები შეიმშრალა მიხეილმა.
-დრო მოვა და ყველა იქ წავალთ მეგობარო.-მხარზე ხელი დავადე გამამხნევებლად.
-შენ რას მეტყვი ვალდ? ის შენი ნახევარია?
-დარწმუნებული ვარ.-სანთელს გავუშტერე თვალი.-სტასმა მომწერა წერილი, მარიას უსწავლებია მისთვის წერა. უცნაური რაღაც მომწერა. არ ვიცი ასე მალე როგორ შეძლო მაგრამ ვლახეთში ყველა გლეხი მარიას ეთაყვანებაო. მის გარეშე ძალიან გაგვიჭირდებოდა ვლად და შენ როგორ შეგიძლია მისგან ასე შორს ყოფნაო. ასეთია მიხეილ, თითქოს უხილავი სხივი დაჰყვება გარს, რომელიც ადამიანების გულებს ათბობს და სიყვარულით ავსებს.
-და არ გეშინია რომ დაიღლება ლოდინით?
-არა!-გაბრაზებისგან ძარღვები დამეჭიმა.
-რატომ გგონია, რომ არ დაიღლება, შენ ხომ ეძებ სხვაგან სიყვარულს. იქნებ მანაც დაგივიწყოს, დაიღალოს. ის შენზე დანიშნული არ არის, არც არაფერს დაპირებიხარ. რატომ უნდა დაგელოდოს?
-ვიცი რომ დამელოდება.-გაბრაზებულმა ჩავილაპარაკე.
-სწორედ მანდ ვუშვებთ შეცდომას ვლად. სიყვარულს ჩვენი ხელით ვკლავთ. მეც ვიცი, ის დაგელოდება, ის დიდებული ქალია, მაგრამ ჩვენ კაცები ნამდვილი არამზადები ვართ, იმ იმედით, რომ მათ უანგაროდ ვუყვარვართ ბევრ შეცდომას ვუშვებთ. გულს ვუკლავთ და ვანადგურებთ. სიყვარულს ჩვენივე ხელით ვკლავთ.
-რადაც არ უნდა დამიჯდეს უკან დავბრუნდები. -დარწმუნებით ჩავილაპარაკე.
წვეულებებზე სიარული დავიწყე, დიდგვაროვანი ქალები თვალებით მჭამდნენ. მეც ვირთობდი თავს როგორც შემეძლო. ახლა უკვე კატალინას გრძნობებით დავიწყე თამაში. ის ჩემი უკან დაბრუნების ერთადერთი გზა იყო.
-ჩემი და ნაწყენია გრაფო ბასარაბ.-ჩაილაპარაკა მათიასმა და გვერდით დამიდგა.-მამაჩემმა არ იცის კატალინას ცრემლების მიზეზი, რომ თქვენ ხართ. რომ გაიგოს ეს ცუდად დამთავრდება.-ირონიულად გაიღიმა მათიასმა.
-და რატომ ტირის თქვენი და უფლისწულო, იმიტომ, რომ ხელი ვთხოვე?-გაბრაზებულმა შევხედე.
-აი თურმე რა. -გაიცინა მათიასმა.
-ფიქრისთვის დრო მივეცი. თუ ტირის ჩემი მიზეზით არ ტირის.-წარბაწეულმა შევხედე და დარბაზი დავტოვე.
-გრაფო ბასარაბ.-კატალინა წამომეწია.
-გისმენთ.-მობეზრებულად შევხედე.
-დამარწმუნეთ, რამე გააკეთეთ რომ თანხმობა გითხრათ.-ცრემლებით აევსო თვალები.
-ჩუმად, ნუ ტირით.-ცრემლები შევუმშრალე და ტუჩებზე მოწყვეტით ვაკოცე.
-თანახმა ვარ.-დაიჩურჩულა.
-შეცდომას უშვებთ.-მეც დავიჩურჩულე მის ყურთან.
-მიყვარხართ.-თავად მაკოცა, მერე კი შებრუნდა და გაიქცა.
მე კი ნამდვილი არამზადა ვიყავი. ერთი ახალგაზრდა გოგონა სულ ჩემს სიახლოვეს ტრიალებდა. რამდენჯერმე საცეკვაოდ თავად გამიწვია, ჩემგან კი უარი მიიღო. იმ საღამოს ის იყო ცხენზე უნდა შევმჯდარიყავი, რომ უკნიდან იმ ლამაზმანმა დამიძახა.
-ვფიქრობ ეტლით ჯობია წასვლა, ჩემს ეტლში დაგპატიჟებთ, მაინც ერთი გზა გვაქვს.
-თანახმა ვარ.-მისი ეტლისკენ წავედი და დავჯექი.
-სულ თავს მარიდებთ.-გვერდით დამიჯდა და ჩემს ფეხზე ხელი ააცურა.
-ქალბატონო იქნებ დროა გაჩერდეთ.-ხელზე ხელი მოვკიდე და გავაჩერე. გაბუტული დაჯდა, მთელი გზა ხმა არ ამოგვიღია.
-არ დამპატიჟებ?-უკვე ეტლიდან ჩამოვდიოდი, რომ მაცდურად გამიღიმა.
-წამოდი.-არ შემიხედავს ისე შევედი სახლში, ისიც უკან გამომყვა. კარი დავხურე თუ არა კედელზე ავაკარი და ტანსაცმელი თითქმის შემოვახიე.
-სად გეჩქარება საყვარელო.-ჩემს ყურთან დაიჩურჩულა და კბილები ყურზე წამავლო. ამან უფრო გამახელა. მასთან გართობის მერე ჩავიცვი და ფანჯარაში სიბნელეს გავხედე. ისევ მარია, ისევ მისი სახე აირეკლა მინაზე.
-ჩაიცვი და წადი.- მკაცრად ჩავილაპარაკე.
-ზურგს ნუ მაქცევ.-ბრძანებასავით გაისმა მისი ხმა.
-წადი!-მკაცრად გავიმეორე.
-მე შემიძლია დაგეხმარო, ჩემთან ქორწინებით ბევრ წარმატებას მიაღწევ, დიდი გავლენა მაქვს სამეფო კარზე და თვით პაპთანაც შემიძლია მისვლა თუ დამჭირდა.-ჩემს ზურგს უკან იდგა შიშველი, ხელი ნაზად აატარა ჩემს ზურგზე.
-მჯერა.-ირონიულად შევხედე.-ახლა კი წადი, თუ ქალი მომინდება მოგძებნი, სხვა კი ვერაფერში დამეხმარები.
-აღზრდა დაგაკლეს, საწოლში იდეალური ხარ, მაგრამ ყველა ქალთან ასეთი უხეში ხარ?-გაბრაზებულმა ჩაილაპარაკა.
-ყველასთან, გარდა ერთისა.-ჩავილაპარაკე.
-რაო, სხვის ქალს ეტრფი?-სიცილი დაიწყო.
-თავი მომაბეზრე.-ხელი ყბაზე მოვკიდე გაბრაზებულმა.-ზედმეტი მოგდის. წადი!
-მეტკინა.-ხელი ღაწვებზე მოისვა და სწრაფად ჩაიცვა.-განანებ ჩემთან ასე მოქცევას.-გაბრაზბულმა შემომხედა და ოთახი დატოვა.
-ესღა მაკლდა.-გაბრაზებულმა მაგიდა ავაყირავე.
მეორე დღეს იანოშისგან მოწვევა მომივიდა და სასახლეში ვეწვიე.
-ვლად ეს სიმართლეა?-შევედი თუ არა დარბაზში იანოშმა შემომხედა გაკვირვებული სახით.
-რას გულისხმობთ?-გაკვირვებულმა შევხედე. კატალინას თანხმობა აღარც კი მახსოვდა.
-კატალინამ მითხრა, რომ ხელი სთხოვე და ისიც დაგთანხმდა, ეს სიმართლეა?
-სიმართლეა თქვენო ბრწყინვალებავ.
-და ამას მე ახლა რატომ ვიგებ?-გაბრაზებულმა დაიყვირა.
-თუ წინააღმდეგი ხართ დავასრულოთ ამ თემაზე საუბარი.-გულგრილად ჩავილაპარაკე, თან გულის სიღრმეში თავს ვარიდებდი ამ ქორწინებას.
-წინააღმდეგი არ ვარ.-ისევ დაიყვირა.-არ გაბედო და კატალინას არ ატკინო გული.
-არ ვაპირებ.-მხრები ავიჩეჩე.-უბრალოდ თქვენი ქალიშვილი ზედმეტად გულჩვილია, როგორც ქალების უმრავლესობა.
-ახლა უბრალოდ ქორწინების დრო არ არის, ქორწილის გადადება მოგვიწევს. მეჰმედი სერბეთისკენ დაიძრა, ბრძოლისთვის უნდა მოვემზადოთ.-ჩაილაპარაკა იანოშმა.
მეჰმედი არ ჩერდებოდა, სერბეთისკენ დაიძრა თავისი არმიით. 1456 წელს მეჰმედმა ალყა შემოარტყა ბელგრადს, იანოშმა კონტრშეტევები დაიწყო, მეც მის გვერდით ვიყავი, სერბეთში გადავედით და მოვახერხეთ ქალაქის განთავისუფლება თურქებისგან. ჩემი ბრაზი ნაწილობრივ ჩაცხრა, წინ მივიწევდი და იანიჩარების გვამებს უკან ვიტოვებდი. მახსოვს იანოშის გაოცებული თვალები, მას არ ვუნახივარ მანამდე გაგიჟებული. სისხლის მდინარეები მოდიოდა, ხოლო დახოცილი თურქების გვამებს მიწა ვეღარ იტევდა. წინ მივიწევდი, მეჰმედის სისხლი წყალივით მწყუროდა. ერთ ხანს ჩვენი თვალები ერთმანეთს შეხვდნენ, მისკენ წავედი, რომ ჩემი ოცნება სისრულეში მომეყვანა და მეჰმედი მომეკლა, მაგრამ უცებ გაარიდეს ბრძოლის ველს. მახსოვს მისი შეშინებული თვალები, მახსოვს იანოშის თვალები და უამრავი ჯარისკაცის. არ ვიცი რას ხედავდნენ ჩემს თვალებში, მაგრამ ჩემი გამოჩენისას ყველა გარბოდა.
-დასრულდა.-ხმალი სისხლიან გუბეში ჩაასო იანოშმა და მხარზე ხელი დამადო.-ეს ბრძოლა მოვიგეთ.
-ის ისევ ცოცხალია, დასასრული ჯერ შორს არის.-მისი ხელი მოვიცილე და უკან გამოვბრუნდი ჩემი ცხენისკენ.
-მის ჯარისკაცებს შენი ეშინიათ, არ ვისუვებდი შენს გადაკიდებას.-ცხენს მოახტა და გვერდით გამომყვა იანოში.
-შიში ჯერ კიდევ წინ ელის, მის აჩრდილად ვიქცევი.-ვუთხარი იანოშს.
რამდენიმე დღის მერე იანოშმა წვეულება გამართა, მოგებული ბრძოლა იზეიმა. არ მინდოდა იქ წასვლა, არ მესმოდა რას ზეიმობდნენ, ეს გამარჯვება საკმაოდ ძვირად ფასობდა, უამრავი ქრისტიანის სისხლით მოირწყო ბელგრადი. იანოშის გამო მაინც წავედი წვეულებაზე. იქ მყოფი დიდგვაროვნების უმრალვესობა გულის ამრევი იყო, ბრძოლაში მათი ხელქვეითები იხოცებოდნენ, ისინი კი ზეიმობდნენ და ღვინოს წრუპავდნენ. მალე სახლში წამოვედი, ამაზრზენი საზოგადოება ნერვებს მიშლიდა, საუბრობდნენ მაღალფარდოვნად ომზე და არც ერთ მათგანს არ ჰქონდა ნამდვილი ომი ნანახი. საძინებელში შევედი, სინათლე ანთებული იყო და მზერა საწოლისკენ გამექცა. იქ შიშველი იწვა ის გოგო, ასე რომ ცდილობდა ჩემსხ ხელში ჩაგდებას და მაცდურად მიღიმოდა.
-დაგაგვიანდა ძვირფასო, წვეულებაზე დიდხანს შემორჩი.-ტუჩზე იკბინა.
-ჩაიცვი და გაქრი აქედან.-დავიყვირე.-ვინ მოგცა უფლება ჩემს საწოლში წოლის? ვინ მოგცა უფლება?-ვუყვიროდი.
-ეს საწოლიც და შენც ჩემი ხართ გრაფო.-ჩემსკენ წამოვიდა სრულიად შიშველი.
-გაქრი აქედან.-მკლავში წავავლე ხელი და კარში სრულიად შიშველი გავაგდე. ღვინო უკვე თავში მიბრუოდა, ეს ქალი დიდი საცდური იყო ჩემთვის, მაგრამ თავი გავაკონტროლე. მას არაფერი ღირებული არ ჰქონდა გარდა იმისა, რომ საწოლში კარგი საყვარელი იყო. ქალებით და წვეულებებით დავიღალე, შვიდი წელი სულ ერთი და იგივე მეორდებოდა. -მარია.-კარს მივეყუდე და მარია გამახსენდა.-როდის გნახავ კიდევ? გნახავ კი?-იატაკზე დავჯექი და თავი კარს მივაყუდე. ვცდილობ დავივიწყო, ვცდილობ ქალებთან გავირთო თავი, ვცდილობ ომზე ვიფიქრო, მაგრამ ის არ ქრება. ჩემს ოცნებებში სახლობს და თავს არ მანებებს. მისმა თვალებმა ჩემი კოშმარები ჩაანაცვლა. ადრე თუ ილანი და ვასილი მესიზმრებოდა და სიმშვიდეს მირღვევდა, ახლა ძილი შემიყვარდა, რადგან სიზმრებში მარია მხვდებოდა. მისი სახე ნელ-ნელა გაიცრიცა ჩემს მოგონებებში, თითქოს მისი ნაკვთებიც დამავიწყდა, მაგრამ მისი თვალები არ მანებედნენ თავს.-დავბრუნდები, თუ ჩემს არ დაგარქმევ შენ სიახლოვეს მაინც ვიქნები.-ვბუტბუტებდი.-უშენოდ გამოწვეულ სიცარიელეს ვერ ვავსებ, ღმერთო, როგორ მენატრები რომ იცოდე. ნეტა შენ თუ ფიქრობ ჩემზე? ნეტა შენ თუ მელოდები ისევ, თუ დაკეტე სახლის კარები?-გამეღიმა, ის დრო გამახსენდა სახლის კარს მუდმივად ღიას რომ ტოვებდა ჩემს მოლოდინში.-თურმე რა ბედნიერი ვიყავი მაშინ. ფიზიკური სიახლოვე არაფერია იმასთან რაც ჩვენს შორის იყო. ხშირად ვეკითხები საკუთარ თავს რა შემიყვარდა შენში და პაუხებს ვერ ვპოულობ. მაგრამ ერთი ვიცი, შენს თვალებში საკუთარი ტკივილიანი ცხოვრება დავინახე, ტკივლი რომელსაც გავურბოდი და რომელიც ასე ძალიან შემიყვარდა.
იანოშმა დაგვლოცა მე და კატალინა, მე ქორწილი გადავდე, იმ მიზეზით, რომ ჯერ ვლახეთი უნდა დამებრუნებინა. იანოში დახმარებას დამპირდა. ბევრი აღარ მიფიქრია, მათეს მივწერე და მოკავშირეების შემოკრება დავავალე. მეორე დილით უნდა წავსულიყავი ვლახეთში, კარზე დააკაკუნეს, უკვე საკმაოდ გვიანი იყო.
-კატალინა?-გაკვირვებული ვუყურებდი კატალინას, რომელიც ჩემი სახლის კართან იდგა ატუზული.
-ვლად არ წახვიდე.-კისერზე მომხვია ხელები და ჩამეხუტა.
-უნდა დავბრუნდე და დავიბრუნო ის რაც მე მეკუთვნის.-წელზე ხელი მოვხვიე და სახლში შემოვიყვანე, კარი კი დავხურე.-აქ რატომ ხარ ასე გვიან, წამოდი დაგაბრუნებ სასახლეში?-ჩაცმა დავიწყე.
-არ მინდა დაბრუნება. შენთან მინდა.-ჩემსკენ წამოვიდა, თან კაბის თასმები გაიხსნა.
-კატალინა ცუდი აზრია, მე შეიძლება დავიღუპო ამ ბრძოლაში.-მის შეჩერებას ვცდილობდი.
-გთხოვ ხელს ნუ მკრავ.-კაბა მხრებზე გადაიწია და თხელი პერანგის ამარა აღმოჩნდა ჩემს წინ. საცდური იმდენად დიდი იყო, იმდენად სრულყოფილი და იდეალური იყო, რომ თავი ვეღარ გავაკონტროლე, კატალინა ხელში ავიყვანე და იმ ღამით მივისაკუთრე. მშვიდად ეძინა ჩემს მკერდზე მოხუტებულს, მე კი საკუთარი თავი მძულდა, გარიგება. კატალინასაც ვუნგრევდი ცხოვრებას, მარიასაც და საკუთარ თავსაც ვანადგურებდი ამ გადაწყვეტილებით. დილით ადრე ავდექი, მძინარე დავტოვე კატალინა. მძინარეს ვუყურებდი და ვფიქრობდი, რა იპოვა ამ ლამაზმა ქალმა ჩემში, რატომ შევუყვარდი.
-სამწუხაროდ ვერც შენ ვერ დამავიწყე. მისი მკრთალი ანარეკლი ხარ მხოლოდ.-დავიჩურჩულე და ეზოში გამოვედი. ცხენი შევკაზმე და მცირე რაზმით ტრანსილვანიაში გავემგზავრე.
ჩვეულებრივი არამზადა ვიყავი. ვცდილობდი მარია დამევიწყებინა და ამისთვის კატალინას ვიყენებდი. რაღაც დროის განმავლობაში მეგონა, რომ კატალინა მარიას დამავიწყებდა. ვლახეთში დაბრუნებულმა პირველი რაც გავაკეთე მარიასთან მივედი. თავს ძალას ვატანდი, რომ მისი სახლისკენ არ წავსულიყავი, მაგრამ გულმა მაინც იქით გამიწია. იქნებ იმიტომ წამოვედი უნგრეთიდან, რომ მასთან მომიწევდა გული. კართან თეთრი მგელი დავინახე, ერთი შემიღრინა, მერე კი დაიყმუვლა და ძირს გაწვა. კარს ოდნავ მივაწექი და გაიღო, არასდროს კეტავდა კარს. ყოველთვის ვიცოდი, რომ მელოდებოდა, მაგრამ ახლა იმედი მქონდა, რომ კარი დაკეტილი დამხვდებოდა და მეც უკან წამოვიდოდი. შუაღამე იყო, საწოლზე მშვიდად იწვა და ეძინა. მის საწოლთან ჩავიმუხლე და გამეღიმა.
-ვლად.-მძინარემ დაიჩურჩულა, თითქოს სიზმარში მელაპარაკებოდა. მერე თვალები გაახილა.- მთვარიანი ღამე იყო, ოთახი კარგად იყო განათებული.-ვლად?-საწოლიდან უცებ წამოდგა და თავისი ნაზი ხელები კისერზე შემომხვია.-ვლად დაბრუნდი, შენ დაბრუნდი.-ტიროდა ჩემს ყელში თავჩარგული.
-დავბრუნდი.-გამეღიმა, ისეთი სითბო ჩამეღვარა გულში, ისეთი სიმშვიდე ვიგრძენი, როგორც არასდროს. არ ვიცი რა მჭირდა, ან კატალინა რატომ ამოვიჩემე, როცა აქ იყო მარია, რომელიც საოცარ სიმშვიდეს მანიჭებდა და არ ვიცოდი რა დამერქმია ამ გრძნობისთვის. -კარი ღია რატომ იყო?
-გელოდებოდი.-დაიჩურჩულა.
-შვიდი წელი კარი არ დაგიკეტავს?-გამეღიმა.
-7 წელი, სამი თვე და 15 დღე.-ისევ დაიჩურჩულა.
-სულელო.-ისევ გამეღიმა.-შენ რა ითვლიდი?
-ვლად რას აპირებ, ხომ აღარ წახვალ?-ცრემლიანი თვალებით შემომხედა.
-აღარ წავალ.-ლოყაზე ხელი ჩამოვუსვი და ცრემლები შევუმშრალე.-გარეთ მგელი იდგა კართან, ღია კარი არ უნდა დაგეტოვებინა.
-შენ გარდა არავის შემოუშვებდა მაინც.-გამიღიმა.-ის მე და ჩემს გოგონას გვიცავდა.
-სად არის?-გამეღიმა. თუმცა მაინც ტკივილს ვგრძნობდი გულში, ის, რომ მარიას შვილი იყო წონიდა იმას, რომ ჩემი ყველაზე დიდი მტრის შვილიც იყო. მარიამ თვალებით მანიშნა ოთახის ბოლოში მდგარ საწოლზე, მეც მისკენ წავედი. პატარა ლამაზ გოგონას მშვიდად ეძინა, მისი ოქროსფერი კულულები ბალიშზე მიმოფანტულიყო.-რა ლამაზია, შენ გგავს.
-სანამ გავაჩენდი ვოცნებობდი, რომ მომკვდარიყო. მაგრამ ახლა..-ცრემლებმა გზა გაიკვლიეს მარიას სახეზე.
-იმაზე ნუ ფიქრობ, რომ ის მეჰმედის შვილია, იფიქრე იმაზე, რომ ის მხოლოდ შენი შვილია.-ვუთხარი მარიას, მაგრამ მეც მტკიოდა ის ფაქტი, რომ ეს ლამაზი გოგონა მეჰმედის შვილიც იყო.
-როცა ვუყურებ როგორი ლამაზი და ხალისიანია, სულ იმას ვფიქრობ, რა იქნებოდა ის საყვარელი მამაკაცის შვილი ყოფილიყო. -როცა ამას ამბობდა მე მიყურებდა.
-არ იდარდო. მე ვიქნები მისი მამაც, ძმაც და მეგობარიც. ისევე როგორც შენი ძმა და მეგობარი ვარ.-არ ვიცი ეს რატომ ვთქვი როცა სხვა რამეს ვგრძნობდი მის მიმართ, მაგრამ შინაგანი ბრძოლა არ მაძლევდა უფლებას მარიაში სასურველი და საყვარელი ქალი ისევ დამენახა. ისიც დუმდა და ჩემი მეგობრობითაც კმაყოფილი იყო. კმაყოფილი? იყო კი კმაყოფილი, მის თვალებში წაკითხული სევდა გულში დანასავით მესობოდა, ამიტომ უბრალოდ თვალი მოვარიდე.
-დაღლილი იქნები.-ბუხარი აანთო და საჭმელი შემითბო. მართლა ძალიან მშიოდა. მისი მომზადებული ვახშამიც ისე მომნატრებოდა. ჩემს წინ იჯდა და ცდილობდა გაეღიმა.
-ბევრი თურქი ირევა ვლახეთში. ცხოვრება უკვე გაუსაძლისი გახდა. ხალხს ძალიან გაუჭირდა ვლად. შენს დაბრუნებას ნატრულობენ. ისინიც ვინც შენი წასვლის მერე კმაყოფილები იყვნენ, ახლა შენ გნატრობენ. -დიდი ხნის დუმილი ისევ მარიამ დაარღვია. ხანგრძლივად მიყურა და გრძნობებზე საუბარს თავი აარიდა. თითქოს ცდილოდა თავი უფრო კომფორტულად მეგრძნო.
-შენ როგორ იყავი ეს დრო?-თვალს ვერ ვაცილებდი საყვარელ ქალს, თითქოს ეს წლები არ გასულა, თითქოს არც არსად არ წავსულვარ. მის თვალებთან გაჩენილი მცირე ნაოჭი მახსენებდა, რომ უკვე დიდი დრო გავიდა. არც სახლში შეცვლილა არაფერი, ისეთივე სითბო და სიმყუდროვე იყო.
-მათე და სტასი მოდიოდნენ ხშირად. ზრუნავდნენ, მეც ვშრომობდი როგორც შემეძლო. ვცდილობდით ერთმანეთზე გვეზრუნა, რათა ამ უკუღმართ დროს თავები გადაგვერჩინა. შენ სად იყავი ამდენი ხანი? -ხმაში საყვედური გაურია.
-უნგრეთში წავედი დახმარების სათხოვნელად, რადგან ბიძაჩემი მოკლეს.-თავის მართლება დავიწყე და დამნაშავე ბავშვივით თვალი იატაკს გავუშტერე.
-ვიცი, მათემ მითხრა. ისე შემეშინდა, მეგონა შენც მოგკლეს მაშინ. ის დღეები და ღამეები უფალს ვთხოვდი, რომ გადაერჩინე. მთელს ღამეებს თეთრად ვათენებდი ლოცვაში, მეგონა ისევ აქ დაბრუნდებოდი. რომ არ დაბრუნდი შიში უფრო შემეპარა. მერე წერილი მოვიდა შენგან და დავმშვიდდი.-თავი დახარა, ცოტა ხანი ჩუმად იყო.-რატომ არ მომწერე არც ერთხელ?-ცრემლიანი თვალებით შემომხედა.
-მშიშარა აღმოვჩნდი. გაგექეცი და თავს შენზე ფიქრი ავუკრძალე.-მიჭირდა თამაში. ძმა და მეგობარი? მე ის სიგიჟემდე მიყვარდა. მიყვარდა და ვებრძოდი რაღაცას, ვიღაცას. ვებრძოდი არარსებულს, როცა შემეძლო ბედნიერი ვყოფილიყავი.
-გამოგივიდა?-მის წამწამებს ცრემლი მოსწყდა და სახეზე გაიკვლია გზა.
-მგონი კი. ერთი გოგონა გავიცანი, კატალინა. მგონი შემიყვარდა, დავპირდი, რომ მასზე ვიქორწინებ.-თვალი მოვარიდე და ისე ჩვილაპარაკე.
-კარგია.-სევდიანად გაიღიმა და მაგიდის ალაგება დაიწყო.
-მაპატიე.-ხელი დავუჭირე.
-რა უნდა გაპატიო? შენ არაფერს დამპირებიხარ. ჩვენს შორის დიდი კედელია, ეს ვერ დაინგრევა ვერასდროს. რატომ არ უნდა გააგრძელო ცხოვრება? შენ მალე ტახტს დაიბრუნებ და დიდების მწვერვალზე ახვალ. მე ვინ ვარ, რომ რამე პრეტენზია მქონდეს. ერთი ჩვეულებრივი მონა ქალი ვარ, რომელსაც თავისუფლება აჩუქე. ამისთვის ყოველთვის მადლიერი ვიქნები შენი. მინდა ბედნიერი იყო, მე ანაც მეყოფა. მან უკვე მომიტანა ჩემი წილი ბედნიერება. ამას მაშინ მიხვდები, როცა კატალინა გაგიჩენს შვილს.-სიტყვა კატალინა ცოტა ირონიით და გამოკვეთილად წარმოსთქვა.
-აქ დავრჩები სანამ მათე ჩემს ხალხს შეკრებს.-შევხედე მარიას.
-კარგი, დარჩი, ეს შენი სახლიცაა.-ცივად მოიცილა ჩემი ხელი.
-ამიტომ არის ამ სახლის კარი ყოველთვის ღია ჩემთვის?-გაღიმებულმა შევხედე.
-ვლად.-თმაზე ხელი გადამისვა პატარა ბავშვივით და გაიღიმა. მაგრამ მის თვალებში იყო ღრმა და დიდი ტკივილი.-მე ანასთან დავიძინებ, შეგიძლია ჩემს საწოლზე დაიძინო.-საწოლს თავისი პლედი გადააძრო და სხვა უნდა დაეფარებინა.
-ეს იყოს.-პლედი ხელიდან გამოვართვი.-შენი სურნელი აქვს.-პლედს ვსუნავდი.-ეს სიმშვიდის სუნია.
-ამდენი ხანი სიმშვიდე დაკარგული გქონდა?-გაეღიმა.
-სიმშვიდე დიდი ხანია დავკარგე. შენს გვერდით კი მგონია, რომ პატარა ბავშვი ვარ, თითქოს ყველა საზრუნავი და პრობლემა ქრება. მხოლოდ ეს თვალები რჩება, ჩემი თავშესაფარი.-ხელი სახეზე ჩამოვუსვი და თმა ყურს უკან გადავუწიე. სურვილით ვიწვოდი, რომ მისთვის მეკოცნა, საკინძე გამეხსნა და მისი მკერდი დამეკოცნა, იმდენი ფიქრი დამიტრილდა თავში, თუ როგორ მოვეფერებოდი ქალს, რომელიც მაგიჟებდა, მაგრამ თავი გავაკონტროლე.
-მალე სხვა თავშესაფარი გექნება.-ცივად მომცილდა.
-ის გარიგების ნაწილია.-უცებ ჩავილაპარაკე.
-ვინ?-გაკვირვებულმა შემომხედა.
-კატალინა იანოშის შვილია, თავად მარიგებდი სიბრაზე გამეკონტროლებინა და სწორი სვლები გამეკეთებინა. კატალინას გამო მცირე ჯარი გამომაყოლა, უნგრეთის ნებართვა მაქვს, რომ ტახტი დავიბრუნო.-ვუხსნიდი მარიას.
-და სიყვარული, შეძლებ ასე ცხოვრებას?-სევდიანად ჩაილაპარაკა.-გიყვარს ის ქალი?
-არ მიყვარს, მაგრამ ის იდეალურია, დრო გავა და შემიყვარდება.-ჩავილაპარაკე. მარია შებრუნდა და ზურგი შემაქცია.
-შეგიყვარდება?-ამ სიტყვას იმხელა ტკივილი ამოაყოლა გული გამიჩერდა.
-ეშმაკმა დალახვროს, ვეღარ ვუძლებ.-ჩავილაპარაკე, ხელი მოვკიდე და მის ტუჩებს დავეწაფე.კოცნით გული ვიჯერე და მის შუბზე შუბლ მიდებული ვჩურჩულებდი.-შვიდი წელი ვოცნებობდი, რომ კვლავ მენახა ეს თვალები, შვიდი წელი ყველა ქალში შენ გეძებდი. მასწავლე როგორ დაგივიწყო.-თვალები ცრემლით მქონდა სავსე, მარიაც ტიროდა.
-არ ვიცი ვლად. ეს მეც ვერ შევძელი. დაიძინე. ხვალ ახალი დღე დადგება და ახალ ცხოვრებას დაიწყებ.-ხელი შემიშვა და ანას ჩაეხუტა. მე კი მის პლედში გავეხვიე და იმ ღამით საოცარი სიმშვიდე მოიპოვა ჩემმა სულმაც და სხეულმაც.
-ვლად.-თმაზე მეფერებოდა და ისე მაღვიძებდა მარია.-გაიღვიძე, უკვე შუადღეა.
-შუადღე?-გიჟივით წამოვდექი საწოლიდან და ჩაცმა დავიწყე.
-ეს ვინ არის?-ანა გაკვირვებული იდგა კარში და გაბრაზებული მიყურებდა.
-ეს ბიძია ვლადია.-გაუღიმა მარიამ.
-მე მხოლოდ ორი ბიძია მყავს, მათე და სტასი.-გაბუსხული მიყურებდა.
-მათე და სტასი ჩემი მეგობრები არიან. ახლა სწორედ მათთან მივდივარ.-გავუღიმე ანას.
-აქ არიან, ეზოში დააბეს ცხენები.-ფანჯრისკენ გაიხედა ანამ.
-მათე და სტასი მოვიდნენ?-შევხედე მარიას.
-არ ვიცი.-მხრები აიჩეჩა და ფანჯარაში გაიხედა.-მართლა ისინი არიან. უკვე ნახე ისინი?
-არ მინახავს.-მეც მხრები ავიჩეჩე.
-მე და ანა ბაღში გავალთ. შენ დაელაპარაკე მათ.-გამიღიმა და ოთახიდან გავიდა.
-ჩემი ლამაზი გოგო როგორ არის?-ხელში ანა ეჭირა მათეს და მარიას ისეთი თვალებით უყურებდა არ მომეწონა მისი ეს მზერა.
-აქ ვლადია.-ჩაილაპარაკა მარიამ და სტასმა და მათემ კარებისკენ გამოიხედეს, რომელიც იმ წუთას შევაღე.
-ვლად.-მათე ჩამეხუტა.
-ვლად, ძმაო.-ახლა სტასი ჩამეხუტა.
-რატომ არ გვნახე, აქ რატომ მოხვედი?-ცოტა არ იყოს შეშფოთებული მიყურებდა მათე.
-სასახლეში ხომ არ მივიდოდი?-გამეცინა.-მარიამ შემიფარა.-მარიას გავხედე, რომელიც სადილს ამზადებდა. მალე სუფრა გააწყო და მე და ბიჭები მარტო დაგვტოვა.
-მათე ჩემი ბიჭები შეკრიბე. დრო დადგა ყველას თავის ადგილი მივუჩინო.
-ხვალვე ყველას მოვიყვან.-დამპირდა მათე.
-სასახლეში მარტო შევალ. ეს ჩემი ბრძოლაა და ჩემი შურისძიება. თქვენ გარეთ გაუსწორდებით ყველა მოღალატეს, ვინც კი ვლადისლავს უჭერდა მხარს.
-ბავშვების მომზადებას ისევ ვაგრძელებთ ვლად, საიმედო არმია გეყოლება რამდენიმე წელში.-გამიღიმა მათემ.-გლეხები შენს დაბრუნებას ნატრობენ, თუმცა ქურდობას ისევ ვერ ბედავს ვერავინ.-იღიმოდა მათე.-გარდა ერთი რაზმისა.-გაიღიმა და ფანჯარაში მარიას და ანას გახედა.-მთლად ბავშვები არიან, ხარკის ამკრეფებს აღაჩაღებენ და გლეხებს ურიგებენ. არ ვიცი ვინ არიან.-მხრები აიჩეჩა მათემ, სტას კი გაეღიმა.-ბევრი ბავშვი გაუგზავნეს მეჰმედს, მარია ცდილობდა მათ გადარჩენას, მერე დამიჯერა და თავი დაანება.
-ეგ ქურდობა კი არა გმირობაა მათე რასაც ის რაზმი აკეთებს.-გავუღიმე.-გაარკვიეთ ვინ არიან და როცა ყველაფერი დასრულდება მათი ხელმძღვანელი მომიყვანეთ.
-სავაჭრო გზები მოიშალა. ვლადისლავის ძმა და ვლადისლავი ტრანსილვანიელ საქსებს ზურგს უმაგრებენ. ისინი კი ვაჭრებს აყაჩაღებენ. -ახლა სტასმა დაიწყო ლაპარაკი.-იმ რაზმმა ბევრჯერ იხსნა ვაჭრები მათგან.
-შენ იცი ვინ არიან?-შევხედე სტასს.
-მე.. მე არ ვიცი.-დაბნეულმა ჩაილაპარაკა.
-არ იცის ვლად.-მათემ გამიღიმა.-მე არ დამიმალავდა.
-მალე ყველაფერს დავალაგებ.-ჩავილაპარაკე. -მარია როგორ იყო ეს დრო? მადლობა, რომ ზრუნავდით მასზე.
-მარია თავად ზუნავდა ჩვენზე.-გაიღიმა სტასმა.-ეს გოგონა კი ნამდვილი საოცრებაა. სახლში ვერ ვძლებ, ანა სულ მენატრება.
-სტას, ის ბავშვია, იმედია...-ისე ვიეჭვიანე თითქოს ჩემს ქალიშვილს დაადგეს თვალი.
-რა სისულელეა ვლად. ის ბავშვია და ძალინ გვიყვარს.-თავი დახარა სტასმა.
-მარია სოფლის მკურნალია.-ჩაილაპარაკა მათემ.-წამლებს ამზადებს ბალახებისგან და ყველა გაჭირვებულს ეხმარება. ძალიან კეთილია და ხალხსაც ძალიან უყვარს.
-მეც ისე სწრაფად მომირჩინა ჭრილობა.-დაეთანხმა სტასი.
-მარია ყველას უყვარს.-გამეღიმა.-მეგონა მხოლოდ ჩემი მკურნალი იყო.
იმ დღიდან დაიწყეს მოკავშირეების შემოკრება. გლეხები ყველა მოდიოდნენ ვლადისლავის წინააღმდეგ.
-იმდენი ბავშვი იკარგება. ანას გარეთ არ ვუშვებ, თუ სახლიდან მიწევს გასვლა სტასის დედას, სოფიას ვუტოვებ.-სევდიანად ლაპარაკობდა მარია.
-ყველაფერს დავალაგებ, გპირდები.-შევხედე ტკივილით სავსე თვალებში.-შენ რატომ გადიხარ სახლიდან?
-ბალახებს ვაგროვებ, ხალხს ვმკურნალობ და ტყეში მიწევს წასვლა.-თითქოს თავს იმართლებსო, რაღაცას მალავდა.
-არ გეშინია მერე?-შევხედე მარია.-შენც რომ მოგიტაცონ, ან რამე დაგიშავონ?
-შენ არაფერი არ იცი ჩემზე.-სევდიანად გაეღიმა და ბუხარი გაახურა.
-მერე მომიყევი, რა მოხდა ამ დროში, სანამ წასული ვიყავი?-ბუხრის წინ ჩამოვუჯექი მარიას.
-ამ დროში? შენ მანამდეც არ მიცნობდი ვლად. არ გიცდია ჩემი გაცნობა, მიყვებოდი შენს ტკივილზე, შენს გეგმებზე. მე კარგი მსმენელი ვიყავი, ბავშვივით თავზე ხელს გადაგისვამდი და შენს ტკივილებს ვაქრობდი. არასდროს გიკითხავს ვინ ვიყავი, ან რას წარმოვადგენდი.
-ვინ ხარ?
-ქალი, რომელმაც ერთ დღეში ბედნიერი ოჯახი დაკარგა. საკუთარი თვალით უყურა როგორ მოუკლეს ხუთი ძმა და მამა. როგორ გადაწვეს ტაძარი და როგორ წაიყვანეს ტყვედ, ერთ დროს ლაღი და უდარდელი გოგო. ანას ვუყურებ და საკუთარ თავს ვხედავ მასში. მინდა მუდამ ასეთი ლაღი იყოს ჩემი გოგონა. იმ დღით ლაღი და ხალისიანი ბავშვი მოკვდა ჩემში და დაიბადა ქალი, რომელსაც სულით ხორცამდე სძულდა თურქები.
-ვწუხვარ.-ხელი დავუჭირე და თითებზე ვაკოცე.
-შენ გიყურებდი იმედის თვალით, შენც ისევე გტკიოდა სული, როგორც მე. ყოველთვის თავს მარიდებდი, არასდროს მეკითხებოდი რა მაწუხებდა..
-იმიტომ, რომ შენს თვალებში საკუთარ თვალებს ვხედავდი, არ მინდოდა გამეგო შენი ტკივილი, რადგან ჩემი ტკივილიც მანადგურებდა.
-ამიტომაც იპოვე სხვა თვალები, სადაც არ არის ტკივილი, შეგეშინდა საკუთარი ტკივილის ყურება?-ისეთი თვალებით შემომხედა. გულში საშინელი ტკივილი ვიგრძენი, თითქოს ბასრმა იარაღმა გაკვეთა ჩემი გული.
-ალბათ ასეა. ედირნეში, რომ მივდიოდი შიში მაშინაც მქონდა. ჩემი შიში გამართლდა, მე იქ მხეცად ვიქეცი. შენი თვალების შემეშინდა. შემეშინდა, რომ მაგ ტკივილში დავიკარგებოდი.
-კარგია, რომ სხვა სუფთა თვალები იპოვე.-ვიცოდი ტირილი უნდოდა, თავს ძლივს იკავებდა, მაგრამ ეს ყველაფერი ისე მითხრა, რომ არ უტირია. ისიც ქვად იქცა როგორც მე.
დრო აღარ დამიკარგავს, რამდენიმე დღეში მათემ და სტასმა შეძლეს მოკავშირეების მოგროვება.
-დილით ადრე უნდა შევიდე. თუ რამე დამემართა მათე და სტასი იზრუნებენ თქვენზე.-ვემშვიდობებოდი მარიას იმ დილით, ადრიანად.
-ღმერთი არ მიგატოვებს.-ხელები მომხვია და ჩამეხუტა.-ვილოცებ შენთვის.-ვგრძნობდი მის ცრემლებს ჩემს მკერდზე.
-არ იტირო.-ნიკაპი მაღლა ავაწვინე და აცრემლებულ თვალებში ჩავხედე. მისი შავი თვალები და მისი ხშირი შავი წამწამები ჭკუას მაკარგვინებდა. მოწყურებულივით დავეწაფე მის ტუჩებს და მანამ არ მოვცილდი სანამ სუნთქვა არ გამიჭირდა.
-ვლად, ამას ნუ აკეთებ.
-იქნებ ვეღარ გნახო, იქნებ ვკვდები. მაპატიე, მაგრამ ეს ძალას მმატებს.-ხელი გავუშვი და უკან მოუხედავად წამოვედი.
მათეს არ დავლოდებივარ, სასახლეში მიწის ქვეშა გვირაბებით შევაღწიე და ვლადისლავი მოვკალი, ასევე ყველა მისი მომხრე და ყველა მოღალატე მოვიცილე თავიდან. როცა ვლადისლავი მოვკალი მისი მხლებლები შემოცვივდნენ ოთახში. მათ ვიღაც გადაცმული ნიღბიანი კაცი შემოჰყვა და ჩემამდე არ მოუშვა ისეთი სისწრაფით მოცელა ყველა ხმლით. სანამ გავიაზრე რა მოხდა ოთაქხიდან გაქრა. გარეთ რომ გამოვედი უსულოდ ეყარნენ ვლადისლავის ჯარისკაცები. ყველა ისრით იყო მოკლული. ვიფიქრე მარიამ გააფრთხილა მათე და სტასი და უკან გამომყვნენ მათი მებრძოლები, მაგრამ საახლეში როგორ შემოაღწია ვერ მივხვდი, რადგან ამ გვირაბის შესახებ მხოლოდ მე და მარიამ ვიცოდით.
ვლახეთის ერთპიროვნული მმართველი ამჯერად მეორედ გავხდი. უნგრეთის ჯარმა და ჩემმა ხალხმა ყველა მოღალატე ჩახოცეს. მოღალატე და გადაჯიშებული ვლახები სარზე წამოვაცვი და ერთი დღე სასახლის ეზოში დავტოვე. ეს შიში იყო, მაგრამ შიშის გამო თურქების მხარეს ვეღარავინ მიდიოდა. ასე ვებრძოდი ეშმაკს, რომ ჩემი ხალხი თავის მარწუხებში არ მოექცია. ვლახეთში სანიმუშო წესრიგი დამყარდა. მეციხოვნეები და მესაზღვრეები სულ აკონტროლებდნენ ვლახეთის საზღვრებს, რათა არსაიდან არ შემოეღწიათ თურქებს.
-ვლად ბოიარები რატომ დაიბარე? მამაშენი მათ მოკლეს, მირჩა კი ცოცხლად დამარხეს. მათი უმეტესობა უკვე მუსულმანია.-გაბრაზებული მომდევდა უკან მათე.
-მათე ჩემი ხომ გჯერა?-ცხენი გავაჩერე და მისკენ შევბრუნდი.
-მჯერა.-ჩაილაპარაკა, თუმცა მაინც უნდობლად მიყურებდა.
-უნდა გჯეროდეს მათე.-გავუღიმე.
-რა ჩაიფიქრე, არც მე მეტყვი არა?-მიყურებდა და ხვდებოდა, რომ რაღაცას ვგეგმავდი.
-მე ვოევოდა (სამხედრო მეთაური) ვარ, შენ კი ჩემი ჯარისკაცი. ასე რომ გეგმას მე დავსახავ, ხოლო შენ განახორციელებ.-გავუღიმე მათეს.
-ხომ იცი, რომ ბოლომდე შენს გვერდით ვარ.-მანაც გამიღიმა.
-რა დაემართა ვასილს? სტასი მთხოვდა მეკითხა შენთვის.-გაბედა და მკითხა მათემ.
-მე მოვკალი.-ჩავილაპარაკე და ცხენი გავაჭენე.
-არ მჯერა?-დამეწია მათე.-შენ მას არ მოკლავდი, რა მოხდა რეალურად?
-სარზე ჩამოაცვეს ჩემთან მეგობრობის გამო. ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო რომ მივედი, მაიძულეს საკუთარი ხელით მომეკლა.-ტკივილისაგან სახე დავმანჭე.-ხო მათე, მე მოვკალი, საკუთარი მეგობარი მე მოვკალი.
-შენი ბრალი არ არის?-სევდიანი სახით შემომხედა მათემ.
-ჩემი ბრალია მათე. მას ასე ჩემთან მეგობრობის გამო მოექცნენ.-ცხენი გავაჩერე და სივრცეს გავხედე.-იცი ადამიანებთამ მეგობრობის მეშინია, ადამიანების შეყვარების მეშინია, იმის მეშინია, რომ მათ ჩემს სიყვარულს არ აპატიებენ და მოკლავენ.
-ამიტომაც დაუმეგობრდა დრაგომირი და რადუ შენს მტერს?-გაბრაზებულმა ჩაილაპარაკა მათემ.
-შენი ძმა არასდროს განსაჯო.-გაბრაზებულმა შევხედე.-ეს მე ვაიძულე დრაგომირი მეჰმედის სამსახურში ჩამდგარიყო.
-ჩვენ გვეხმარება?-სახეზე ღიმილმა გადაურბინა მათეს.
-ჩვენიანია.-გავუღიმე მათეს.-ოღონდ ეს ჩვენი საიდუმლოა, მხოლოდ ჩვენ სამის.-საჩვენებელი თითი ცხვირთან მივიტანე ნიშნად იმის, რომ მათეც ჩუმად უნდა ყოფილიყო. მან კი ბედნიერმა დამიქნია თავი.
ბოიარები მოვიწვიე ვახშამზე, ყველა მათგანი. სულ ერთი იყო ვინ მოკლა მამაჩემი. ყველა მათგანი გადაჯიშებული იყო, ყველა მათგანი თურქების სამსახურში იდგნენ.
-მოგესალმებით ვლად.-თავის დაკვრით შემოდიოდნენ ვახშამზე ჩემს სასახლეში ბოიარები და ქილიკური ღიმილით მიცინოდნენ. ყველა მათგანი უკვე მაგიდას მიუჯდა, მხოლოდ მასპინძელი, მე ვაკლდი სუფრას.
-ყველა კარი და ყველა ფანჯარა ჩარაზეთ.-გადავულაპარაკე მათეს, მან კი ისეთი თვალებით შემომხედა კითხვის ნიშნები ეხატა.-გააკეთე რაც გითხარი. კითხვების გარეშე. სუფაზე ვახშამი შემოიტანონ, მერე კი ყველა მსახური გავიდეს და სასახლე დატოვოს. არც ერთი ქალი და არც ერთი ბავშვი არ იყოს სასახლეში.
-ვლად რას აპირებ?
-კითხვების გარეშე.-ვუთხარი მათეს და მაგიდას მივუჯექი.
-გაგვიხარდა თქვენი დაბრუნება ვლად.-პირფერობას მოჰყვა სამხრეთის ბოიარი.
-მეც მიხარია თქვენი აქ ხილვა.-გავუღიმე იმავე ცინიკური ღიმილით.
-იმედია თურქების გამოზრდილი ვოევოდა მათ პოლიტიკას გაატარებს?-დედაჩემის ძმა, მოღალატე ბიძაჩემი წამოდგა და თავი დამიკრა.
-მე ჩემს ქვეყანაში ჩემს პოლიტიკას გავატარებ.-ვთქვი და სასმისით ღვინო მოვსვი.
ვახშამი შემოიტანეს, ყველა გემრიელად ილუკმებოდა. მათემ მანიშნა, რომ ჩემი ბრძანება შესრულებული იყო.
-მაინტერესებს რომელმა თქვენგანმა მოკლა მამაჩემი?-წამოვდექი და მაგიდას გარშემო შემოვუარე. რამდენიმე მათგანმა მომენტალურად დაკარგა ფერი სახეზე.-ისიც მაინტერესებს ვინ გამიწია სამსახური და მეტოქე, ჩემი ძმა მირჩა ვინ ჩამომაცილა ტახტიდან?-ისევ ვაგრძლებდი მაგიდის გარშემო შემოვლას და მონოლოგს.
-ის თურქების წინააღმდეგი იყო, არც ვლახი ბავშვების გაგზავნა არ უნდოდა თურქეთში.-ერთ ერთი ბოიარი წამოდგა და სიტყვით გამოვიდა.-ვლად მირჩამ არასწორი პოლიტიკა აირჩია.
-ესე იგი შენ იყავი ის ვინც სამსახური გამიწია და ის ტახტიდან მომაცილა.-ვუთხარი და ისეთი სისწრაფით გამოვუსვი დანა ყელში ხმის ამოღებაც ვერ შესძლო. სწრაფად წამოიშალნენ ბოიარები და გასასვლელებს მიაწყდნენ, სადაც ჩემი ხალხი დახვდათ და ისევ უკან დაიწყეს დახევა. აქ კი მაგიდასთან მე დავხვდი. ყველამ იშიშვლა ხმალი და ჩემსკენ წამოვიდნენ, მე კი თურქების გაწვრთნილი მეომარი, დრაკონის ტიტულის და ვლახეთის მმართველი დავხვდი ხმლით ხელში. ჩემში იმ მკვლელმა გაიღვიძა თურქებმა სიკვდილის მანქანად რომ შექმნეს ბნელ სარდაფებში. ნახევარ საათში დიდი დარბაზი სისხლის გუბედ ვაქციე. კონტროლი დავკარგე, ყველა მათგანში მეჰმედის სახეს ვხედავდი, ისინი ხომ მისი მსახურები იყვნენ, ყველა ბოიარი საკუთარი ხელით დავხოცე და საშინელი შვება ვიგრძენი. შვება ვიგრძენი მათი დახოცვის მერე. მე ქრიასტიანმა მართლმადიდებელმა კაცმა კაცის კვლით შვება ვიგრძენი.
-ვლად რა ვქნათ?-მათე წამში ჩემთან გაჩნდა, მის თვალებში შიში და გაოცება ერთდროულად იკითხებოდა.
-ჩემი გეშინია მათე?-კითხვა დავსვი.
-რაც ვნახეთ იმის მერე შენი ყველას შეეშინდება.-დაბნეულმა ჩაილაპარაკა.
-ისინი ქვეყნის სირცხვილი იყვნენ და შესაბამისად დაისაჯნენ. ეს მხოლოდ დასაწყისია მათე. ყველაზე დაუნდობელი ბრძოლა წინ გველის.-მხარზე ხელი დავადე მათეს.
-მე შენს გვერდით ვარ ვლად და არა მარტო მე. ყველა გლეხი შენს გვერდით არის ამ ბრძოლაში. ბოიარები მეც მძულდა მაგრამ ის რაც აქ ვნახე ამან მეც კი შემზარა. თუ ეს მეთოდები დაეხმარება ვლახეთს მე შენს გვერდით ვარ.-მანაც მხარზე დამადო ხელი.
-გვამები დაკრძალეთ და დარბაზში სისხლის კვალი გააქრეთ.-ბრძანება გავეცი და ბიძაჩემის უსულო სხეულს მივუახლოვდი.-ეს დედას გაწირვისთვის და იმისთვის, რომ სირცხვილად მთვლიდი.-ჩავილაპარაკე და სასახლე დავტოვე. სისხლიანი ხელები დავიბანე და მარიასთან წავედი. კარი ისევ ღია იყო, ფრთხილად გავაღე და შევედი.
-კარის დაკეტვას როდის ისწავლი?
-მაშინ, როცა შენ აღარ დაგელოდები.-ჩაილაპარაკა და ბუხარში ცეცხლი გაახურა.
-მარია აქ დავრჩები.
-რა ჩაიდინე?-ჩემს სისხლიან სამოსს უყურებდა.-გაიხადე გავრეცხავ.-ფრთხილად გამიხსნა საკინძე და სისხლიანი ტანსაცმელი გამხადა. მერე სუფთა ტანსაცმელი მომიტანა, თავად კი ეზოში გავიდა, რაღაც დროის მერე დაბრუნდა.
-სად იყავი?-შევხედე, გაყინული ბუხარს ეფიცხებოდა.
-შენი სამოსი გავრეცხე.
-აქ მოდი.-ტახტზე ვიჯექი და ხელებზე ვიყურებოდი, თვალები ამიცრემლიანდა.
-რა ჩაიდინე?-ხელები მომხვია და გულში ბავშვივით ჩამიკრა.-ისევ დაგეწყება კოშმარები, როცა კლავ ამაზე იფიქრე.-თავზე ბავშვივით მეფერებოდა მარია.-ვლად არ შეიძლება, რასაც შენ აკეთებ ეს საშინელებაა.
-ბოიარები დავხოცე, ყველა. სასახლეში სისხლის გუბეები დგას.-ვტიროდი მის მკლავებში თავ ჩარგული.
-და რა იგრძენი ვლად?-შეშნებული თვალებით მიყურებდა მარია.
-შვება. შური ვიძიე ჩემი ძმების გამო, მამაჩემის გამო. მათ მამა მომიკლეს, მირჩა ცოცხლად დამარხეს და მთლად ბავშვები, ჩემი ძმები ყველა დახოცეს. ეს როგორ მეპატიებინა?-ისევ ვტიროდი.
-და რატომ ტირი? თუ შვება იგრძენი რატომ ტირი?-მეკითხებოდა მარია.
-იმიტომ, რომ ის მხეცი გაცოცხლდა ჩემში, რაც თურქებმა შექმნეს. გთხოვ დამეხმარე, მეშინია მარია, გთხოვ დამეხმარე.-ისევ ვტიროდი.
-ჩუმად, ჩუმად.-თმაზე მეფერებოდა. მერე ადგა და ისევ ის ნაყენი დამალევინა, რითიც წლების წინ განმკურნა.-ვლად როცა ასე საშინლად იქცევი მინდა საკუთარი ხელით დაგახრჩო, აღარ მინდა ეს დაუნდობელი მხეცი კიდევ ვნახო, დამპირდი, რომ ასეთ საშინელებას აღარ ჩაიდენ. შენს ხალხში შიშის დანერგვა არ გჭირდება. მათ გულებში სიყვარული დანერგე, რომ იგივე დაგიბრუნდეს.
-მარტო არ დამტოვო.-ხელი მოვკიდე.
-აქ დავიძინებ.-თვალებით ჩემს საწოლზე მანიშნა და მეც მშვიდად დავხუჭე თვალები. მთელი ღამე ვშფოთავდი, ისევ დაბრუნდნენ ჩემი კოშმარები. მარიას კი ჩემი ხელი ეჭირა და მეორე ხელით თმაზე მეფერებოდა როგორც პატარა ბავშვს.-როგორ მინდა ის წლები წავშალო შენი მეხსირებიდან.-ჩურჩულებდა და თმაზე მეფერებოდა.
ესეც გადავიტანე, მორიგი შიში დავნერგე, ამჯერად დიდებულებში. გადაცმული დავდიოდი და პრობელემებს ვისმენდი. სასახლეში ვერ ვრჩებოდი, ჯერ კიდევ მეშინოდა ისევ არ დაბრუნებულიყო ჩემი კოშმარები. მაგრამ ვერ დავადგინე ვინ შემომყვა მაშინ სასახლეში. ვინ მიცავდა ასე თავგამოდებით. არავინ არაფერი იცოდა, მათე და სტასი უბრალოდ დუმდნენ.
-ბიძია ვლად, ნახე ეს რა გემრიელია.-ანამ ჩირი ჩამიდო პირში.-დედა ტყეში კრეფს და მერე აშრობს. ზამთარში კი გემრიელ ნაყენებს ამზადებს.-ტიტინებდა ანა. მე კი გაღიმებული ვუყურებდი.-დედამ მითხრა, რომ პირველად შენ ამიყვანე ხელში. მიყვებოდა როგორ მივლიდი და ზრუნავდი ჩემზე.
-მართლა?-მარიას გავხედე.-კიდევ რას გიყვებოდა?
-ბიძია ვლად, მამაჩემს იცნობდით? დედა არაფერს მიყვება.
-იმიტომ, რომ მოსაყოლი არაფერია.-ვუთხარი ანას და გულში საშინელი ტკივილი ვიგრძენი.
-ბიძია ვლად ჩემი მამა იყავი რა.-ხვეწნით შემომხედა ანამ.
-ანა!-გაბრაზებულმა შეხედა მარიამ.
-ხო კარგი, ბევრს აღარ ვილაპარაკებ.-გაბუტული იჯდა ანა.
-შენი მამა ვიქნები, ოღონდ არ უთხრა არავის კარგი?-ყურში ჩავჩურჩულე ანას. ის კი გახარებული ჩამეხუტა და ლოყაზე მაკოცა. რაღაც სასიამოვნო სითბო ვიგრძენი, ისეთი სითბო როგორიც მისი დაბადების დღეს, პირველად, რომ ავიყვანე ხელში.
-რას ჩურჩულებთ?-ეჭვით გვიყურებდა მარია.
-საიდუმლოა.-მარიასკენ წავედი, წელზე ხელი მოვხვიე და ლოყაზე ვაკოცე.
-სხვანაირი ხარ.-გაკვირვებული მიყურებდა მარია.-უნგრეთში გაზრდილხარ, დახვეწილი ჯელტმენი გახდი, მანერებიც სხვანაირი გაქვს.
-შენ კი ისეთივე ხარ, უბრალო, სუფთა და ლამაზი.
-დედა მართლა ლამაზია.-დამეთანხმა ანა.
იმ საღამოს ვაჭრები მეწვივნენ სასახლეში. სამოსი შევიძინე მათთან.
-ეს საჩუქარი თქვენს ქალბატონს.-გამიღიმა ერთმა ვაჭარმა და ძალიან ლამაზი იისფერი კაბა გადმომიღო, კაბას ვუყურებდი და მარია დამიდგა თვალწინ, ისე მომინდა ამ კაბაში მისი ნახვა.
-გმადლობთ.-თავი დავუკარი.-ვინ ქალბატონი იგულისხმეთ?-გაკვირვებულმა შევხედე. ვაჭარი დაიბნა და მერე მხრები აიჩეჩა. იმ ღამით სასახლეში გაჩერდნენ ვაჭრები. შემთხვევით მათ საუბარს მოვკარი ყური.
-მგონი საფრთხემ საბოლოოდ გადაიარა.
-გადაიარა, გადაიარა იოანე. ამბობენ ის გოგო თავად გრაფ ბასარაბს უყვარს. ის რომ არა ჩვენი ძვლებიც არ იქნებოდა. კაბა ვაჩუქე გრაფს თქვენს ქალბატონს მიართვითთქო და ვისო მკითხა? მგონი ზედმეტი ვილაპარაკე. ალბათ არ იცის რა ხდებოდა ვლახეთში მის არ ყოფნაში.
-ის ვის არ შეუყვარდება?-გაიცინა ვაჭარმა.-შენ კი ლამის დააბეზღე.
თავიდან ვერ ამოვიგდე ვაჭრების საუბარი. ნუთუ მარიაზე საუბრობდნენ. მერე მარიას სიტყვები გამახსენდა:“ჩემი გაცნობა არ გიცდიაო“.
-ვინ ხარ მარია?-ვერ ვუტყდებოდი საკუთარ თავს. იქნებ ვიცოდი გულის სიღრმეში, რომ მარია ძალიან დიდი იყო, თავისი სიყვარულით, სიკეთით და სიმამაცით.
ვაჭრები დილით გზას გაუყვნენ. კაბას ხელი მოვკიდე და მარიასთან წავედი.
-რატომ არ მოხვედი, გელოდებოდი.-გაბრაზებული ლაპარაკობდა მარია.
-იცი დღეს მოვალ. გვიან მოვალ და მინდა ვახშამი დამახვედრო, თან ეს კაბა მინდა ჩაიცვა.-კაბა დავუდე ტახტზე.
-რა ლამაზია.-აღტაცებული უყურებდა ანა.-დედა ძალიან მოგიხდება.
-რატომ?-თვალებში მიყურებდა მარია.
-მინდა ამ კაბაში გიხილო, გთხოვ.-ლოყაზე ვაკოცე.-შენმა მეგობარმა ვაჭრებმა მაჩუქეს შენთვის.
-ჩემმა მეგობარმა?-დაბნეულმა ჩაილაპარაკა, მერე თასი გაუვარდა ხელიდან და ეზოში გავიდა. უკან ავედევნე.
-ვინ ხარ?-წინ დავუდექი და მკავზე ხელი მოვკიდე.
-სხვებისგან არ უნდა გებულობდე ვინ ვარ. როცა გიყვარს ისიც იცი ვინ გიყვარს.
-და თუ არ ვიცი?
-ეცადე გამიცნო. შენ არარსებული ქალი გიყვარს, რომელიც შენს წარმოსახვაში შექმენი. ეცადე გამიცნო, მერე მიხვდები გიყვარვარ, თუ არა.-თავაწეული მიყურებდა თვალებში.
-ამ საღამოს მომიყვები?-მის ყურთან დავიჩურჩულე, გააჟრჟოლა და კანი დაეხორკლა.
-მზად ხარ?-თვალებში ჩამხედა.-სათნო და დამყოლი ქალი გაქრება. არ გეშინია?
-მე ის ამაყი ქალი მინდა ვიხილო, საიდუმლოებით მოცული, დიდებული და საინტერესო.
-დღეს გაიცნობ.-გაიღიმა და მკლავებიდან დამისხლტა.
სასახლეში დავბრუნდი. უნგრეთიდან მოსული წერილი დამხვდა.
„გრაფო ბასარაბ მიხარია, რომ მტერი დაამარცხე და წესრიგს ამყარებ. მინდა შეგახსენოთ თქვენი პირობა ქორწინებაზე. კატალინას ტრანსილვანიაში ჩემი მსახურები გამოაცილებენ. დროა იქორწინოთ, ჩემგან კი დალოცვა მიიღეთ.
იანოშ ჰუნიადი.“
-ეშმაკმა დალახვროს.-მაგიდას გამეტებით დავარტყი ხელი.-პირობას მახსენებს.
-რა გჭირს?-მათე შემოვიდა.
-არაფერი.-წერილი ბუხარში შევაგდე.
საღამოს ახალი სამოსი მოვირგე ტანზე და სარკეში შევათვალიერე ჩემი თავი. მერე კი ცხენს მოვახტი და მარიასთან წავედი. კარი ფრთხილად შევაღე, ბუხრის წინ იდგა, ხელში სასმისი ეჭირა და ღვინოს წრუპავდა.
-ადრე დაგიწყია დალევა.-ჩავილაპარაკე, ის კი ჩემსკენ შემობრუნდა. იისფერი კაბა ისე უხდებოდა, დედოფალს გავდა. თმა ზემოთ აეწია და კოსად შეეკრა თავზე, რამდენიმე კულული ჩამოშლილი ჰქონდა და მოშიშვლებულ ყელზე და მხრებზე ლამაზად ეხებოდა.
-ჩვენ გაგვიმარჯოს.-ჩაილაპარაკა და სასმისი მომაწოდა ღვინით სავსე.
-გაგიმარჯოს.-ჩავილაპარაკე და თვალი მოვარიდე, მერე კი სასმისი გამოვცალე.
-ვივახშმოთ.-მაგიდისკენ მიმითითა, სკამი გამოვუწიე, ისიც დაჯდა, მისი მოშიშვლებული მხრები ისე მიზიდავდნენ ვერ მოვითმინე და მხარზე ვაკოცე. მერე მის მკლვს დავუსვი ხელი და ნაირევი შევნიშნე, დიდი და ღრმა.
-ეს რა არის?-შევხედე მარიას.
-არაეფრია.-კაბის სახელო გაისწორა და თვალი მომარიდა.
-მითხარი ეს ვინ ჩაიდინა?
-ძველი ამბავია. ახლა არ მინდა ამაზე საუბარი. -მას წინ დავუჯექი და მშვიდად დავიწყეთ ვახშამი.
-გემრიელია.-ჩავილაპარაკე, აღარ ვიცოდი რაზე მელაპარაკა, რა მეთქვა მარიასთვის, როცა ჰუნიადი პირობას მახსენებდა. ბუხართან ფლეიტა დავინახე და ხელში ავიღე.-ეს ფლეიტა შენია?-ვკითხე მარიას.
-არა. ანასია, დაკვრას ვასწავლი.-ჩაილაპარაკა.
-შენ უკრავ?-გაკვირვებულმა შევხედე.
-ვუკრავდი, ახლა აღარ.
-რატომ?
-დაკვრა მამამ მასწავლა, გალობაც. ტაძარში ვგალობდი, სახლში კი ფლეიტაზე ვუკრავდი. ჩემი ძმები კი მხიარულობდნენ და ცეკვავდნენ.-მათ გახსენებაზე ღიმილი გამოესახა სახეზე.
-ახლა რატომ არ გინდა დაუკრა?-არ ვეშვებოდი.
-ვლად მუსიკა უფლისგან მოდის. მუსიკა, რომ იგრძნო უფალი უნდა იგრძნო შენს სულში. როცა გარეთ ვსეირნობდი, მაშინ ბავშვობაში მუსიკა მესმოდა ნაკადულის ხმაში, ფოთლების შრიალში, ჩიტების ჭიკჭიკში და ყველგან. როცა ჩემები დახოცეს თითქოს ყურთასმენა დავკარგე. მას მერე მუსიკის ხმა აღარ გამიგია. როცა სულს გიბინძურებენ, როცა მხოლოდ შურისძიების სურვილი გიჭამს გულს მუსიკას ვერ გაიგებ. ბავშვობაში მელოდიებს ვაწყობდი, თავად ვქმნიდი მუსიკას. რაც მაშინ შევქმენი იმას ვასწავლი ანას. ახალი მუსიკა აღარ მომისმენია. უღრან ტყეში ბევრჯერ ვმჯდარვარ დიდი ხნით და ყურს ვუგდებდი ტყის ხმაურს, მინდოდა ის ლამაზი მუსიკა ისევ მომესმინა, მაგრამ აღარ მესმოდა. ირგვლივ მხოლოდ ხმაური იყო.
-და ახლა რა გესმის იქ რომ ზიხარ განმარტოვებული ტყეში?
-ფიქრი. ვფიქრობ და ფიქრებს ისევ ტკივილთან მივყავარ. სული ისე მტკივა მუსიკის ხმას ვეღარასდროს მოვისმენ.-თვალები ცრემლით აევსო.
-მე თუ არ მესმოდა მუსიკა ეს რას ნიშნავს?-გამეღიმა.
-შენ არ ეძებდი მუსიკას, შენ თავად მიიწევდი ტკივილისკენ.
-მინდა რომ კვლავ გესმოდეს მუსიკა.-მის წინ ჩავიმუხლე და ცრემლიანი თვალები შევუმშრალე.
-მაშინ მეხსიერება უნდა დავკარგო.-გაეღიმა, თუმცა ამ ღიმილის მიღმა იყო დიდი დარდი და ტკივილი.-მე კი არ მინდა ამ ყველაფრის დავიწყება, რადგან ამ გაუსაძლის ტკივილში შენ გიპოვე. არ მინდა შენი დავიწყება არანაირი მუსიკის ფასად.
-მაპატიე…-დამნაშავე ბავშვივით თავი დავხარე.
-დილით ეს კაბა რომ მომიტანე ვფიქრობდი, რომ ჩემგან მეგობრობაზე მეტი გინდოდა. მთელი დღე ადგილს ვერ ვპოულობდი, ასე მეგონა ფრთები მქონდა და გავფრინდებოდი. რაღაც მოხდა, ვახშამი, რომელიც ჩემთვის ბედნიერების მომტანი უნდა ყოფილიყო გამოსამშვიდობებელ ვახშმად იქცა.-ცალი თვალიდან ცრემლი წამოუვიდა და ნაზად მოიწმინდა.
-როგორ შეგიძლია ყველაფერი წაიკითხო ჩემს თვალებში?-გაკვირვებულმა შევხედე.
-არაფრის თქმა არ არის საჭირო. ნურც ნურაფერს ამიხსნი.-ჩაილაპარაკა.-როცა შენც წაიკითხავ ჩემს თვალებში ჩემს ტკივილს მაშინ დაბრუნდი. ეს სიყვარული არ ყოფილა საკმარისი იმისთვის, რომ სიგიჟე ჩაიდინო, ყველას და ყველაფერს გადააბიჯო ამ სიყვარულისთვის.
-იანოში მაიძულებს..
-ნუ მიხსნი.-ჩემსკენ წამოვიდა და კალთაში ჩამიჯდა.-ჯერ არ ეკუთვნი მას, ამიტომაც აქ ვიქნები და შენს სურნელს დავიმახსოვრებ.-ცხვირი ყელზე გამისვა. ხელები შემოვხვიე და ასე ვიჯექით ერთი საათი, სანამ მარიას არ დაეძინა ჩემს მკლავებში. საწოლზე დავაწვინე მძინარე. დიდხანს ვუყურებდი საყვარელ ქალს, მეშინოდა, რომ შეიძლება ვეღარც კი მენახა. ამაზე რომ ვფიქრობდი გულში საშინელ ტკივილს ვგრძნობდი.
-რა გადაიტანე?-ნაიარევ მკლავზე თითები შევახე.-ალბათ მართალი ხარ, მე შენი გაცნობა ვერ მოვასწარი. შენ დიდი და ღრმა წიგნი ხარ, რომელიც რამდენჯერმე უნდა გადაიკითხო. მე კი არც მიცდია წამეკთხა შენი ცხოვრება, უბრალოდ გადავფურცლე. თუმცა ეს საკმარისი აღმოჩნდა, რომ შემყვარებოდი.-მძინარეს შუბლზე ვაკოცე და სასახლეში დავბრუნდი.
მათე და ალექსანდრე ტრანსილვანიაში გავგზავნე კატალინას ჩამოსაყვანად, ჯერ კიდევ მეშინოდა, რომ შეიძლება ჩემი ვლახეთში არ ყოფნით ესარგებლათ მოღალატეებს. სტასი არმიით მიმაგრებდა ზურგს.
-ვლად, ვლად.-ტირილით გამორბოდა ჩემსკენ და მეხუტებოდა კატალინა.
-ჩუმად, ნუ ტირი.-ცივად შევხვდი.
-როგორ იმგზავრეთ?-შევეკითხე მათეს.
-კარგად ვლად, თუ არ ჩავთვლით იმას, რომ მგლები მოგვაცილებდნენ მთელი ღამე კარპატის ტყეებში. -გაეღიმა მათეს.
-მშიშარა.-გავიცინე მეც და მეგობრულად მხარზე ხელი დავკარი.-მადლობა.-ჩავილაპარაკე.
-ვლად მარია..-ჩაილაპარაკა მათემ.
-ხვალ ვილაპარაკოთ.-საუბრის საშუალება არ მივეცი და კატალინასკენ შემოვბრუნდი. ხელი მოვკიდე და სასახლში შევიყვანე. უკვე ღამე იყო, პირდაპირ ჩემი საძინებლიკენ წავიყვანე.
-ასე რატომ იქცევი?-გაბუტული ბუტბუტებდა და ცდილობდა არ ჩამომრჩენოდა. საძინებლის კარი შევაღე, კატალინა შევიყვანე, კარი გადავკეტე თუ არა კარზე ავაკარი.
-როგორ ვიქცევი?-გაბრაზებული ვუყურებდი.
-ფეხმძიმედ ვარ.-მორცხვად ჩაილაპარაკა.
-რაა.?-უცებ მოვცილდი, თუმცა რაღაც უცნაური სითბო ვიგრძენი.
-არ გაგიხარდა?-სახე დაუსევდიანდა.-ვლად მამა გახდები.-ჩურჩულებდა.
-გამიხარდა.-ხელები მოვხვიე და გულში ჩავიკარი.
-შემეშინდა. ისეთი ცივი და მკაცრი იყავი, შემეშინდა.-ამოიტირა.
-ჩუმად. შეგიძლია მოწესრიგდე და დაიძინო.-ჩავილაპარაკე და ოთახში მარტო დავტოვე. გული მარიასთან მიმიწევდა, მაგრამ აღარ წავედი. რამდენიმე საათის მერე შევედი ოთახში, კატალინას მშვიდად ეძინა. გვერდით მივუწექი და მეც დამეძინა.
-ვლად.-ჩურჩულებდა კატალინა, მერე ფრთხილად მაკოცა და მეც თვალები გავახილე.
-ხვალ ჯვარი დავიწეროთ.-ხელი მოვხვიე და გულზე მივიხუტე.
-ასე მალე?-გაკვირვებულმა შემომხედა.
-მეშინია, რომ გადაიფიქრებ.-გამეცინა, თუმცა იმის უფრო მეშინოდა მე არ დამერღვია პირობა.
-არასდროს.-გულზე მაკოცა, მერე ჩემს ნაირევებზე დაატარებდა თავის თლილ თითებს და ნაზად მეფერებოდა.-სახლი გამოვკეტე ტრანსილვანიაში. ჯონ როზგონს იქნებ მისწერო, რომ ყურადღება მიაქციონ, საქსები ყველგან ყაჩაღობენ.
-კარგი, ჯონს მივწერ. და შენ რატომ არ მისწერ ორსოლა სილაგს?
-ელიზაბეტის დას დიდად არ მოვწონვარ.-თვალები გადააატრიალა კატალინამ. მიხეილის და ორსოლა, ტრანსილვანიის ვოევოდას ჯონ როზგონის მეუღლე იყო. ჯონ როზგონი და მისი მეუღლე უნგრეთში ერთ ერთ წვეულებაზე გავიცანი.
-რამდენიმე ჩემს ერთგულ მსახურს გავგზავნი და ისინი დაიცავენ. ჯერ ვერ დავტოვებ ვლახეთს, სანამ მდგომარეობას არ გავიმყარებ. მერე შეგვიძლია რამდენიმე დღით გავემგზავროთ ხოლმე.-მის ტუჩებს მიწვდი და ვაკოცე. ხელის გული მუცელზე მივადე, თითქოს ჩემს პატარასაც მინდოდა მოვფერებოდი, კატალინას არ გამოპარვია ჩემი რეაქცია და გაეღიმა.
-მშია, უფრო სწორად გვშია.-ჩაილაპარაკა მორცხვად.
-ახლავე მოგიტან რამეს.-საწოლიდან წამოვდექი და ხალათი მოვიცვი.
-ისე მენატრებოდი.-ცხვირი ყელზე გამისვა და ზურგიდან ჩამეხუტა.
-საწოლში დაწექი, შეგცივდება.-გავუღიმე და ოთახიდან გამოვედი. სამზარეულოში შევედი და საჭმლის ძებნა დავიწყე. ყველა მსახურს ეძინა უკვე.
-რას ვაკეთებ?-ბრაზისგან კედელს მუშტი დავარტყი.-მშიშარა ხარ ვლად. გეშინია სიყვარულის და საკუთარი ხელით ანადგურებ ამ სიყვარულს.-ვუყვიროდი საკუთარ თავს. მერე საჭმელი ლანგარზე დავალაგე და საძინებელში შევედი. კატალინას ეძინა, ისე საყვარლად ეძინა, რომ მისი გაღვიძება არ მინდოდა. ფრთხილად ვაკოცე და ისიც გაინძრა, ხელები გაშალა და თვალები ძლივს გაახილა.-საჭმელი მოგიტანე, ცოტა შეჭამე და მერე დაიძინე.-ისევ ვაკოცე, მან კი ხელები კისერზე შემომხვია და თავისკენ მიმიზიდა.
-კიდევ მაკოცე.-ტუჩები საყვარლად გაბუსხა.-მის ტუჩებს დავეწაფე, აღარ მცილდებოდა. კიდევ ერთხელ საზიზღრად ვიგრძენი თავი, როცა აცრემლებული მარია წარმოვიდგინე. ხელი სწრაფად შევუშვი კატალინას.
-გეყოფა.-მოვცილდი. -შეჭამე.-ჩავილაპარაკე ცივად.
-რა დაგემართა?-პატარა ბავშვივით გაიბუსხა და ჭამა დაიწყო.-ეს რა არის?-ჩემი ხელი ხელში მოიქცია.
-არაფერი.-ცივად გამოვაცალე ხელი.
-სისხლი მოგდის.
-არაფერია, დაიძინე.-მკაცრად ჩავილაპარაკე და ოთახიდან გამოვედი.
უკვე თენდებოდა, დილით ადრე სამზარეულოში შევდიოდი, რომ მსახურების ხმა მომესმა.
-ალბათ ისევ კოშმარი დაესიზმრა.-ჩურჩულებდნენ მსახურები.
-დაუნგრევია ლამის კედელი.-ახლა მეორე აჰყვა.
-საქმეს მიხედეთ.-მსახურთუხუცესმა უსაყვედურა ქალებს და ისინიც საქმეს შეუდგნენ.
-დილა მშვიდობის ბატონო.-თავი დამიკრეს მსახურებმა.
-ტრანსილვანიიდან ქალბატონი გვეწვია, ჩემს ოთახშია. ყველფერი რაც დასჭირდება მიუტანეთ, თუ მიკითხა უთხარით, რომ არ ვარ, გავდივარ.-დავუბარე მსახურებს და სასახლე დავტოვე. სოფელში ალექსანდრესთან მივედი. მოხუცი ყველა უბედურების მომსწრე იყო, მისი შვილებიც გაყიდეს და ახლა სიბერეს მარტო ებრძოდა.
-როგორ ხარ ვლად?-მხარზე მეგობრულად დამადო ხელი ალექსანდრემ.
-კარგად ვარ.
-კარგად? ბავშვობაში როცა რამეს გაწუხებდა მაშინ მოდიოდი ხოლმე ჩემთან ამ მზერით. აქ რატომ მოხვედი?-ინტერესით შემომხედა მოხუცმა.
-ყოველთვის მარიგებდი, რჩევას მაძლევდი ბავშვობაში. ახლაც მჭირდება შენი რჩევა მოხუცო.
-გისმენ ვლად.-ჩიბუხი თამბაქოთი გაავსო და ცეცხლი მოუკიდა, მერე კი გააბოლა.
-ერთი ქალი მიყვარს, ძალიან მიყვარს. წლებია ამ გრძნობას ვებრძვი და ვერ მოვერიე. მას შვილი ჰყავს და ეს თითქოს კედელია ჩემსა და მას შორის. მაგრამ არის მეორე ქალი, ის საოცრებაა. იშვიათი სილამაზის და ჩემგან შვილს ელოდება. არ ვიცი რა გავაკეთო? რვა წელი ვებრძოდი ამ გრძნობას და შევძლებ მის დავიწყებას?
-მის დავიწყებას ვერ შეძლებ ვლად. ჩაფიქრებულმა კვამლს გააყოლა თვალი.-მაგრამ ქალი რომელიც ასე მოგწონს შვილს გაგიჩენს, მემკვიდრეს. იქნებ ღირს ცხოვრება მას დაუკავშირო. შენ მეფე ხარ, შენი ხალხისთვის მისაბაძი უნდა იყო. ძნელია, მაგრამ შენ სხვა ვალდებულებები გაქვს.
-მეც ასე ვფიქრობ მოხუცო.-თავი დავხარე. სწორედ ამ დროს გაიღო ჭრიალით კარი და მარია შემოვიდა.
-მოდი შვილო.-დაუძახა ალექსანდრემ. ის კი მიყურებდა და თვალებით მეკითხებოდა იქ რას ვაკეთებდი.
-წამალი მოგიტანეთ. ეს კი საზიანოა, ხომ დამპირდი, რომ აღარ მოწევდი თამბაქოს.-მალამო მაგიდაზე დადო მარიამ და საყვადურით შეხედა მოხუცს.
-რა ვქნა შვილო, რაც მალე წავალ ჩემს ოჯახთან მით უკეთესი.-გაუღიმა ალექსანდრემ.
-მე წავალ.-თავი დაგვიკრა და უკან გაბრუნებას აპირებდა.
-მადლობა შვილო.-მადლიერი თვალებით შეხედა ალექსანდრემ.
-როგორ ხარ?-წამოვდექი და მასთან მივედი.-ჩამოჯექი ჩვენთან.-სკამი დავუდგი, თან თვალებით ვჭამდი.
-მადლობა, ანა მელოდება.-არ დაჯდა წასვლა დააპირა.
-მალე მოვალ.-მის ყურთან დავიჩურჩულე და ისიც წავიდა.
-ვლად, ვლად.-თავი გაიქნია ალექსანდრემ.-შენ მარია გიყვარს?-თანხმობის ნიშნად თავი დავუქნიე.- მესმის შენი, ძნელია მისი გულიდან ამოღება. ეს წლები ისე ზრუნავდა ჩემზე, როგორც მამაზე საკუთარი ქალიშვილი. არა მარტო ჩემზე. უამრავი გლეხი განკურნა. უსიერ ტყეებში დადის და სამკურნალო ბალახებს აგროვებს. ბავშვებს წერა-კითხვას ასწავლის. ის დიდებულია, ქალი რომელიც დიდებულ მეფეს დაამშვენებდა, მიუხედავად იმისა, რომ შვილი ჰყავს. მას უყვარს ადამინები, ის ზრუავს მათზე. ჩემი სიტყვები უკან მიმაქვს ვლად. ვერანაირი სილამაზე, ვერანაირი მემკვიდრე ვერ გადაწონის მის დიდებულ სულს. მარია დიდებული მეფის დიდებული დედოფალი იქნებოდა. შენ კიდევ არ იცნობ მას და არც ის იცი რა შეუძლია გააკეთოს სიყვარულისთვის. მაგრამ გადაწყვეტილება შენ უნდა მიიღო, მეორე მხარეს არის შენი მომავალი შვილის დედა.
-ისევ გაურკვევლობაში დამტოვე მოხუცო.
-ეს შენ უნდა გადაწყვიტო.-თითი დამიქნია ალექსანდრემ.-როდის მოასწარი მისი შეყვარება, ახლახანს დაბრუნდი.
-წლების წინ. ის მეჰმედის საკუთრება იყო, ის აღმერთებდა მარიას, მე კი მეჰმედმა საყვარელი ქალი თვალწინ მომიკლა. მინდოდა ისეთივე ტკივილი ეგრძნო რაც მე ვიგრძენი და მარიას მოკვლა გადავწყვიტე. იცი მოხუცო რა დავინახე მის თვალებში როცა ხმალი შევმართე მის მოსაკლავად? საკუთარი ტანჯული ცხოვრება. მე ის მოვიტაცე და აქ წამოვიყვანე. ახლა კი ვტანჯავ. იქ რომ დამეტოვებინა ახლა დედოფალი იქნებოდა.
-მას არ სჭირდებოდა თურქების დედოფლობა.-ჩაილაპარაკა ალექსანდრემ.
-ვიცი. მაგრამ რა უფრო მტკივნეულია მისთვის? იყოს ჩემს გვერდით და მიყუროს სხვას როგორ შევირთავ, თუ შორს ყოფილიყო და უსიყვარულოდ ეცხოვრა?
-ცხოვრება ტკივილია ვლად. ხან გვტკივა, ხან ბედნიერები ვართ. ეს დედამიწაა, უამრავი სისხლის და ცრემლის მხილველი დედა მიწა. საუკუნეების მანძილზე ცოდვით გაჟღენთილი დედა მიწა. მაგრამ არის ერთეული გამონათებები, ისეთები როგორიც მარიაა. ის თითქოს ზეციდან ჩამოვიდა, რომ ეს ცოდვილი მიწა გაწმინდოს. არავინ ავალებს, სანაცვლოდ არაფერს იღებს, დადის და ხალხს კურნავს. იცი რა მითხრა ერთხელ. „როცა ვუყურებ ადამიანს ტკივილს როგორ ვუყუჩებ ეს ყველაზე დიდი საფასურია რასაც ის ადამინი მიხდისო.“ მას ადამინების ბედნიერება უხარია. ის ტკივილმა არ გააბოროტა, ის ტკივილმა ამქვეყნიური ცოდვებისაგან განკურნა, უფალი დაანახა და მის გზას მიჰყვება. ის არ მიგატოვებს, როგორც არ უნდა დატანჯო და როგორი ტკივილიც არ უნდა მიაყენო ის შენთვის თავსაც გასწირავს. ჩვენ კაცები სწორედ აქ ვუშვებთ შეცდომას ვლად. ხარბები ვართ. გინდა ლამაზი ქალი, რომელიც შვილს გიჩენს, გინდა მარიამ ტკივილიც გაგიყუჩოს. ამ დროს ორივეს გულს მოუკლავ, ორივეს ატკენ გულს. უნდა აირჩიო, ერთ ერთი უნდა დათმო. შენ არ იცი მარია ეს დრო როგორ იყო და რას აკეთებდა. ხან და ხან მეგონა, რომ შენ არც წასულხარ. შენს გასაკეთებელ საქმეს ის აკეთებდა.
-რას გულისხმობ?-გაკვირვებულმა შევხედე.
-თავად უნდა მოგიყვეს ვლად, მე ვერ მოგიყვები. შენ რომ აქ დაბრუნდი მერწმუნე მარიას დამსახურებაა.
-ამაში ცდები მოხუცო, ეს კატალინას დამსახურებაა.
-არ ვცდები ვლად, მარია იმაზე დიდია ვიდრე წარმოდგენა შეგიძლია. ის დაუმუშავებელი ალმასია. ვერ ამჩნევ, მაგრამ ძვირფასია. თითქოს ჩრდილშია, მაგრამ მაინც ყველაგან არის.
-ალექსანდრე შენი გამოცანები.-თავი გავიქნიე.
-როცა ამ ალმასს აღმოაჩენს და მის ფასს მიხვდები მაშინ გამიხსენე ვლად. ამის აღმოსაჩენად დიდი დრო არ დაგჭირდება, უბრალოდ საკუთარ ხალხს მოუსმინე.
ალექსანდრესგან წამოვედი და მარიას კარს მივადექი. ღია დამხვდა, მხოლოდ ანა იყო სახლში.
-ანა, მარია სად არის? მარტო რატომ დაგტოვა?
-ბიძია ვლად.-ანა ჩემსკენ გამოიქცა და ჩამეხუტა.-ელენეს შვილმა ფეხი იტკინა და მასთან წავიდა მალე მოვა.
-ელენე ვინ არის?
-მეზობელი, ახლოს ცხოვრობს.-ამიხსნა ანამ.
-ააა..-გამეღიმა.-მაშინ სანამ დაბრუნდება მე ვიქნები შენთან.
-გინდა ჭადრაკი ვითამაშოთ?-გამიღიმა ანამ.
-შენ ჭადრაკის თამაში იცი?-შევხედე ანას გაოცებულმა.
-ვიცი, დედამ მასწავალა. სხვა ბავშვებსაც ასწავლა. ბიძია ლუკამ ფიგურები გამოგვითალა და დაფაც. რამდენიმე გამოთალა, სოფელში ეს ბავშვების და ახლა უკვე დიდების საყვარელი თამაშიც არის.
-კარგი მოიტანე.-ხელით ვანიშნე, რომ მის გამოწვევას ვღებულობდი. დიდხანს ვთამაშობდით ჭადრაკს, ანამ უკვე ოთხჯერ წააგო და მეხუთედაც აგებდა თამაშს, რომ მარია შემოვიდა.
-დედა სულ მიგებს ვლადი.-გაბუსხულმა შეხედა მარიას ანამ.
-აბა ვნახოთ.-ჭადრაკის დაფას დახედა და ანას მაგივრად გააკეთა სვლა, პაიკი ლაზიერად გააცოცხლა და ორ სვლაში ჩემს მეფეს დაემუქრა. ასე წავაგე მეხუთე ხელი ამჯერად უკვე მარიასთან.
-ვინ გასწავალა?-შევხედე მარიას.
-ჩემმა ძმებმა. დედაჩემი სერბი დიდგვაროვნის ქალიშვილი იყო. მამაჩემი მღვდელი. მისი გათხოვება არ იყო ოჯახისთვის მიღებული. დედა გლეხის ბავშვებს ასწავლიდა წერა კითხვას, თავისი სახელის დაწერას. ჭადრაკსაც ასწავლიდა. ასე ასწავლა ჩემს უფროს ძმებს დუშკოს და ლუკას, მათ კი მე მასწავლეს. პატარა ნებიერა დას ისინი ხმლით ბრძოლას, მშვილდის სროლას, ცხენით ჯირითს და ჭადრაკს ასწავლიდნენ.-სევდიანად გაეღიმა.
-კიდევ ბევრჯერ გამაოცებ? ჯერ კიდევ არ გიცნობ.-თვალებში შევხედე მარიას და ალექსანდრეს სიტყვები გამახსენდა.
-შენთვისვე აჯობებს არ გამიცნო.-ჩაილაპარაკა და მეორე ოთახში გავიდა.
-მე ყველაზე მაგარი დედა მყავს.-მითხრა ანამ ამაყად.
-ნამდვილად პატარა.-გავუღიმე ანას.-მარია ელენეს შვილი როგორ არის?
-ფეხი ეკლებში გაუგლეჯია, მთელი ხორცი გადასძვრა. დავუმუშავე ფეხი და მალამო წავუსვი. გადავუხვიე, ხვალაც ვნახავ, იმედია კარგად წავა შეხორცება.-მომიყვა, მერე გაკვირვებულმა შემომხედა.-შენ საიდან იცნობ ელენეს, ან რა იცი?
-ანამ მომიყვა.-მხრები ავიჩეჩე.
-აბა, გისმენ. რაღაცის თქმა გინდა და ელენეს შვილის ამბავი იკითხე, რაც საერთოდ არ გაინტერესებდა. -ინტერესიანი მზერა მომაპყრო.
-ხო.-თავი ჩავხარე და ანას შევხედე.
-ანა, ქათამი აკაკანდა, კვერცხი დადო, მიდი გაიქეცი და გამოიტანე.-შეხედა ანას, ისიც სწრაფად გაიქცა კალათით.-დაიწყე.
-კატალინა ჩამოვიყვანე, ის..
-მე რატომ მიყვები?-გამაწყვეტინა.-შენ ის გიზიდავს, გულს გიჩქარებს, ის თავისუფალი და ლამაზია. წადი მასთან ვლად. აქ რატომ ხარ?
-არ მინდა შეცდომა დავუშვა.-შველას მისგან ვითხოვდი, მისი ერთი ნაბიჯი და კატალინას უკან გავგზავნიდი ტრანსილვანიაში.
-მასთან წადი ვლად და დაივიწყე ეს სახლიც, მეც და ანაც. ის მალე შვილს გაგიჩენს.
-შენ საიდან იცი?-შევხედე გაკვირვებულმა.
-შენი და ალექსანდრეს საუბარი მოვისმინე. კედელი, რომელიც ჩვენს შორის არის სულ იქნება, რადგან ეს კედელი ჩემი შვილია და არ ვაპირებ მას გადავაბიჯო.
-რომ არ გნახო მოვკვდები.-თავ დახრილი ვჩურჩულებდი.-ანა არ არის კედელი და არც მასზე გადაბიჯებას ვაპირებ.
-ჩემი წარსულია შენთვის კედელი და შენი ამპარტავნება. არ მოკვდები ვლად, დიდხანს იცოცხლებ. რვა წელი არ მომკვდარხარ, უნგრელი ლამაზმანების გარემოცვაში იყავი და საბრალო მარია არ გაგხსენებია. ახლა რატომ მოკვდები? იმიტომ, რომ ჩვენს შორის მცირე მანძილია? არ მოკვდები ვლად, ბევრი ადამიანი ცხოვრობს სიყვარულის გარეშე და შენც იცხოვრებ ასე. ახლა კი წადი, ისედაც რთულ და ტანჯვით სავსე სულს უფრო ნუ მიმძიმებ.-კარისკენ მიმითითა. დასჯილი ბავშვივით ავდექი და მისი სახლი უსიტყვოდ დავტოვე.
რამდენიმე დღეში ჯვარი დავიწერეთ და კატალინა ჩემი დედოფალი გახდა. ტაძრიდან გამოვდიოდი, უამრავი ხალხი ზეიმობდა ჩემს ქორწილს. თვალებით ვეძებდი, კატალინას ხელს არ ვუშვებდი და თვალებით მარიას ვეძებდი. მისი თვალები მოვძებნე, პატარა ანასთვის ხელი ჰქონდა ჩაკიდული და თვალცრემლიანი იყურებოდა ჩემსკენ.
-წამოდი.-კატალინასთვის ხელი არ გამიშვია ისე გავემართე მარიასკენ. წასვლა დააპირა, მაგრამ დავეწიე.
-გილოცავ.-სანამ მივუახლოვდით ცრემლები შეიმშრალა და ჩუმად ჩაილაპარაკა. კატალინას გაუღიმა, იმ წუთას მომეჩვენა, რომ გულწრფელად უღიმოდა და მასში მეტოქეს საერთოდ ვერ ხედავდა.
-კატალინა ეს მარიაა. ჩემი მეგობარი, ისიც თურქების ტყვე იყო, წლების წინ ერთად დავბრუნდით ვლახეთში.-გაკვირვებულ კატალინას ავუხსენი თუ ვინ იყო მარია და რატომ იყო ჩემთვის ასე მნიშვნელოვანი.-ეს კი მისი ქალიშვილია ანა.-თმაზე მოვეფერე პატარა ანას.
-ბიძია ვლად, რატომ აღარ მოდიხარ?-მისაყვედურა ანამ და გაბრაზებული თვალებით დაუწყო ყურება კატალინას.
-ანა!-მკაცრად შეხედა მარიამ ანას.-კიდევ ერთხელ გილოცავთ. -გვითხრა, მერე კი თურქულად ჩაილაპარაკა.-მინდა მან მაინც შეძლოს და მოგიტანოს ბედნიერება, მინდა შენს თვალებიდან ტკივილი გაქრეს. ის კარგი გოგონაა, მისი თვალები სუფთაა, მასში არც ტკივილია და არც მწუხარება.
-მიბრაზდები?-მეც თურქულად ვკითხე.
-რატომ? მე რა უფლება მაქვს შენი ცხოვრება განვსაჯო.-ჩაილაპარაკა, მერე ისევ გამისწორა თვალი, ჩამხედა თვალებში, რომელშიც მხოლოდ ის იყო.-აქ იმიტომ მოვედი, რომ შენი უსუსურობა საკუთარი თვალით მეხილა. მე სხვა ვლადი შემიყვარდა წლების წინ, შენ სულ სხვა ადამიანი ხარ. ის ვლადი ჩემია და ჩემი ფიქრების მეგზური იქნება მუდამ, შენ კი შეგიძლია შენი ცხოვრებით იცხოვრო.-ანას ხელი მოჰკიდა, კატალინას მოწიწებით დაუკრა თავი.-მიხარია, რომ ჩვენი დედოფალი თქვენ ხართ.-გაუღიმა, ზურგი შეგვაქცია და წავიდა. წვეულებას არ დასწრებია.
-ვლად ის გოგო, როგორი სევდიანი იყო, რა გითხრა?-საძინებელში, რომ გადავინაცვლეთ კატალინამ ჩაილაპარაკა.
-მეჰმედის ხარჭა იყო.-ჩავილაპარაკე ისე თითქოს ჩემი საქციელის გამართლებას ვცდილობდი. ღვინო ჩამოვისხი და მოწყურებულივით დავლიე.-ყოველთვის სძულდა, მისგან კი საჩუქრად ანა გამოჰყვა.-სიბრაზისგან ძარღვები მქონდა დაჭიმული, საკუთარი თავი მძულდა. ფანჯარაში საკუთარ ლანდს ვუყურებდი, თავი ვეღარ შევიკავე და ჭიქა იატაკზე დავახეთქე.
-ვლად რა გჭირს?-შეშინებულმა შემომხედა კატალინამ.
-ცოტას გავივლი, ბევრი დავლიე, მაპატიე.-ჩავილაპარაკე და ქორწილის ღამეს კატალინა მარტო დავტოვე. უმისამართოდ მივაქროლებდი ცხენს, არ ვიცი როგორ აღმოვჩნდი მარიას სახლთან. ცხენიდან ჩამოვედი და კარს მივაწექი, არ გაიღო, პირველად დამხვდა დაკეტილი. მერე ფრთხილად დავაკაკუნე, ფეხის ხმა გავიგე, თუმცა კარი არ გამიღო მაინც.-მარია მე ვარ, გთხოვ გამიღე.-ისეთ ტკივილს ვგრძნობდი, როგორც მაშინ ილანის დაკარგვისას.-გთხოვ.-კართან ძირს დავჯექი და ზურგით მივეყუდე კარს. ასე ვიჯექი ცოტა ხანს, მერე კი კარი უცებ გაიღო, უკან გადავვარდი და იატაკზე აღმოვჩნდი. ქვემოდან შევცქეროდი მარიას, ტირილისგან თვალები სულ დასიებული ჰქონდა.
-ახლა ქორწილის ღამეს თქვენი დედოფლის სარეცელზე უნდა იწვეთ.-მკაცრად ჩაილაპარაკა.
-თქვენობით როდიდან მელაპარაკები.-სწრაფად წამოვდექი და მკლავზე მოვკიდე ხელი.
-რა გინდა ჩემგან ვლად? აქ რატომ ხარ ახლა? რატომ არ წახვალ შენს დედოფალთან?-ამოიტირა.
-იმიტომ, რომ..-მოწყურებულივით ვეცი ტუჩებზე და კოცნა დავუწყე, გავბედე და ვაკოცე ქალს, რომელიც ასე მიზიდავდა და ასე მაშინებდა მასთან სიახლოვე. ხელი მკრა და სახეში სილა გამარტყა.
-დავივიწყებ, იმიტომ, რომ მთვრალი ხარ. ახლა კი წადი და ისე მოიქეცი როგორც ნამდვილი კაცი. კატალინა არ იმსახურებს ასე მოქცევას.-კარისკენ მიმითითა და სახლიდან ფაქტიურად გამომაგდო. გამოსვლისას ანას საწოლს მივუახლოვდი, ვუყურებდი მძინარე ანგელოზს და მინდოდა გამქრალიყო. თითქოს ის იყო მიზეზი იმის, რომ საყვარელ ქალს ვერ ვუახლოვდებოდი, ან გამართლებას ვუძებნიდი საკუთარ საქციელს ანას არსებობით.
იმ ღამის მერე ხშირად მივდიოდი სოფელში, მარიას და ანას შორიდან ვუყურებდი და მისვლას ვერ ვბედავდი. ქვეყნის საქმეებით ისე ვიყავი დაკავებული, რომ კატალინას მხოლოდ მძინარეს ვხედავდი. სოფელში ძველ ნაცნობებს ვხვდებოდი. მოხუცებთან ვსაუბრობდი, რომლებიც ღიმილით იხსენებდნენ დედაჩემს და ჩემს ბავშვობას.
-ვლად, იცი ვის ვხედავ იმ გოგოში?-ბიძია ალექსანდრემ მარიაზე მანიშნა თვალით.-დედაშენს. ისიც ასე უყვარდა ყველას. ყველა გაჭირვებულს ეხმარება და საოცარი ენერგია აქვს. მისი ერთი გაღიმება ყველა ტკივილს გავიწყებს. რაღაც ზებუნებრივი სინათლეა მასში. მარიამ შეგვნიშნა, რომ მას ვუყურებდით და ჩვენსკენ წამოვიდა.
-როგორ ხართ ბიძია ალექსანდრე?-გაუღიმა მოხუცს.
-კარგად ვარ შვილო, წელი აღარ მტკივა, მაგრამ მალამო მითავდება.-უღიმოდა მოხუციც.
-ხვალ დაგიმზადებთ და მოგიტანთ.-გაუღიმა მარიამაც.
-შენი მალამო ყველა ტკივილს აყუჩებს?-შევხედე მარიას.
-თქვენს ტკივილებს მე ვეღარ გავაყუჩებ, თავად უნდა უმკურნალოთ ბატონო.-თავი მოწიწებით დამიკრა და წავიდა.
-მართალი გითხრა ვლად.-შემომხედა ალექსანდრემ.-ხშირად ჩვენს ცხოვრებას ტკივილით თავად ვამძიმებთ და სხვას ვთხოვთ ამ ტკივილის გაყუჩებას.
-შეცდომა დავუშვი მოხუცო.-თავი დავხარე.
-იქ ეცადე ტკივილის გაყუჩებას სადაც შენი ოჯახია. ის კი გაუშვი, ნუღარ ტრიალებ მის გარშემო.
-მიყვარს ალექსანდრე.-გამეღიმა თავდახრილს.
-ბავშვობიდან გიცნობ ვლად, სოფელში ასე ხშირად ბავშვობაში არ ჩანდი ახლა კი ყოველ დღე მოდიხარ. მოდიხარ და მონადირის თვალებით დაეძებ მარიას. რომ დაინახავ სახე გინათდება.
- რა ვქნა მოხუცო? გული არ მიდგება სასახლეში.
-როგორ მაგონებ მამაშენს. -მხარზე ხელი დამადო მოხუცმა.-ისიც ასე დაიარებოდა, სილვიამ რამდენჯერმე გააგდო სახლიდან. მოსვლა აუკრძალა, ის კი მოდიოდა და საათობით იჯდა აქ, რომ შორიდან მაინც დაენახა. ცოდოა ეს გოგო, თავისი ტკივილიც ეყოფა, მარტო ზრდის უმამოდ შვილს. შენ კი თავ გზას უბნევ. ბევრი კარგი ვაჟკაცი ეტრფის, გაუშვი, რომ იპოვოს ბედნიერება მანაც.
-არ შემიძლია ალექსანდრე, ის ძალას მმატებს. სხვას ვერ დავუთმობ, მირჩევნია მოვკვდე.-ცხენს მოვახტი და სოფელი დავტოვე. უკვე შეღამებული იყო, რომ სასახლეში დავბრუნდი.
-ვალდ სულ რატომ იკარგები.-გაბუტული იჯდა საწოლზე უკვე საკმაოდ გაბერილი კატალინა და მსაყვედურობდა.
-ხომ იცოდი, რომ დიდი მოვალეობები მაქვს ქვეყნის და ხალხის წინაშე.-ვუსაყვედურე.
-ვიცი მაგრამ სასახლეში საერთოდ არ ხარ. -ისევ გაბუტული მიყურებდა.
-სამაგიეროდ მთელს ღამეს შენთან ვატარებ.-ისე ვსაყვედურობდი, თითქოს ვალდებული არ ვიყავი მის საწოლში დამეძინა.
-შეიცვალე. თუ არ გიყვადი რატომ მომიყვანე ცოლად?-ისევ მსაყვედურობდა.
-მაპატიე.-შუბლზე ვაკოცე.-დაიძინე, ძალიან ვარ დაღლილი.-გვერდით მივუწექი და ზურგი შევაქციე.
-არ ვიცი რა გჭირს?-ჩაილაპარაკა და თავი ბალიშში ჩარგო.
დილით ადრე ავდექი, კატალინას ჯერ კიდევ ეძინა. მძინარეს ვაკოცე, თითქოს ვალდებულებას ვიხდიდი ჩემი შვილის დედასთან.
-მინდოდა შენით შემეცვალა მაგრამ საკუთარ თავს უფრო მეტად ვატკინე.-დავიჩურჩულე და ოთახი დავტოვე.
დარბაზში ჩემი ერთგული მეომრები შეიკრიბნენ, საგუშაგოებიდან ახალი ინფორმაცია მოჰქონდათ ყოველ კვირას.
-რა ხდება საზრვრებთან? რამე საეჭვო ხომ არ შეუნიშნავთ გუშაგებს?-შევეკითხე პეტროსს.
-რუჩარის საგუშაგოდან მოვიდა ინფორმაცია თქვენო ბრწყინვალებავ, საქსები გააერთიანეს ვლადისლავ II ძმებმა დენ და ბასარაბ ლაიოტებმა, ასევე მათ შეუერთდა ვლად ბერი, რომელიც აცხადებს, რომ მამათქვენის უკანონო შვილია და ტახტის მემკვიდრე. შეთქმულებას გეგმავენ.-საუბარი დაასრულა პეტროსმა.
-ვლად ბერი. მამაჩემმა არ აღიარა შვილად და ახლა აცხადებს, რომ ტახტი ეკუთვნის?-გამეცინა.-მოემზადეთ, ყურადღებით იყავით, როგორც კი საზღვარს გადმოკვეთენ მაშინვე შევუტევთ.-მონეტის მოჭრის საქმე როგორ მიდის?-ხაზინადარს ვკითხე.
-მალე მზად იქნება ბატონო.-თავი დამიკრა ხაზინადარმა.
-სხვა რა პრობლემა გვაქვს?
-ამჟამად ყველაზე დიდი პრობლემა ვალდ ბერია.-ჩაილაპარაკა პეტროსმა.
-ეგ პრობლემაც მალე მოგვარდება. ეგ პრობლემა პეტროს არაფერია იმ პრობლემასთან შედარებით რაც წინ გველის. ყველაზე დიდი პრობლემა თურქები არიან, რაც უფრო გვიან გამოილაშქრებს ვლახეთზე მეჰმედი, მით უკეთესი ჩვენთვის.
-ბატონო იქნებ დაზავდეთ მათთან?-შეშინებულმა შემომხედა პეტროსმა.
-იმიტომ არ დავბრუნებულვარ, რომ მეჰმედს გავურიგდე.-ჩავილაპარაკე მკაცრად და დარბაზი დავტოვე.
რამდენიმე დღეში ტრანსილვანიის საზღვართან გავმაგრდით, მაცნემ შეგვატყობინა, რომ საქსები და ძმები ლაიოტები ვლახეთის საზღვარზე გადმოდიოდნენ.
-ვლად მცირე რაზმია, მშვილდოსნები არიან ტყეში განლაგდებიან და იქიდან დაგვაზღვევენ ბრძოლისას.-მითხრა სტასმა.
-ყველა აქ მყავს მობილიზებული, ეს რაზმი.. რა რაზმია სტას?-ინტერესით შევხედე.
-პატარა ბიჭები არიან, მერწმუნე მიზანს არ აცილებენ.-გამიღიმა სტასმა.
-შენ მეთაურობ?
-არა, მე არა, მაგრამ მათი მეთაური ძალიან ჭკვიანი და მამაცია. გახსოვს მე რომ გიყვებოდი, ვაჭრები რამდენჯერმე გადაარჩინესო, სწორედ ისინი არიან.
-აქ მომიყვანე მათი მეთაური, მათემ მითხრა რომ სამეფო ხაზინის ფულს იპარავდნენ.
-სწორედ ამიტომ ჩრდილში დარჩენა ურჩევნია.
-სტას ახლა ის დრო არ არის რომ უცხო ადამიანს ვენდო.-შევხედე გაბრაზებულმა.
-მე ხომ მენდობი?
-შენ გენდობი.
-ხო და დამიჯერე.-მხარზე ხელი დამკრა და ტყისკენ წავიდა.
-კარგი.-მხრები ავიჩეჩე.-დახმარება ნამდვილად არ გვაწყენს.-ჩემთვის ჩავილაპარაკე.
საქსები ქურდულად იპარებოდნენ ნელ-ნელა საზღვარზე, ჩემი მეომრებით ჩასაფრებულები ვიყავი. საკმაო რაოდენობა, რომ გადმოვიდნენ ვანიშნე მეომრებს და შევუტიეთ. დაუნდობლი ბრძოლა გავაჩაღეთ, მაგრამ შეცდომა დავუშვი, ისინი ცოტანი მეგონნენ, უკვე, რომ მეგონა ბრძოლა მოვიგე ახალი რაზმი დაგვესხა თავს მალულად, ისინი წინა მებრძოლებისგან განსხვავდებოდნენ. ნამდვილი ველურები იყვნენ. შიშ ჩამდგარი ვუყურებდი უკვე ამ ბარბაროსებს, რომ ისრების წვიმა დაიწყო. ისრებს ბოლოში იისფერი ნაჭრები ჰქონდა შემოხვეული.
-ნუ გეშინია, ჩვენიანები არიან.-გამიღიმა სტასმა.
-ის რაზმია?
-ის რაზმია, ხომ გითხარი არ აცილებენ მიზანს.
-სად არიან?-გაოცებული ვიყურებოდი აქეთ იქით. ჩვენამდე არც ერთი საქსი არ მოუშვეს. ვუყურებდი როგორ ცვიოდა ისრები და როგორ ეცემოდნენ მოცელილები ბარბაროსები.
-ხეებზე ვლად.-გამიღიმა სტასმა.
-დროა ჩვენც ვიბრძოლოთ.-ვანიშნე შეტევა დაგვეწყო და ცოცხლად დარჩენილი ველურების ხოცვა დავიწყეთ. ველურები უკან გაიქცნენ ჩემი ქვეყნიდან, ეს უკვე მეორე დიდი დამარცხება იგემეს და არა მგონია კიდევ გაებედათ საზღვარზე გადმოსვლა.
-გავიმარჯვეთ.-მეომრები ერთმანეთს ულოვაცდნენ, მე კი ერთ ერთი ბარბაროსის გულში გარჭობილ ისარს დავყურებდი, რომლის ბოლოშიც იისფერი ნაჭერი ფრიალებდა. ისარი გადავტეხე და ნაჭერი მოვაცალე. მარიას კაბა, იისფერ კაბაში გამოწყობილი მარია დამიდგა თვალწინ.
ღამე იყო ტარგოვიშტეში რომ დავბრუნდით.
-ვლად დაბრუნდი.-გახარებული კატალინა ჩამეხუტა.
-და რა გეგონა მომკლავდნენ?-გამეცინა.
-ასე ნუ ხუმრობ.-გაბრაზებულმა ჩაილაპარაკა.-ყველა ბრძოლა საშიშია.
-გეთანხმები ძვირფასო, სიკვდილს თვალებში ჩავხედე, უკვე მეგონა რომ მოვკვდებოდი..-ის სცენა დამიდგა თვალწინ ისრების წვიმა, რომ წამოვიდა.
-მერე რა მოხდა?-გაკვირვებულმა შემომხედა კატალინამ.
-იცი კატალინა ერთხელ მამა თომასმა მითხრა, რომ მზის სხივი სულ ჩემთან იქნებოდა და დამიცავდა. ეს მზის სხივი ადამიანია, რომელიც ჩემს ცხოვრებას სინათლედ გასდევს, მან ბევრჯერ გადამარჩინა, მისი დამსახურებით დავამარცხე ჩემს სხეულში ჩაბუდებული მხეციც.
-ვის გულისხმობდა?-გაღიმებულმა შემომხედა.
-შენ ნამდვილად არა ძვირფასო.-სიხარული ჩავაშხამე და ტანსაცმლის გახდა დავიწყე. ცხელ წყალში ჩავწექი და ფიქრი დავიწყე. ვფიქრობდი ვინ შეიძლებოდა ყოფილიყო მშვილდოსნების მეთაური, ყველა ფიქრს მარიასთან მივყავდი, რაც შეუძლებლად მეჩვენებოდა. ცხელი აბაზანის მერე ტანსაცმელი ჩავიცვი, კატალინას უკვე ეძინა, ცხენს მოვახტი და მარიასთან წავედი. კარი დაკეტილი დამხვდა.
-მარია კარი გამიღე, ვიცი, რომ გღვიძავს.-კარზე ვაკაკუნებდი.
-ვლად წადი.-მკაცრად ჩაილაპარაკა კარს უკან და კარი არ გამიღო.
-ნუ მაიძულებ კარი დავამტვრიო.-ხმას ავუწიე.
-რა გინდა?-კარი ოდნავ გააღო და გაბრაზებულმა შემომხედა.
-შემომიშვი! უნდა ვილაპარაკოთ.
-შენთან არაფერი მაქვს სალაპარაკო, იცი რა დროა? შუაღამეა და ანას გააღვიძებ.-გაბრაზებული მიყურებდა.
-შემომიშვი.-კარს მივაწექი და სახლში შევედი.- რა გჭირს?-მკლავიდან სისხლი მოსდიოდა და მისკენ წავედი შეშფოთებული.
-არაფერი.-ლაბადა მოისხა, რომ მისი ჭრილობა არ დამენახა.
-მაჩვენე.-მკლავზე მოვკიდე ხელი.
-ვლად წადი და აღარ დაბრუნდე.-ტირილი დაიწყო.
-მარია კმარა! ჩვენს ურთიერთობას არ განვიხილავ, დაჭრილი ხარ და მაჩვენე ჭრილობა.-დავიყვირე და ლაბადა გადავაძრე. მკლავზე ხელი მოვკიდე ხორცი გაგლეჯი ჰქონდა, რაღაც ბასრი ჰქონდა მოხვედრილი.-სად დაიჭერი? მიპასუხე.-მკაცრად ჩავილაპარაკე.
-ხეზე გამეგლიჯა, ტყეში ყვავილებს ვაგროვებდი.
-ხო როგორ არა, დაგიჯერე. -ირონიულად შევხედე.-დაჯექი.-თბილ წყალში ნაჭერი დავასველე და სისხლი მოვწმინდე მკლავიდან.-საქსებთან ბრძოლაში გამომყევი? მითხარი!-შევხედე მკაცრად.
-გითხარი ტყეში ხეზე გავიგლიჯეთქო. მეტი საქმე არ მაქვს შენ დაგიწყო დევნა უკან.-ენა გამომიყო, მასზე გამეცინა.
-ჩემს ნაჩუქარ კაბას რა უყავი?-ვკითხე, თან ხელს ვუხვევდი.
-გადავაგდე, არ მინდა შენთან რამე მქონდეს საერთო.-წარბაწეულმა შემომხედა.
-თუ დაჭერი და სასარგებლო საქმისთვის გამოყენე?-ვუთხარი და დაიბნა. პასუხი ვერ დამიბრუნა და უბრალოდ გაჩუმდა.-ვინ ხარ მარია?
-ერთხელ გითხარი, რომ არ მიცნობდი, ახლაც იგივეს გეტყვი. როცა გამიცნობ ჩემგან თავს ვერ დაიხსნი, შეპყრობილივით მხოლოდ ჩემზე იფიქრებ, ამიტომ სჯობს არ გამიცნო.-თვალი ჩამიკრა.
-იქნებ უკვე შეპყრობილი ვარ.-ორივე ხელით მკლავებში მოვიქციე და კოცნა დავუწყე, მან კი ტუჩზე მიკბინა.-ველურო.-უცებ შევუშვი ხელი და ტუჩიდან წამოსული სისხლი ხელით მოვიწმინდე.
-აღარ გაბედო მოკარება. ის მარია რომელიც თითქმის რვა წელი გელოდა და შენი სიყვარულით არსებობდა მოკვდა. ასე ნუ მიყურებ, ხო მოკვდა და შენ მოკალი. ახლა სხვა მარიას გაიცნობ. ლაჩარი ხარ, ჩვეულებრივი ლაჩარი.
-ასე ნუ მელაპარაკები.-თითი დავუქნიე.
-და რას მიზავ თავს მომკვეთ თუ სარზე გამსვამ.
-გითხარი ასე ნუ მელაპარაკები.-დავუყვირე და მგელივით ვეცი ტუჩებზე, ხელი კაბის ქვეშ შევუცურე და კაბა შემოვახიე, კოცნით მის ყელზე გადავინაცვლე.
-გამიშვი, არ გაბედო, არ გაბედო.-ღრიალებდა მხეცივით. გონს მოვედი და ხელი შევუშვი.
-მაპატიე.-ჩავილაპარაკე. მან კი სახეში ისე დამარტყა მუშტი, რომ მგონი ცხვირი გამიტეხა.-ველური ხარ.-ცხვირიდან წამოსული სისხლი ხელით მოვიწმინდე.
-კიდევ გაბედავ ასე მოქცევას და ჯოჯოხეთში გაგისტუმრებ.-ისე დაიღრიალა შემეშინდა. სწრაფად წამოვედი იქიდან. სასახლეში დავბრუნდი და ცალკე ოთახში დავიძინე. დილით ხმაურმა გამაღვიძა, მერე სინათლემ მომანათა თვალებში.
-სად იყავი?-კატალინა გაბრაზებული მიყურებდა.
-თავი დამანებე.-ბალიში თავზე დავიფარე.
-მასთან წახვედი? შენი საყვარელია? მიპასუხე.-ხმას აუწია კატალინამ.
-ყურადღებით მომისმინე, მე საყვარელი არ მყავს. ისტერიკას მორჩი და ისე მოიქეცი, როგორც ღირსეულ ცოლს შეეფერება.-ვუთხარი მშვიდად.
-ტუჩზე და ცხვირზე რა გჭირს, დასიებული გაქვს.-ახლოს მოვიდა და საწოლზე ჩამოჯდა.-რაო ცეცხლოვანი სექსი გქონდათ?-ზიზღით ჩაილაპარაკა. მე კი ყელში წავწვდი და საწოლზე დავაგდე.
-ყურადღებით მომისმინე, დასკვნები შენი პატარა ჭკუით ნუ გამოგაქვს. არც არასდროს აუწიო ჩემთან ხმას.-ხელი შევუშვი და საწოლიდან ავდექი. ტანსაცმელს ვიცმევდი, ის კი იჯდა საწოლზე და ტიროდა.-შენ მხოლოდ გარიგება ხარ და მორჩა. შვილი გეყოლება და შეგიძლია მისი აღზრდით დაკავდე.
-უნგრეთიდან წერილი მოვიდა.-ტირილით ჩაილაპარაკა.
-რაო, რა სურს მამიკოს?-ირონიულად ჩავილაპარაკე.-პირობა ხომ შევასრულე და მისი ქალიშვილი შევირთე.
-გარდაიცვალა. ასეთი სასტიკი როგორ შეგიძლია იყო.-ტირილს უმატა.-მიხეილმა მომწერა, მათიასი დააპატიმრეს, ბუდაში ჰყავთ.
-და მე რა ვქნა? ჩემგან რას ითხოვ?-შევხედე გაბრაზებულმა.-შვიდი წელი ვთხოვდი დახმარებას, მე დამეხმარა ვინმე? მხოლოდ მაშინ დამეხმარნენ, როცა შენ შეგირთე. ძვირფასო ეს შენ დამეხმარე, სხვა არავინ დამხმარებია.
-მიხეილი, ის ხომ შენი მეგობარია.
-მიხეილი ჩემი მეგობარია, ის ერთგულია თავისი ოჯახის მიმართ, დისშვილებისთვის თავსაც გასწირავს, მაგრამ მერწმუნე არც ელიზაბედი და არც შენი ძვირფასი ძმები არ დაუფასებენ ამ ერთგულებას. ასე, რომ მე ჩემი პრობლემები მაქვს და ჩემი ქვეყანა მაქვს დასაცავი. ყველამ თავის თავს მიხედოს.-გაბრაზებულმა გავიხურე კარი და ოთახში დავტოვე ატირებული კატალინა.
ეზოში გამოვედი, ცხენი შევკაზმე, სტასი შემოვიდა ცხენით სწორედ იმ დროს.
-შენთან მოვდიოდი, იმ რაზმის მეთაური მომიყვანე სასაწრაფოდ.-გაბრაზებულმა დავუყვირე სტასს. მანაც თავი დამიკრა და უკან გაბრუნდა. საღამოს სასახლეში 20 წლის ბიჭი მოიყვანა სტასმა.
-ვლად ეს ბიჭი მეთაურობდა მშვილდოსნებს, მას სტეფანი ჰქვია.-წარმიდგინა სტასმა რაზმის მეთაური.
-მოგესალმებით.-თავი დამიკრა ბიჭმა.
-ახლოს მოდი. ასე სროლა სად ისწავლე?-უცებ დავუსვი შეკითხვა.
-ალექსანდრემ მასწავლა, სოფელში რომ ცხოვრობს დედათქვენის სახლის გვერდით.
-ალექსანდრე?-ეჭვით შევხედე.-ალექსანდრე კარგი მებრძოლი იყო, მაგრამ ახლა არა მგონია მშვილდის მოზიდვა შეძლოს.
-მიხსნიდა როგორ უნდა მესროლა, მე კი სხვებს ვასწავლიდი.
-ისრებს ნაჭრები ჰქონდა მობმული…
-კაბა ვიპოვე სოფლის ბოლოს ეგდო და ისრებს, რომ ვამზადებდი გავუკეთე ბოლოში.-ჩაილაპრაკა სტეფანმა.
-სტეფან მატყუარები მძულს, ახლა რომ თავი მოგკვეთო გიღირს ამდენი ზღაპარი ამად?-სტეფანმა ფერი დაკარგა.
-არ გატყუებთ ბატონო, თუ ეს შვებას მოგიტანთ მომკვეთეთ თავი.-არ შედრკა ისე მიპასუხა.
-საინტერესოა, ასე კარგად ვინ დაგამუშავა?-გარშემო ვუვლიდი სტეფანს და ვაკვირდებოდი.-ღირს თავგანწირვად? თუმცა ის ნამდვილად ღირს. -ჩემს კითხვას თავად ვუპასუხე..-კარგი დაგიჯერებ.-ეს ხმალი შენ საჩუქრად.-ხმალი ვაჩუქე სტეფანს და გავუშვი.
-ვლად, რატომ შეაშინე, ის ხომ დაგეხმარა.-მსაყვედურობდა სტასი.
-ამდენი ტყუილები ვინ გასწავლა სტას?-სტასს შევხედე, მან კი თავი დახარა და წავიდა.
-მაინც გავარკვევ ყველაფერს მარია პანიჩი, კარგად მოგიმზადებია ეს ყმაწვილები.-სავარძლის საზურგეს ვეყრდნობოლი ხელებით და საკუთარ თავს ველაპარაკებოდი.
დავხეტიალობდი გადაცმული და გლეხების პრობლემებს ვისმენდი.
სასახლეში დაბრუნებულს მსახური მომეგება შეშფოთებული სახით.
-რა მოხდა? -შეშინებული თვალებით შევხედე.
-ქალბატონი, მშობიარობა დაეწყო.-შეშინებული მიყვებოდა მსახური ქალი. კატალინასთან გავიქეცი, მისი კივილის ხმა მთელს სასახლეში ისმოდა და სისხლს მიყინავდა ძარღვებში. კარები ლამის შევგლიჯე, რამდენიმე მსახური და ექიმი ეხმარებოდნენ, რომ ბავშვი გაეჩინა.
-ვლადდდდ.-დაიკივლა ჩემს დანახვაზე.-მიშველე.-სულ ოფლით ჰქონდა დაცვარული შუბლი და გულ მკერდი. მასთან მივედი და ხელი ხელზე მაგრად მოვუჭირე.
-გაუძელი გთხოვ.-სველ შუბლზე ჩემი ცხელი ტუჩები მივაკარი.
-აააააააააააააააა..-არაადამინურად დაიკივლა კიდევ ერთხელ და ბავშვის ტირილის ხმაც გაისმა.
-ბიჭია.-გაგვიღიმა ექიმმა, ჭიპლარი გადაჭრა და ნაჭერში გადაახვია სისხლით დასვრილი პატარა არსება. მერე კი მე მომაწოდა. დაბნეულმა ძლივს მოვახერხე მისი ხელში დაჭერა, მეშინოდა არაფერი დამეშავებინა მისთვის. გამახსენდა წლების წინ ანა როგორ დავიჭირე ხელში და როგორ ვიკრავდი გულში.
-მირჩა.-შუბლზე ვაკოცე პატარას და წამში გაჩუმდა.-დიდი მირჩას საპატივსაცემოდ შენ იქნები მირჩა.-ველაპარაკებოდი პატარას და მადლიერი თვალებით ვუყურებდი დაღლილ კატალინას.-მადლობა.-შუბლზე ვაკოცე და მირჩა უმცროსი მის მოშიშვლებულ მკერდზე მივაწვინე. ოთახში დავტოვე, გარეთ გამოვედი, ცივი ჰაერი მესიმოვნა. ცხენს მოვახტი და ბერ თომასთამ მივედი ეკლესიაში.
-მამაო დამლოცეთ.-ხელზე ვემთხვიე მოძღვარს.
-დალოცვილმა იარე უფლის ჯარისკაცო.-თავზე მზრუნველად გადამისვა ხელი მამაომ.
-მამა გავხდი.-გაბრწყინებული თვალებით ვუყურებდი ბერ თომასს.
-ვიცი.-გამიღიმა.-უფალმა დალოცოს შენი პატარა. ვლახეთის მომავალი მმართველი.
-იცით, რომ ბიჭია?-გამეღიმა.
-მე ყველაფერი ვიცი ვლად. დიდი ბრძოლა გელის წინ, ეს შენც იცი და უნდა სამზადისს შეუდგე. -სევდამ გადაურა სახეზე.
-რას ხედავ მამაო, მინდა ვიცოდე.
-ბევრ დაავადებას, რამდენიმე სოფელი განადგურდება, მაგრამ ესეც უფლის ნებაა. უფალი წაიყვანს მათ, რათა სხვების სულები გადაარჩინონ. შენ უნდა დაიცვა მართლმადიდებელი ქრისტიანები. მათი სიცოცხლის დაცვაზე მნიშვნოლოვანი მათი რწმენის დაცვაა. ეს გახსოვდეს, ეშმაკს არ მისცე უფლება მათ სულებს დაეპატრონოს.
-უფრო გარკვევით ამიხსენით, ვიბნევი თქვენს საუბარზე.
-დრო, ყველაფერს დრო გიჩვენებს, მიჰყევი დროს.
-ჩემი ცოლ შვილი როგორ იქნება? ხედავთ ამასაც?-ინტერესით შევხედე.
-კატალინა ძლიერი ქალია. ის შენსავით ძლიერი სულის პატრონია. რაც არ უნდა მოხდეს შენს ცხოვრებაში იცოდე, რომ მზის სხივი გზას გაგინათებს უფლის გზაზე.-ცოტა ხანი გაჩუმდა თომასი.- ის კარგად იქნება, ის ბევრ ბრძოლას მოგაგებინებს, მაგრამ შენ მას ბევრჯერ ატკენ გულს. ის სხვაა, განსხვავებული, ძლიერი და მამაცი. ასეთები მილიონებში ერთეულები იბადებიან.
-ვის გულისხმობთ?-შევხედე თომასს.
-მარიას.-სანთელს უყურებდა, მერე მე შემომხედა.-მარიასი და შენი მომავალი უფრო გაინტერესებს ვიდრე შენი და კატალინასი. შენ კი უგუნური ხარ, გვიან მიხვდები ვლად შენს გულში რა ქარიშხალიც ტრილებს, ეს გვიან მოხდება, ძალიან გვიან.
-ვიცი მამაო, მე ის სიგიჟემდე მიყვარს.
-გიყვარს და სხვას შეჰფიცე ერთგულება და სხვას მიეცი ხელი და გული.
-მაგრამ მივხვდი, რომ შეცდომა დავუშვი.
-ისევ დაუშვებ შეცდომას, იგივე შეცდომას და ისევ მოუკლავ გულს მარიას.-მსაყვედურობდა თომასი.
-მაგრამ რა ვქნა?-თავი დავხარე მე.
-ახლა არაფერი.-ხელი ჩაიქნია თომასმა.-შენ მას არ იმსახურებ.
-ვიცი, ჩემთვის ზედმეტად კარგია, მაგრამ ხომ იცი აქ რა ცეცეხლია.
-ვიცი ვლად. ეგ ცეცხლი ახლა მხოლოდ ნაპერწკალია, იმ ცეცხლთან რაც თან და თან მოგედება.
-ეკლესიების აშენება მინდა მამაო.-თავი დამნაშავედ ვიგრძენი საუბრის თემა შევცვალე.-ადგილები შემირჩიეთ და დავიწყებ მშენებლობას. უფლის მადლიერი ვარ, უდიდესი საჩუქარი მომიძღვნა, ჩემი ვაჟი. ეკლესიებს მთელს ვლახეთში ავაშენებ, ხალხს რწმენა უნდა გავუძლიეროთ, თურქებმა ვერ უნდა გაგვტეხონ, მათი რწმენა ვერ უნდა შეარყიონ. მამაო თომას, გთხოვთ მონდომებული ახალგაზრდები აღზარდეთ. ქვეყნის სხვადასხვა ნაწილში ავაშენოთ ეკლესიები და ჩავაბაროთ. თქვენი იმედი მაქვს მამაო, ეს მიზანი ჯერ კიდევ ტყვეობაში ყოფნისას დავისახე. ბავშვების დიდმა ნაწილმა არ იცოდა თავის ღმერთის შესახებ, არ იცოდა ქრისტეს შესახებ ბევრი არაფერი და ადვილად გადააჯიშეს თავის რჯულზე და რწმენაზე თურქებმა.
-ხვალვე დავიწყებ ვლახეთის შემოვლას და ვაკურთხებ ადგილებს სადაც ეკლესიებს ავაშენებთ. ეპისკოპოსსაც დაველაპარაკები. ბევრი ახალგაზრდაა უფლის გზაზე შემდგარი, ვასწავლი უფლის წესებს და კანონებს, რომ მათ სხვებს ასწავლონ. დაგეხმარები ვლად, რომ ეკლესია გავაძლიეროთ ვლახეთში. შენ კი გახსოვდეს მუდამ, რომ ნამდვილი ჯვაროსანი და უფლის ჯარისკაცი ხარ. რაც არ უნდა მოხდეს იცოდე, რომ უფლის ნებაა და უფალმა უკეთ იცის.
-რამე საშინელებას ხედავთ?-სევდიანად შევხედე.
-არ მაქვს უფლება გითხრა რას ვხედავ.-თვალი მომარიდა მამაომ და თავი დახარა.
-ის როგორ იქნება, ოდესმე მაპატიებს შეცდომებს?-თავი დავხარე და ისე ჩავილაპარაკე.
-მარია აქ იყო მოსული, მონაზვნობა სურს, მთხოვა დავხმარებოდი.
-არა, ოღონდ ეს არა. გთხოვ როგორც მეგობარი თომასს, არ დაუშვა ეს.
-რატომ ვლად? შენ კატალინა გყავს გვერდით.
-იცი რატომაც. შენ ხომ ყველაფერი იცი. თომასს მეგობარო, არ დაუშვა ეს, ვერ შევძლებ ბრძოლას. მისი ნახვის გარეშე მოვკვდები.
-არ მოკვდები ვლად. ცოდვაში ხარ და გინდა საბრალო ქალიც ცოდვაში ჩააგდო. შენ ის გაუშვი და ახლა უნდა დაივიწყო.
-ხომ იცი, ხომ ხედავ ყველაფერს, ხომ იცი, რომ ვერ დავივიწყებ.
-ვხედავ და მინდა შევცვალო ჩემი ხილვები.-დამიყვირა თომასმა.
-რას ხედავ? -ადგილზე გავიყინე.
-ის შენ ბევრჯერ გადაგარჩენს, შენს სიყვარულს სიცოცხლის ბოლომდე ატარებს როგორც მძიმე ჯვარს. შენს ცხოვრებას ისე გაჰყვება თან როგორც მზის სხივი და შენი გულისთვის...-თომასი გაჩუმდა და ტირილი დაიწყო.
-რა დაემართება?-შევხედე თომასს.
-წადი ვლად, წადი და ეცადე აღარ დატანჯო.
-სტასს გამოგაყოლებთ, რომ ტაძრის ადგილები მანაც ნახოს.-ვუთხარი მამაოს.-ხვალ მოვალ, ახლა კი ...
-სასახლეში წადი, შენ ვაჟთან და ცოლთან.-გაბრაზებული და თვალცრემლიანი მიყურებდა თომასი.
ცხენს კი არ მივაჭენებდი მივფრინავდი, მაგრამ არა სასახლეში. მარიას კარი ისევ დაკეტილი დამხვდა და დავაკაკუნე. ცოტა ხანში ფეხის ხმა გავიგე და მან კარი გააღო.
-საღამო მშვიდობის.-მივესალმე მარიას შერცხვენილი ბავშვივით, კარში ანაც გამოჩნდა და დედამისის ფეხთან ჩახუტებული აიტუზა.
-ბიძია ვლად.-გახარებულმა შემომხედა.
-რატომ მოხვედი?-ისევ გაბრაზებული მიყურებდა მარია.
-დღეს ვაჟი შემეძინა. მინდოდა ჩემი სიხარული ვინმე ახლობელი ადამინისთვის გამეზიარებინა და აქ აღმოვჩნდი.-თვალები ამიცრემლიანდა.
-შემოდი.-გვედზე გაიწია და სახლში შემიშვა.
-როგორ ხარ? იმის მერე ვერ შევძელი..
-სამაგიეროდ ჩვენს ლანდად იქეცი.
-სხვაგვარად არ შემეძლო.-გამეღიმა.
-გხედავდი. შენი დედოფალი რას ამბობს? იცის ახლა სად ხარ?-მსაყვედურობდა.
-დედა მეძინება.-ჩაილაპარაკა ანამ, მერე მოვიდა და კალთაში ჩამიჯდა. ცოტა ხანში კი მშვიდად დაეძინა. მეორე ოთახში გავიყვანე და სწოლში ჩავაწვინე. ამ ბავშვს ისე მივეჩვიე უკვე საკუთარი შვილივით მიყვარდა. მძინარეს შუბლზე ვაკოცე და კარი გამოვხურე.
-მე გადავწყვიტე..-კარში გამოვედი თუ არა მარიამ საუბარი დაიწყო.
-არ აღიკვეცები.-სიტყვა არ დავამთავრებინე. გაოცებული თვალებით შემომხედა.-არ აღიკვეცები, სასახლეში გადმოხვალთ შენ და ანა, მე ვიზრუნებ თქვენზე. ანა კი სათანადო განათლებას მიიღებს. მირჩას გვერდით გაიზრდება. მე კი...-გავჩუმდი თვალი მოვარიდე.
-როგორ გგონია შემიძლია სასახლეში ცხოვრება? ეგოიტი ხარ, მხოლოდ შენს თავზე ფიქრობ და ამისთვის ანას იყენებ.-გაბრაზებულმა დამიყვირა.
-ეგოისტი ვარ, არაკაცი, მაგრამ მოვკვდები, გესმის მოვკვდები. თუ შენს გვერდით არ ვიქნები მოვკვდები. ვერ შევებრძოლები მეჰმედს, ვერ დავიხსნი სხვა ბავშვებს მოსალოდნელი უბედურებისგან. არ შემიძლია უშენოდ ცხოვრება. თითქოს შენგან ვიღებ ზღვა ენერგიას, შენს თვალებს რომ ვუყურებ მაშინ მინდა ყველა თურქი სარზე გავსვა. მინდა, რომ აღარავის მიაყენონ მათ ტკივილი, ის ტკივილი რაც ჩვენ მოგვაყენეს. შეცდომა დავუშვი, მშიშარა აღმოვჩნდი, მთელი ცხოვრება შენი თვალების ყურების შემეშინდა, ახლა კი ვიცი, რომ მაგ თვალების გარეშე უბრალოდ მოვკვდები. მიმიღე მეგობრად, გთხოვ.-ვეხვეწებოდი მარიას, ის კი აცრელებული თვალებით მიყურებდა.-შენ თუ არა ანას მაინც წავიყვან, მან განათლება უნდა მიიღოს და ისე უნდა აღიზარდოს როგორც პრინცესა.
-ის თურქი პრინცესაა.
-ის ვლახეთში დაიბადა ჩემს მიწაზე და მე მეკუთვნის.-გაბრაზებულმა შევხედე. ეს ბავშვი უკვე შემიყვარდა, მარიას ვერ ვუახლოვდებოდი, სამაგიეროდ ანას დავუმეგობრდი ამ დროის განმავლობაში.
-ის ჩემი შვილია.-მანაც გაბრაზებულმა შემომხედა.-მე გავაწყვეტ რა არის მისთვის უკეთესი. ის შენ არ გეკუთვნის, მახსოვს შენი ზიზღით სავსე თვალები ჩემს მუცელს რომ უმზერდი. შენ მისი შვილი ჯერ კიდევ მის დაბადებამდე გძულდა.
-შენც გძულდა.-დავუყვირე.-ნატრობდი, რომ არ დაბადებულიყო. მაგრამ ის რეალურია და მან ჩვენს გულებში ღრმად გაიდგა ფესვები. მაგიჟებს ის ფაქტი, რომ მისი შვილია. დავივიწყოთ, რომ მეჰმედია მისი მამა. ვიტყვი, რომ ჩემი შვილია და ისე გავზრდი, როგორც ჩემს ქალიშვილს.
-კატალინას რას ეტყვი? ნუ გავიწყდება რომ მან ვაჟი გაჩუქა, ტახტის მემკვიდრე. ანა არ ღირს იმად, რომ პრობლემები შეიქმნა ცოლთან. დაბრუნდი მასთან, ახლა მასთან უნდა იყო და შვილის დაბადებას ზეიმობდე. საკმაო განათლება მაქვს მიღებული, ანამ უკვე სამი ენა იცის.
-თურქულიც ასწავლე მას?-გაბრაზებულმა შევხედე.
-თურქულიც ვასწავლე, თუმცა ეს იმას არ ნიშნავს, რომ იქ გავგზავნი. ბერძნულიც იცის და ლათინური წერა კითხვაც.
-მარია.-მის წინ მუხლებზე დავვარდი და ხელები ფეხებზე მოვხვიე.-გემუდარები არ აღიკვეცო, არ მიმატოვო თორემ მოვკვდები.
-და რა გინდა ვლად? ახლა შენი ხარჭა გავხდე?-დაიჩურჩულა.-რას ითხოვ ჩემგან?
-ჩემი მეგობარი იყავი. არ მოგეკარები, გპირდები თავს გავაკონტროლებ, ოღონდ არ მიმატოვო.-თმაში თითები შემიცურა და ჩემს წინ ჩაიმუხლა.
-ვლად, ვლად. პატარა ბავშვივით ხარ, ჩემს წინაშე დაუცველ ბავშვს ემსგავსები. კარგი არ წავალ მონასტერში, მაგრამ დროებით. ბრძოლის დროს შენს გვერდით ვიქნები, მერე კი ნუღარ შემაჩერებ. მანამდე ანაც გაიზრდება და უფრო ადვილად დავტოვებ.-თმაზე მეფერებოდა, ბოლოს კი თავად ჩამეხუტა. ცრემელები მომდიდა, ეს ცრემლები სიხარულის ცრემლები იყო, რომ მარია ისევ ჩემი დასაყრდენი გახდა.-გილოცავ დიდო ბავშვო, უკვე მამა ხარ.-მომცილდა და გამიღიმა.-შენი შვილი უკვე ძალიან მიყვარს, ის ხომ შენი ნაწილია.-ხელის გული გულზე მომადო.-ამ გულის ნაწილი იმ პატარაში ფეთქავს.
-მარია ანა კურტი-დე-არჟეშში გავგზავნოთ, იქ აღიზრდება დედაოებთან, ის ისე გაიზრდება როგორც ქრისტიანი მართლმადიდებელი და ცოდნასაც მიიღებს.
-რატომ გინდა ანა იქ გაგზავნო? ვლად მე შენი საყვარელი არადროს გავხდები.-ჩაილაპარაკა, თითქოს ჩემი ფიქრები წაიკითხაო და მომცილდა.
-ეგ არც მინდა, ანაზე..
-ანას სათანადო განათლებას მე მივცემ.-გაბრაზებული შემომხედა.-წადი, უკვე ძალიან გვიანია, კატალინასთან უნდა მიხვიდე, ეს შენი ვალდებულებაა. არ მინდა ხალხმა იჭორაოს და ჭორებმა სასახლემდე მიაღწიოს.
-ვერავინ გაბედავს ვერაფრის თქმას.-მკაცრად ჩავილაპარაკე.
-და რას იზავ, თავებს მოჰკვეთ და სასახლის გალავანზე გადმოჰკიდებ?-გაბრაზებული მელაპარაკებოდა.
-თუ დამჭირდა ამასაც ვიზამ.-მისკენ წავედი, დამფრთხალი მიყურებდა. ხელი წელზე წავალე და გულზე ავიკარი.-რომ გიყურებ როგორი თვალებით მიყურებ მინდა დაგისაკუთრო, მინდა სხეულის თითოეული ნაწილი დაგიკოცნო. იმდენჯერ მინდა შევცოდო შენთან ერთად, რომ ვერ დათვლი.-ყურში ჩავჩურჩულე, კრთოდა და ფოთოლივით ცახცახებდა.-მაგრამ დაგპირდი, რომ შენი მეგობარი ვიქნები და პირობას არ დავარღვევ. ჩემთვის ვერ გაგიმეტე, მე ჩვეულებრივი მხეცი ვარ, ადამიანი ჩემში დიდი ხანია მოკვდა. იმდენად მიყვარხარ, რომ ჩემთან ცხოვრებისთვის ვერ გაგიმეტე და შედეგად დიდი შეცდომა დავუშვი. მეგონა თუ ჩემგან შორს იქნებოდი კარგად იქნებოდი უფრო, მაგრამ ახლა ვიცი, რომ ეს დიდი შეცდომა იყო, ჩვენ ერთი მთლიანობა ვართ. ახლა რომ გიყურებ, ვიცი, რომ ყველაზე იდეალური მამაკაციც კი ვერ მოგიტანს ბედნიერებას, რადგან შენ ეს მხეცი შეიყვარე და შეისისხლხორცე, როგორც შენი დიდი ნაწილი. დარჩი ჩემს გვერდით როგორც მეგობარი ძვირფასო მარია.-მისი სურნელი ღრმად ჩავისუნთქე, თვალებ დახუჭული ვისუნთქავდი მისი თმის სურნელს, მერე გავუშვი, რადგან ვიცოდი, რომ მარიაზე მეტად მე მეტკინებოდა ჩვენი სიყვარული. აცრემლებული მარია გულს საბოლოოდ მომიკლავდა.-მშვიდობით.-დავიჩურჩულე და ისე გავეცალე უკან აღარ მომიხედავს.
მალე სასახლეში დავბრუნდი, უკვე შუაღამე იყო და სიწყნარე იყო. პირდაპირ საძინებლისკენ წავედი და მძინარე კატალინას და ჩემს ვაჟს დავუწყე ყურება. ისე საყვარლად ეხუტებოდა დედას და აცმაცუნებდა ტუჩებს გულში სითბო ჩამეღვარა. კარის ხმაზე ოდნავ შეიშმუშნა კატალინა, ვცდილობდი არ მეხმაურა და ფრთხილად დავიწყე ტანსაცმლის გახდა. რაც უფრო ვცდილობდი, რომ არ მეხმაურა უფრო მეტად ვხმაურობდი. ბოლოს კი ჭიქა გადმომივარდა, ჰაერში დავიჭირე, რომ ძირს არ დავარდნილიყო, რასაც კატალინას კისკისი მოჰყვა.
-დიდი ხანია მიყურებ?-უკან მივბრუნდი და დავიჩურჩულე.
-რა საყვარელი ხარ და რა დაბნეული.-იცინოდა.-სად დაიკარგე? მოდი ჩვენთან და ჩაგვეხუტე.-გამიღიმა. მეც მათკენ წავედი და კატალინას გვერდით მივუწექი.-იქით რატომ არ წვები?
-მეშინია არ გავსრისო.-გამეღიმა და ცერა თითი ნაზად დავუსვი მირჩას პატარა ხელზე.
-სად წახვედი?-ინტერესიანი მზერა მომაპყრო.
-მამა თომასი ვნახე. ხვალიდან ეკლესიების მშენებლობას ვიწყებ მთელს ქვეყნაში.-ვუთხარი კატალინას და თვალი მოვარიდე.
-ხან და ხან ისეთი კარგი ხარ.-გამიღიმა და გულზე მომეხუტა.-ძალიან დიდი გული გაქვს და ცდილობ სიმკაცრით და სიუხეშით ეს დამალო. შენ რჩეული ხარ.-გაჩუმდა.-ჯობს ეს დაიჯერო. შენ უფლის რჩეული ხარ.
-მე ჩვეულებრივი მოკვდავი ვარ, უამრავი ცოდვით.-თვალებში ცრემლი მომერია, ვასილი გამახსენდა, სარზე ჩამოცმული მისი სხეული. თვალებით, რომ მთხოვდა მისი ტანჯვა დამესრულებინა.
-უნდა მომიყვე, სხვაგვარად მარტო ამ ტკივილს ვერ მოერევი.-აცრემლებულ თვალებში ჩამხედა და მოზრდილ წვერზე ხელი ჩამომისვა.
-ჩემი მეგობარი იყო, ერთად ვიზრდებოდით. მამაჩემმა მე და რადუ ჩემი ძმა თურქებთან, რომ გაგვგზავნა ვასილი და სხვა ბავშვებიც იყვნენ ჩვენთან ერთად. დაუნდობლად გვავარჯიშებდნენ, სუსტებს კი ხოცავდნენ, რამდენიმე კაცი მოვკალი, ვასილს, რომ ებრძოდა. ვასილი ჩემთან შედარებით სუსტი იყო და ზოგჯერ მარცხდებოდა. მე კი არ ვაძლევდი უფლებას არავის, რომ ის მოეკლათ. ერთ დღესაც ვასილი გაიყვანეს უნდა მოეკლათ. რადუმ მითხრა, რომ მის მოკვლას აპირებდა მეჰმედი, ის იქ ამ ბავშვებით ერთობოდა, ისიც ჩვენი ტოლი იყო და შებრალების გრძნობა უბრალოდ არ ჰქონდა. ბანაკიდან გავიქეცი, ცხენს მოვახტი და პირდაპირ იმ ადგილისკენ გავაჭენე ცხენი, სადაც მის მოკვლას აპირებდნენ. ცხენი ზედ შევაყენე იანიჩარებს, წელიდან ხმალი ავართვი და ნამვილი სასაკლაო მოვაწყე. მერე მუხლები მომეკვეთა, სარზე ჩამოცმული ვასილი დავინახე, რომელიც თვალებით მთხოვდა მისი ტანჯვა დამესრულებინა. ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო. ვერ მოვასწარი.
-მიდი მოკალი შენი მეგობარი, დაამტკიცე, რომ კაცი ხარ.-ხარხარებდა მეჰმედი. ვეღარ გავუძელი მისი ტანჯვის ყურებას, მისკენ წავედი, თვალები დავხუჭე და ხმალი პირდაპირ გულში გავუყარე.
-მაპატიეე.-დავიღრიალე, იქვე დავიჩოქე და გავიყინე. მოძრაობის უნარი წამერთვა, ტკივილმა გამანადგურა. ხელ-ფეხი შემიკრეს და ციხეში გადამიყვანეს. ბნელ საკანში ვიჯექი და ტკივილის ჩასაცხრობად კედლებს ვურტყავდი მუშტებს. ამას მოჰყვა დაუნდობელი გაროზგვები. მეჰმედმა გამომიტანა განაჩენი, თითო მოკლული იანიჩარი ერთი როზგი იყო. ჩვიდმეტი დარტყმა, ყოველ დღე, ერთი კვირის განმავლობაში. ხორცი დამიბუჟდა ტკივილისგან, ორი დარტყმის მერე ვეღარაფერს ვგრძნობდი. მხოლოდ სისხლიანი შოლტის დანახვისას ვხვდებოდი, რომ განაჩენი შესრულებული იყო. მეშვიდე დღეს გონება დავკარგე და ციხიდან გამომიყვანეს. მე მეჰმედის საუკეთესო გასართობი ვიყავი და ჩემი სიკვდილი არ უნდოდა. მიმკურნალეს, რომ მომავალშიც არ მოეწყინა მეჰმედს.
-ღმერთო.-კატალიანას ცრემლები სახეს უსველებდა და შეშინებული თვალებით მიყურებდა.
-დამშვიდდი, ყველაფერი უკან დარჩა.-ცრემლები შევუმშრალე.
-როგორ გაუძელი? ამდენ ტკივილს როგორ გაუძელი, ან აქამდე, როგორ იტევდი ამ გულში ამხელა ტკივილს?-გულზე მაკოცა. მერე ბავშვს დახედა და სახეზე დიდი ტკივილი გამოესახა.
-მას არაფერი ემუქრება.-თავზე ხელი გადავუსვი კატალინას.
-მეშინია. იძულებული რომ გახდე, მირჩაც რომ მოითხოვოს? -ცრემლები გადმოსცვივდა კატალინას.
-შემომხედე.-მისი სახე ხელებში მოვიქციე. -ეს არ მოხდება, არასდროს.-ისე დავიყვირე, რომ მირჩამ გაიღვიძა და ტირილი დაიწყო.
-ჩუმად.-პატარა გულზე მიიკრა, მანაც უცებ მოძებნა დედის ძუძუ და ხარბად დაიწყო ჭამა.
-გპირდები, რომ მირჩას იმ ჯოჯოხეთში არ გავგზავნი.-საწოლიდან წამოვდექი და საიბნელეში სივრცეს გავხედე.-მე შევეწირები ამ ბრძოლას და გპირდები, რომ არც მირჩა და არც სხვა ვლახი ბავშვები იმ ჯოჯოხეთს არ ნახავენ. მალე მეჰმედი ელჩებს გამომიგზავნის და მორჩილებას მომთხოვს.
-რას აპირებ?-თვალცრემლიანი მიყურებდა.
-ვიბრძოლებ.
-ისინი ბევრნი არიან.-ტირილი დაიწყო.
-ჩემი ეშინია. მეჰმედს და მის ჯარისკაცებს ჩემი ეშინია. შენი აზრით, თუ კონსტანტინეპოლი აიღო, ბელგრადს ალყა შემოარტყა, აქ რატომ არ მოდის პირდაპირ საბრძოლველად. ცდილობს შეთანხმებაზე წამოვიდეს. ბელგრადში მე რომ დამინახეს მას შემდეგ დაიბნენ და ერთმანეთს აწყდებოდნენ. მეჰმედისკენ მივიწევდი, მისი მოკვლა მინდოდა, უცებ გაარიდეს ბრძოლის ველს და ალყა მოხსნეს ქალაქს. იცის, რომ იმ ტკივილს მისი სისხლით ავინაზღაურებ. -კატალინას ხელები მაგრად მოვხვიე.
-ვიცი დაგვიცავ, შენ დამპირდი, რომ იზრუნებდი ჩემზე და ჩვენს შვილებზე.
-დაგიცავ, შიში ნუ გაქვს.-შუბლზე ვაკოცე და მასაც მალე ჩაეძინა ჩემს მკლავებში. ძილი გამიკრთა, ვერ ვიძინებდი, თითქოს შიში შემომეპარა. წამოვდექი და ოთახში სიარული დავიწყე, მერე ოთახიდან გავედი. დიდ დარბაზში შევედი და წითელი ღვინო ჩამოვასხი ჭიქაში. სითხემ მთელს სხეული ჩაიარა და სასიამოვნოდ გაათბო ჩემი სხეული. მერე კიდევ ერთი ჭიქა დავლიე, კიდევ და კიდევ ვსვავდი, რომ შიში გამექრო ჩემს სხეულში ჩაბუდებული. მერე ილანი გამახსენდა და ჭიქა მთელი ძალით ვესროლე კედელს. მუხლებზე დავეცი და ღრიალი დავიწყე, ისევ გაიღვიძა ჩემში მხეცმა. ისევ დავლეწე ყველაფერი რაც ხელში მომხვდა და ძალა გამოცლილი დავარდი იატაკზე. დილით მსახურების ხმამ გამაღვიძა.
-ბატონო ადექით.-მსახურთუხუცესი მოვიდა ჩემთან და წამომაყენა. ხელები დასერილი მქონდა, ირგვლივ ნამტვრევები ეყარა. სწრაფად გავეცალე ყველას, ტანსაცმელი ჩავიცვი და მარიასთან წავედი.
-რა დაგემართა?-შეშინებულმა შემომხედა ხელებზე.
-ისევ დაბრუნდნენ.-ჩავილაპრაკე და მარიას ჩავეხუტე.-გთხოვ მიშველე, ვერ გავუძლებ, გავგიჟდები.
-ალკოჰოლი აღარ მიიღო.-გაბრაზებულმა შემომხედა და სახლში შემიყვანა. ხელები გადამიხვია, მერე რაღაც დანაყა, წყალი დაასხა, ცოტა ხანს გააჩერა და დამალევინა.
-ეს წამალი მჭირდება.
-დოზას არ უნდა გადააჭარბო.-შემომხედა მარიამ.
-მითხარი რამდენი უნდა მივიღო და როგორ, გთხოვ დამიმზადე, თორემ გავგიჟდები.
-ჯერ ჯერობით ეს მაქვს მხოლოდ. -ერთი მათარა გამივსო.-თითო ყლუპი დღეში ერთხელ მხოლოდ.
-კარგი, დოზას არ გადავაჭარბებ.
-უნგრეთში არ გაწუხებდა კოშმარები?-უცებ დამისვა კითხვა.
-მაწუხებდა მაგრამ ისეთი სიხშირით არა როგორც აქ. მეშინია მარია, მეშინია, რომ შეიძლება ვერ გავუმკლავდე მეჰმედს, მეშინია, რომ ჩემს შვილს ისევე მოექცევა როგორც მე.
-ნუ გეშინია.-თვალებში ჩამხედა.-საკუთრი ძალის გჯეროდეს, უფლის გჯეროდეს და შიში დაამარცხე. არ მისცე შიშს უფლება გმართოს.
-რა ძალა გაქვს ასეთი? შენს გვერდით მგონია მთებს დავძრავ.
-ეგ წამლის ბრალია.-გამიღიმა.-მე არაფერ შუაში ვარ.-ახლა კი წადი. წამლისთვს ბალახებს მოვიძიებ და თავად მოგიტან სასახლეში წამალს. შენ ნუღარ მოდიხარ.-თითი დამიქნია.
-კარგი.-ლოყაზე ვაკოცე და წამოვედი.
ეკლესიების მშენებლობა დავიწყე, ერთ წელიწადში დასრულდა ტაძრების მშენებლობა. ხაზინიდან ფულს არ ვიშურებდი ეკლესიისთვის და იარაღისთვის. მათეს შერჩეული ახალგაზრდები ვნახე და თავად ავარჩიე საუკეთესო მებრძოლები. საუკეთესოებს მე თავად ვავარჯიშებდი და სასახლის კარზე მყავდნენ. დრო და დრო მათ ვაგზავნიდი მორიგეობით და ქვეყნის სხვა და სხვა მხარეში 10-12 წლის ბავშვებს ვავარჯიშებდით. საკმაოდ შეკრული და პატრიოტი ჯარი მყავდა ამ ბავშვების სახით. მათთვის მისაბაძი და მაგალითი გავხდი. აღტაცებულები მიყურებდნენ, ყველა მათგანი ცდილობდა ჩემთვის მოებაძა. ძალ-ღონეს არ იშურებდნენ. მათი აღწერა ჩავატარე, 35 000 მეომრის გამოყვანა შემეძლო უკვე. ეს უკვე დიდი ძალა იყო ნახევარ მილიონიან მოსახლეობაში. მაგრამ ოსმალებთან საბრძოლველად ძალიან მცირე. მაგრამ მე უპირატესობა მქონდა, მე ჩემი ქვეყნის თითოეული ქვა და კენჭი ვიცოდი. პირდაპირ შებრძოლება არაფერს მომიტანდა, ამიტომაც პარტიზანულ ომზე უნდა გადავსულიყავი.
-ბატონო, ბატონო.-ახალგაზრდა ქალმა მოირბინა ჩემთან, მას მარიაც მოჰყვა.
-გისმენ.-გავუღიმე.
-უთხარი, ნუ გეშინია.-გაამხნევა მარიამ.
-ჩემი ვაჟები, თქვენს ჯარში არიან. სამივე თქვენით არის აღფრთოვანებული. დღე და ღამ სულ ვარჯიშობენ. მაგრამ..-გაჩუმდა.
-მითხარი.-მხარზე ხელი დავადე.-მინდა ვიცოდე, თუ რამე პრობლემაა.
-გამიბრაზდებიან მაგრამ..-ისევ გაჩუმდა.
-ნუ გეშინია, შენს მეგობრად მიგულე, გაბედულად მითხარი.-ისევ გავუღიმე.
-ყანაში არ მეხმარებიან, არც საქონელს არ მწყემსავენ, მე კი ქვრივმა ქალმა მარტომ როგორ მოვახერხო.-ცრემლები გადმოსცვივდა.
-კარგი, ამ პრობლემასაც მოვაგვარებთ. სახლში წადი და მშვიდად იყავი.
-ხომ გითხარი დაგეხმარებათქო.-გაუღიმა ქალს მარიამ და მადლიერი თვალებით შემომხედა.
მეორე დღეს ყველა ჯარისკაცი დავიბარე და მითითება მივეცი. მორიგეობით უნდა დახმარებოდნენ ყანაში გლეხებს, საქონლის მწყემსვაში და თან ევარჯიშათ. ერთობლივად გაკეთებულმა საქმემ შედეგი გამოიღო. მოსავალი კარგად მოვიდა იმ წელს. ვარჯიშიც უფრო ეფექტური გამოვიდა, ერთობლივმა საქმემ ჯარისკაცებიც დაახლოვა ერთმანეთს, დამეგობრდნენ, რაც ძალიან მახარებდა. რაც ჩემს სამშობლოს უფრო გააძლიერებდა. ერთად შეკრული, პატარა ვლახეთი. მამაჩემის ოცნება ავასრულე, მას უნდოდა ასეთი ვლახეთი და ვერ იხილა. თავისუფალი და ერთად შეკრული ხალხი. ეკლესიაში სიარული დაიწყეს და უფლის სიყვარული ყველა მათგანის გულში იყო.
-დღეს ჩემი ბიჭი ეზიარა.-გაღიმებული კატალინა შემოდიოდა სასახლეში და ხელჩაკიდებული მირჩა მოჰყავდა.
-ჩემი ბიჭი.-ხელში ავიყვანე მირჩა და გულში ჩავიკარი.
-ვლად, მიყვარხარ.-ჩემს ყურთან დაიჩურჩულა.
-მეც.-გავუღიმე.
-მეც.-გამაჯავრა.-რამე უფრო თბილი არ გემეტება ჩემთვის?-გაბუსხულმა შემომხედა.
-კი თბილი საწოლი ამაღამ.-თვალი ჩავუკარი. ის კი უფრო გაიბუტა. მის სახეზე ხმამაღლა გამეცინა.
-მირჩასთვის ძიძა შევარჩიე, ნახავ?-შემომხედა კატალინამ.
-გენდობი. სასახლის დიასახლისი შენ ხარ, დედაც შენ ხარ, ამიტომ ეს საკითხები შენ მოაგვარე.
-შენ მამა ხარ.-შემახსენა ჩემი სტატუსი.
-ძიძა როგორ უნდა შევათვალიერო? მასწავლე. საკვებს როგორ აჭმევს ბავშვს, თუ როგორ აბანავებს? კარგი რა კატალინა, ხომ იცი რამდენი საქმე მაქვს.-შევხედე გაბრაზებულმა და ტონს ავუწიე.
-შენ იცი ადამიანების ცნობა, იქნებ ცუდი ადამიანია.-გაიბუსხა.
-მათემაც იცის და შეათვალიერებს, რამდენი წლის არის ეგ შენი ძიძა? მათე მყავს დასაოჯახებელი.-გამეცინა.
-შენი ტოლი იქნება.-წარბაწეული მიყურებდა, თან დოინჯი ჰქონდა შემორტმული.
-კატალინა.-თავი გავიქნიე.-წავედი ახლა მე საქმე მაქვს.-გამოვბრუნდი და წამოვედი. კარში გამოვდიოდი, რომ ვიღაც ქალმა ჩამიარა გვერდით, შავი მოსასხამი ჰქონდა მოსხმული. არ ვიცი, არც შემიხედავს, უბრალოდ კარში გავჩერდი, უკან მინდოდა გახედვა მაგრამ არ გავიხედე. ნაცნობი სურნელი ცხვირის რეცეპტორებს მიწვავდა. თავი მობეზრებულად გავაქნიე, თავი დავარწმუნე, რომ მხოლოდ ჩემი წარმოსახვის ბრალი იყო, თავი უნდა დამეღწია მარიაზე ფიქრისთვი და ცხენს მოვახტი.
იმ დღით გვიან დავბრუნდი სასახლეში, დავხოცე ბიჭები ვარჯიშით. არ ვიცი ისეთ ენერგიაზე ვიყავი, რომ დაღლას საერთოდ ვერ ვგრძნობდი. სასახლეში რომ დავბრუნდი უკვე ღამე იყო.
-სად დაიკარგე?-მსაყვედურობდა კატალინა.
-ვვარჯიშობდით.
-მთელი დღე?-ისევ აგრძელებდა საყვედურს.
-დაამთავრე?-გაბრაზებულმა შევხედე.
-რაღაც მოხდა, სხვანაირი ხარ.-სევდიანად შემომხედა.
-გადამივლის, უბრალოდ დავიღალე. შენ კი ნუ მსაყვედურობ. მყარი დასაყრდენი მჭირდება შენი სახით და არა წუწუნა ცოლი.
-კარგი. აღარ ვიწუწუნებ, მაგრამ სულ რომ მენატრები?-ჩემსკენ წამოვიდა და ხელები კისერზე შემომხვია. წელზე შემოვხვიე ცალი ხელი და ჰაერში ავიტაცე. საწოლზე მივაწვინე და მასთან ალერსში ჩამეძინა. კატალინას და ჩემი ურთიერთობა თითქოს დალაგდა. მის მიმართ სითბოს ვგრძნობდი, რაღაც სხვა გრძნობა ჩამომიყალიბდა. არ ვიცი ეს რა იყო, ალბათ შეჩვევა.
დილით ადრე გამეღვიძა. მირჩას ოთახში შევედი. მშვიდად ეძინა ჩემს პატარას. იქვე მირჩას საწოლთან კი თავშალი იდო. გაუაზრლებლად წავედი იმ თავშლისკენ, ხელში ავიღე და დავსუნე. მგლის ყნოსვა მქონდა, ადამიანებს და მის ნივთებს სუნით ვგრძნობდი. ამ სუნს ვერ დავივიწყებდი ვერასდროს. მარიას თავშალი იყო. შეიძლება უბრალოდ თავშალი ყოფილიყო, მაგრამ მისი სუნი. რა ეშმაკის ხრიკებია აქ, გავიფიქრე.
-ვინ არის აქ?-მკაცრად ჩავილაპარაკე და ოთახი მოვათვალიერე. პასუხი არავინ დამიბრუნა. თავშალი ისევ დავყნოსე, თითქოს მინდოდა ამ სურნელით ფილტვები შემევსო და ოთახიდან გიჟივით გამოვვარდი.
ცხენს მოვახტი და ტყის სახლში წავედი ამდენი წლის მერე. გაოცება მაშინ გამომესახა სახეზე, როცა სახლი დალაგებული და დასუფთავებული დამხვდა. იფიქრებდით ამ წუთას გავიდა ამ სახლიდან პატრონიო. ჩემი მოგროვილი იარაღიც ხელუხლებლად ელაგა, თურქების აბჯრებიც. ჩემდა გასაკვირად იარაღის რაოდენობა და აბჯრების რაოდენობა გაზრდილი იყო. ისევ ნაცნობი სურნელი იდგა. მეგონა ვგიჟდებოდი, მეგონა ჭკუიდან ვიშლებოდი. ფეხით დავიწყე ტყეში ბორიალი, მგლები ირეოდნენ ირგვლივ. მდინარეზე ჩავედი, ფეხზე გავიხადე და მდინარეში ფეხშიშველი ჩავდექი. გრილი წყალი სახეზე შევისხი.
-რა ხდება ჩემს თავს? მგონი მოჩვენებები მეწყება, ყველაგან მისი სუნი დგას. -ჩავილაპარაკე, ის იყო წყლიდან ამოვდიოდი, რომ ფეხი რაღაც ბასრს დავადგი და ტკივილმა მთლი ფეხი დამიკავა. წყალში ისარი ეგდო, მე კი ფეხი დავადგი და ფეხის გულში შემერჭო. ძლივს მივედი ცხენთან, მოვახტი და უკან მოუხედავად წამოვედი სასახლეში.
-ვლად რა დაგემართა?-კარში მათე შემეჩეხა.
-მკურნალს უხმე.-ვუთხარი მათეს. მალე ექიმი მოვიდა და ჭრილობა დამიმუშავა.
-როგორ მოახერხე?-იცინოდა მათე ჩემს შეხვეულ ფეხზე.-აქილევსივით პირდაპირ ქუსლი დაუმიზნე ისარს.
-გაწითლებულია, იმედია ისარი მოწამლული არ იყო. მეშინია სისხლი არ მოგეწამლოთ ბატონო.-უკმაყოფილოდ ჩაილაპარაკა მკურნალმა.
-ასე საშიშია?-შეშინებულმა შეხედა მათემ.
-ვშიშობ, რომ შეიძლება გართულდეს.-ჩაილაპარაკა მკურნალმა და ოთახიდან გავიდა.
-ეს მინდოდა ახლა?-უკმაყოფილოდ შევხედე საკუთარ ფეხს.-იცი რა მიკვირს მათე, იქ ისე ღრმა და უსიერ ტყეში ისარი როგორ აღმოჩნდა? გარშემო მგლები არიან სულ, ისე ღრმად ტყეში ვინ გაბედა შესვლა.
-ვლად იქნებ მარიას ენახა შენი ფეხი, უებარ მალამოებს ამზადებს.
-დამეხმარე.-ვუთხარი მათეს და საწოლიდან წამოვდექი.
-სად მიდიხარ?-კატალინა მიყურებდა შეშფოთებული.
-საქმე მაქვს.-არ მითქვამს მისთვის არაფერი.
-გაგიჟდი? ფეხი გტკივა, გინდა გაგირთულდეს?-გაბრაზებული მიყურებდა.
-ის მკურ..-მათემ დააპირა ახსნა და ისეთი თვალებით შევხედე გაჩუმდა.
-არასდროს არაფერს მეუბნები.-გაბრაზებულმა დატოვა ოთახი კატალინამ.
-რატომ უმალავ?-გაკვირვებულმა შემომხედა მათემ, შენ და მარია ხომ მეგობრები ხართ.
-მეგობრები? ნეტავ ასე იყოს მათე.-ჩავილაპარაკე უფრო ჩემთვის და სასახლე დავტოვე. მარიას სახლთან მივედი და ძლივს ჩამოვედი ცხენიდან.
-რა დაგემართა?-მარია ეზოში ტრიალებდა და შეშინებული წამოვიდა ჩემსკენ.
-ისარი შემერჭო ფეხის გულში.-მტკივან ფეხს დავხედე.
-როგორ მოახერხე?-ხელი წელზე შემომხვია და მხარში ამომიდგა.
-ბიძია ვლად.-ანა გახარებული გამოიქცა ჩემსკენ.
-ფრთხილად არ წაგვაქციო.-ხელით გააჩერა ანა და ტახტზე დაჯდომაში დამეხმარა.-ანა მეორე ოთახში გადი და წერაში იმეცადინე.-გამოუცხადა ანას, ის კი გაბუსხული გვიყურებდა.
-მოდი.-ხელით ვანიშნე ანას და ისიც გახარებული წამოვიდა ჩემსკენ. გულში ჩავიკარი ანა და წითელი ლოყები დავუკოცნე, მან კი სიცილი დაიწყო.
-შენი წვერი მიღიტინებს.-იცინოდა ანა.
-ახლა დედას დაუჯერე და იმეცადინე.-ხელი გავუშვი და ისიც კმაყოფილი წავიდა სამეცადინოდ.
-ჭრილობას ვნახავ.-ჩემს ფეხთან ჩაიმუხლა და სახვევის მოხსნა დაიწყო.
-ტყეში რა გინდოდა? რატომ დადიოდი ხის სახლში?-შევხედე მარიას.
-პატრონმა მიატოვა და ხომ უნდა გამეგრძელებინა მისი საქმე.
-რა საქმე? - ბოლომდე არ მჯეროდა საკუთარი თვალით ნანახი.
-მე შევაგრვე და მგლებმა. თეთრი მგელი რატომ ყარაულობს ჩემს კარს? ახლა მე მემორჩილება.
-თურქები შენ დახოცე და მგლებმა?
-კი, ჩვენ და ჩვენმა რაზზმა.
-რა რაზმმა? გაგიჟდი?
-პატარა ბიჭები არიან, წერა კითხვას ვასწავლიდი და თან..-გაჩუმდა.
-მარია, აა.. ფრთხილად.-ტკივილისგან სახე დავმანჭე.
-მაინც და მაინც ჩემს ისარს დააბიჯე ფეხი?-გაბრაზებულმა შემომხედა.-მოწამლული იყო.-ჩაილაპრაკა და ბუხრისკენ წავიდა. რაღაცის მომზადება დაიწყო, რაღაცას ნაყავდა, თან შეშინებული თვალები ჰქონდა.
-მოვკვდები?-ჩავილაპარაკე და მარიას შევხედე.-შენი მიზეზით ვკვდები?-გამეცინა..
-რა გაცინებს.-გაბრაზებულმა შემომხედა.-სისხლი მოგეწამლება.
-და შენ იქნები დამნაშავე, მერე მონასტერში წახვალ და მთელ ცხოვრებას გლოვაში და ლოცვაში გაატარებ, უფალს პატიებას სთხოვ, რომ საყვარელი კაცი მოკალი.-ვიცინოდი და მომავალს ვუხატავდი.
-ეს დალიე.-რაღაც მომაწოდა.
-ეს რა არის?
-უცბად, რომ მოკვდე და ტანჯვით არ მოკვდე, წამალია, სწრაფად კლავს.-მითხრა გაბრაზებულმა.
-შენს მოწოდებულ შხამს როგორ არ დავლევ.-გავიცინე და წამალი პირთან მივიტანე. მერე კი გავჩერდი და მარიას შევხედე.
-დალიე, სისხლში არსებულ შხამს გაანეიტრალებს და ჩემი შხამიანი ისარი ვეღარ მოგკლავს.-გაეღიმა ჩემს შეშფოთებულ სახეზე.-თუმცა აქ მოგიწევს დარჩენა. შხამი სანამ არ გაიწოვება ორგანიზმიდან შეიძლება ცუდად იყო. მე უნდა წავიდე და ბალახი მოვძებნო წამლისთვის. იმედია ვიპოვი.
-მარტო მტოვებ?
-ანა იქნება აქ. სანამ ცოტა სინათლეა წავალ, არ ადგე.-თითი დამიქნია და გვერდით ოთახში გაუჩინადა. ცოტა ხანში კი სულ სხვა მარია გამოვიდა. შავი შარვალი, შავი ზედა. გასვლისას შავი ლაბადა მოისხა, მშვილ ისარი მხარზე გადაიკიდა და სახლიდან გავიდა. ვერ მოვითმინე და ფანჯრიდან გავიხედე. თეთრ ცხენზე შეჯდა და ისეთი სისწრაფით გააქროლა პირდაღებული ვიყურებოდი კარგა ხანს. სანამ ტკივილმა თავი არ შემახსენა და ისევ ტახტზე არ დავწექი.
-ნაზი არსება.-ჩავილაპარაკე ჩემთვის.-როგორ არა, ცხენს ასე მე ვერ დავაქროლებ. თურმე ნადირობს კიდეც. მგლებიც მოიშინაურა. რაზმიც ჰყავს. ვინ ხარ მარია? ვინ?
-ბიძია ვლად რამე ხომ არ მოგიტანო?-ფიქრები ანამ გამაწყვეტინა.
-ტყეში შენც ყოფილხარ?-უცებ ანას შევხედე.
-ხის სახლში? მე იქ გავიზარდე. სანამ დედა მგლებთან ერთად დადიოდა სანადიროდ მე იქ ველოდებოდი. თეთრი მგელი და მისი ლეკვები ჩემთან ერთად თამაშობდნენ. დედამ მშვილდის სროლაც მასწავლა.
-მასწავლი მეც მშივდის სროლას?-შევხედე ანას.
-ახლავე.-ოთახში გაუჩინარდა, მერე რაღაც რგოლი გამოიტანა და კედელზე დაკიდა. პატარა მშვილდი მოიტანა და რგოლს დაუმიზნა. ისარი რგოლის შუაგულს ცოტათი ასცდა, თითქმის ცენტრში მოარტყა.
-მაგარია.-გაოცებულმა ტაში დავუკარი ანას.
-ჯერ უნდა ვივარჯიშო. დედა ცენტრში ახვედრებს, თანაც ძალიან შორიდან. სტასმა უთხრა ნამდვილი არტემიდა ხარო. ბიძია ვლად არტემიდა ვინ არის?
-არტემიდა ნადირობის ქალღმერთია მითოლოგიაში.
-დედაც ხომ მონადირეა.
-ხო გულების მონადირება კარგად გამოსდის.-ჩავილაპარაკე უფრო ჩემთვის.
-ბიძია მათე ხშირად მოდის, შენ კი არა.-მისაყვედურა ანამ.
-ხოო. და რას აკეთებს რომ მოდის?-შევხედე ანას, თან სიბრაზისგან და ეჭვიანობისგან ლამის გავგიჟდი.
-არაფერს. -მხრები აიჩეჩა ანამ.-შეშას ჩეხავს ხოლმე და თუ რამეა გასაკეთებელი აკეთებს. წვიმა ჩამოდიოდა და ჭერი შეაკეთა. დედას არ უნდა ხოლმე, უარს ეუბნება დახმარებაზე, მათე კი მაინც აკეთებს ყველაფერს.-ტიტინებდა ანა.
-კიდევ ვინ მოდის აქ?-შევეკითხე ანას.
-კიდევ სტეფანი მოდის, დედა მეგობრობს მასთან. მასაც ასწავლა მშვილდის სროლა და კიდევ ბევრ ბიჭს. ისინი ბოროტმა მეფემ გაყიდა და თურქეთში აგზავნიდა. დედამ დაიხსნა ისინი განსაცდელისგან. მერე კი ბრძოლა ასწავლა. ხშირად იკარგება დედა. სტასის დედასთან მტოვებს ხოლმე. ის და სტასი ერთად მიდიან ხოლმე და ერთად ბრუნდებიან.-ტიტინებდა ანა.
-მათე ბიძიაც მიდის მათთან ერთად?-შევეკითხე ანას.
-არა. ეს საიდუმლოა, სტასმა საიდუმლოდ მომიყვა და მეც დავპირდი არავის ვეტყოდი. შენ იმიტომ მოგიყევი…-უცებ პირზე ხელი აიფარა.-არ უნდა მომეყოლა, მე ხომ დავპირდი სტასს.
-შვილები მამებს არაფერს უმალავენ.-გავამხნევე ანა.
-მართლა?
-მართლა. ჩვენც ხომ გვაქვს საიდუმლო. აქ რაც არ უნდა მოხდეს მომიყევი ხოლმე, კარგი?-ჩავიხუტე ანა.
-შენ დამპირდი შენი მამა ვიქნებიო და სულ წახვედი.-სევდიანი თვალებით შემომხედა ანამ.
-დამნაშავე ვარ, გამოვასწორებ.-შუბლზე ვაკოცე და ისევ გულში ჩავიკარი.
გვიანი იყო, წვიმა დაიწყო, ცა თითქოს ჩამოიქცა, მარია არ ჩანდა. ფრთხილად წამოვდექი ტახტიდან და ის იყო კარი უნდა გამეღო და მის საძებნელად წავსულიყავი რომ კარი გაიღო და გასაწური, სულ მთლად ტალახიანი მარია შემოვიდა სახლში.
-მე რა გითხარი არ ამდგარიყავი.-გაბრაზებულმა შემომხედა და ლაბადა გაიხადა.-გამოვიცვლი და გამოვალ.-მეორე ოთახში გავიდა. კარი ოდნავ ღია იყო, ანას დიდი ხანია უკვე ეძინა. თვალი კარისკენ გამექცა, ოთახში სიბნელე იყო, მარია არ ჩანდა. უცებ გაილევა და ირგვლივ ყველაფერი განათდა. შიშველი მარიას სილუეტი დავინახე და ნერწყვი ხმაურით გადავყლაპე. კარს თვალი მოვარიდე და ტახტზე მივწექი.
-ბალახი ვიპოვე.-მარია გამოვიდა ოთახიდან, თან სველ თმას იმშრალებდა.
-სახეზე ტალახი გისვია.-თითით ცხვირზე ვანიშნე.
-მეწყერი წამოვიდა, გზა ჩახერგა, ძლივს გამოვაღწიე ტყიდან.
-გაგიჟდი? წვიმა რომ დაიწყო რატომ არ წამოხვედი?-გაბრაზებულმა დავუყვირე.
-იმიტომ, რომ თუ ბალახს ვერ ვიპოვიდი მოკვდებოდი. ვერ მოერევა შენი ორგანიზმი შხამს.-მანაც დამიყვირა.
-ასეთი რა შხამია, რომ ისარი ამდენი ხანი წყალში იყო და შხამი არ ჩამოირეცხა მაინც.
-ცხიმივით არის და წყალი ძნელად აცილებს. გაირეცხა, მაგრამ დარჩა ნაწილი მაინც. -დრო აღარ დაუკარგავს, წამლის მომზადება დაიწყო. ცოტა ხანში დამალევიანა კიდეც.-სიცხე გაქვს.-შუბლზე ხელის გული დამადო, ძალიან მციოდა, შუბლი დამეცვარა და მთელი სხეული მიკანკალებდა.-თბილად დაგაფარებ. -რამდენიმე თბილი საბანი დამაფარა, მაგრამ მთელი სხეული მიკანკალებდა.
-მცივა.-კბილს კბილზე მაცემინებდა.
-სიცხე გიწევს მაღლა და მაგიტომ.-გვერდით მომიწვა და ხელები მომხვია.-გაუძელი.-დაიჩურჩულა. ცოტა ხანში ისე დამცხა, რომ სუნთქვა მიჭირდა. სწრაფად გადამაძრო საბნები.-ვლად ტანსაცმელიც უნდა გაიხადო.
-ახლა მაგის თავი არ მაქვს.-გაღიმებულმა შევხედე.
-გაიხადე და მორჩი სისულელეებს.-გაბრაზბულმა შემომხედა. მეც დავემორჩილე და ტანსაცმელი გავიხადე. -წამოდი.
-სად?-გაკვირვებული ვუყურებდი.
-წვიმაში უნდა გახვიდე, ცივი წყალი გაგაგრილებს. მაღალი სიცხე გაქვს, გადაიწვები.-ხელი მომკიდა და გარეთ გამიყვანა.
-შენ შედი.-შევხედე მარიას.
-არა, ცუდად რომ გახდე, თანაც ფეხი გტკივა.-მხარში ამომიდგა და წვიმაში ჩემთან ერთად იდგა, სანამ სიცხემ დაბლა ჩამოსვლა არ დაიწყო. სახლში შემიყვანა. შემამშრალა და დაწოლაში დამეხმარა.
-ტანსაცმელი გამოიცვალე, გაცივდები.
-არაფერი მომივა.-ჩაილაპარაკა და ჭრილობის დამუშავება დამიწყო. სახვევი მომხსნა, ფეხი გამისუფთავა და ის ნაყენი ახლა ჭრილობაზე დამადო. მერე ისევ გადამიხვია და თხელი პლედი მომაფარა.-წავალ გამოვიცვლი.-ჩაილაპარაკა, მეორე ოთახში გავიდა და ცოტა ხანში დაბრუნდა.
დილით რომ გამეღვიძა მარიას ჩემს გვერდით, სკამზე ეძინა. ჩემი ხელი კი ხელში ეჭირა. ფრთხილად გამოვაცალე ხელი.
-ვლად.-თვალები გაახილა და შემომხედა.-დამეძინა.
-სკამზე. შენ რა ძილს არ აპირებდი?
-არა, მეშინოდა სიცხეს ისევ არ აეწია.
-ისრებს შხამს რატომ უსვამ?
-იმიტომ რომ ვერ გადარჩნენ.-გაბრაზებულმა ჩაილაპარაკა.
-რომ მოვკვდე და მეც ვერ გადავრჩე რას იზავ?
-მონასტერში წავალ და მთელ ცხოვრებას ლოცვაში და თვითგვემაში გავატარებ, რომ საყვარელი მამაკაცი მოვკალი.-ჩაილაპრაკა ირონიულად.
-არა მართლა რას იზავ?-შევხედე მარიას.
-იმავე შხამს დავლევ.-ჩაილაპრაკა და საუზმის გამზადება დაიწყო.
-მაგას არ გააკეთებ. დამპირდი, რომ მე რაც არ უნდა დამემართოს ცხოვრებას გააგრძელებ.
-არაფერი დაგემართება.-შემომხედა გაბრაზებული თვალებით.
-მარია..
-გზა ჩახერგილია, სასახლეში ვერ დაბრუნდები.-საუბრის თემა შემაცვლევინა. სულ ასე იქცეოდა. ეს დრო თავს არიდებდა გრძნობებზე საუბარს. ისე იქცეოდა თითქოს მისთვის სულერთი იყო, მაგრამ მე ხომ ვიცოდი, რომ გულ მოკლული იყო.
-იქნებ არც მინდა დაბრუნება?
-შენი ბიჭები გზას გაწმენდავენ და მოგიწევს წასვლა. მანამდე ფეხიც მოგირჩება.-საუზმე მომიტანა და თავის ხელით მაჭამა როგორც ავადმყოფს, თან ცდილობდა თვალებში არ შემოეხედა.
-მარია ჩვენ..
-ვლად სიტყვა “ჩვენ” დაივიწყე. აღარ ეცადო ამ თემაზე აღარც ხუმრობას და აღარც საუბარს.-გაბრაზებულმა ჩაილაპარაკა და საუზმის თეფში ხელში დამაკავებინა.-სიცხე აღარ გაქვს, თავადაც მოახერხებ ჭამას.-ჩაილაპარაკა გაბრაზებულმა და ეზოში გავიდა. ცოტა ხანში დაბრუნდა უკან, ბუხარში შეშა დაალაგა და ჩაფიქრებულმა ცეცხლს დაუწყო ყურება. ისეთი სევდიანი იყო, იმხელა ტკივილი ედგა თვალებში. ორი დღე გავატარე მარიასთან, ისე მივლიდა როგორც პატარა ბავშვს. ჭრილობამ შეხორცება დაიწყო, სიწითლე გამიქრა ფეხიდან. სიცხეებიც აღარ მქონდა. ორი დღის მერე მათე მოვიდა.
-როგორ ხარ? ძლივს გავწმინდეთ გზა.-დაღლილი ჩანდა მათე, შინაურულად ჩამოჯდა სკამზე და მარიას თვალი გააყოლა.
-კარგად ვარ. წამოვალ სასახლეში.
-შენი ცოლი გიჟს გავდა. ეგონა მეწყერში მოჰყევი. ვუთხარი რომ მკურნალთან წახვედი და გზის გამო ვეღარ ბრუნდებოდი უკან.
-მარია ხომ არ ახსენე?-შევხედე მათეს.
-არ მიხსენებია, მაგრამ რატომ არ გინდა კატალინამ იცოდეს, რომ მარია შენი მეგობარია.
-ქალების ამბავი ხომ იცი, არ მინდა.-თვალი მოვარიდე მათეს.
-მარია ისეთია.-ჩაილაპარკა მათემ.-კატალინა ნამდვილად იეჭვიანებს. მაგრამ თუ ვეტყვით, რომ მარია ჩემი საცოლეა არაფერს არ იტყვის.
-მარია შენი საცოლე არ არის.-ჩავილაპარაკე გაბრაზბულმა.
-ჯერ უარზეა, მაგრამ იქნებ დამთანხმდეს.-მხრები აიჩეჩა მათემ.
-არ დაგთანხმდება და თავი დაანებე.-გაბრაზებულმა შევხედე.
-შენ იცი ხომ რა გადახდა. რატომ არის ასეთი სევდიანი? მომიყევი რა არის მის წარსულში ისეთი, რომ სულ ტირის.
-ტირის?-შევხედე მათეს.
-სულ ტირის. თვალები ცრემლით აქვს სავსე. თუ ველაპარაკები, რამე სახალისოს ვუყვები იღიმება, მაგრამ ამ ღიმილის უკანაც ტკივილი იგრძნობა. ვცდილობ დავუახლოვდე მაგრამ თავიდან მიცილებს. ათი წელია მასზე ვზრუნავ, მივეჩვიე. რამდენიმე დღე რომ გავა და არ მინახავს მისკენ მოვიჩქარი. შემიყვარდა.-თავი დახარა მათემ. -მინდა ბედნიერი იყოს, მინდა აღარ ტიროდეს, მე შევძლებ მისი თვალებიდან ამ ტკივილის გაქრობას. უთხარი ვლად, რომ გამომყვეს ცოლად.-შველას ჩემგან ითხოვდა მათე.
-დაივიწყე მათე. მარიას არასდროს ვთხოვ, რომ შენ გამოგყვეს ცოლად. შენც გირჩევ დაივიწყო.-თითი დავუქნიე გაბრაზებულმა მათეს.
-რატომ? რატომ?-გაბრაზბული მიყურებდა მათე.
-იმიტომ, რომ ვლადი მიყვარს.-სწორედ იმ დროს შემოაღო სახლის კარი მარიამ და ორივეს შემოგვხედა.-ხო მათე. შენ კარგი მეგობარი ხარ, მაგრამ მე ვლადი მიყვარს. მან მთხოვა და დროებით აქ დავრჩი, ომის მერე მონასტერში მივდივარ.
-მონასტერში? და შენ?-გაკვირვებულმა შემომხედა მათემ.
-მას კატალინა უყვარს. ის მისი ცოლი და მისი გულის დედოფალია. მგონი ყველაფერი გავარკვიე თქვენ ორთან. ასე რომ წადით ჩემი სახლიდან და მშვიდ ცხოვრებას ნუღარ მირევთ. ნუ მაიძულებთ დღესვე წავიდე მონასტერში.
-არა!-მე და მათემ ორივემ ერთდროულად ვუთხარით.
-თავი დამანებეთ ორივემ.-არა ადამინური ხმით დაიყვირა და ატირებული იქვე ჩაიკეცა.
-მათე წადი.-მათეს შევუღრინე და მარიას წინ მუხლებზე დავდექი.-გთხოვ ნუ ტირი.-თმაზე ვეფერებოდი.
-ვლად წადი. შენი სიახლოვე და შენი სიშორე მანადგურებს, წადი და აღარ დაბრუნდე. საშულება მომეცი დაგივიწყო.-ტიროდა და წასვლას მთხოვდა.
-დედა, რატომ ტირი?-ოთახში ანა შემოვიდა და მარიას მოეხვია. უხმოდ ავდექი და წამოვედი იქიდან. ამ ქალის ტკივილმა იმ დღით გამანადგურა. საკუთარი თავი მძულდა. მარიასთვის ასე რომ ვინმეს მიეყენებინა ტკივილი დაუნდობლად მოვკლავდი, მაგრამ მე ყველაზე დიდ ტკივილს ვაყენებდი მას. ვუყურებდი როგორ გაფემკრთალდა, როგორ ჩაქრა სიცოცხლით სავსე არსება. პირველად რომ შევამჩნიე ცხენზე იჯდა და მეჰმედს მოჰყვებოდა. მაშინ გავიფიქრე, რომ იმ ძაღლს მაგრად გაუმართლა. ქალღმერთს გავდა. ახლა კი იმ ქალის მხოლოდ აჩრდილია და ეს ჩემი ბრალია.
მარია,
სასახლეში მირჩას ძიძას არჩევდნენ. წამალი დავამზადე და სასახლეში მივუტანე ვლადს, მსახურთუხუცესს წამალ ჩავაბარე, რომ კატალინამ შემნიშნა.
-თქვენ ძიძა ხართ?-ჩაილაპარაკა, ისე დავიბენი რომ თავი დავუქნიე.
ისეთი საყვარელი იყო პატარა მირჩა, მასაც ძალიან მოვეწონე. კატალინა ქორწილის მერე არ მყავდა ნანახი, მან ვერ მიცნო. მე კი ვუყურებდი ქალს, რომელმაც სიყვარული წამართვა. ის ძალიან ლამაზი იყო და ძალიან ხალისიანი. ერთი დღე გავატარე სასახლეში, მინდოდა დავწმუნებულიყავი, რომ ვლადი ბედნიერი იყო და ეს ქალი უყვარდა. მირჩას ძიძად დამტოვა კატალინამ. ვუყურებდი როგორი სიყვარულით ლაპარაკობდა ქმარზე და შვილზე და საკუთარი თავი მძულდა, რომ მათ ცხოვრებაში ვიჭრებოდი. ღამით კარი ფრთხილად შევაღე მათი საძინებლის, მინდოდა ეს გრძნობა ჩამეკლა ჩემში, ვუყურებდი როგორ ეხვეოდა ვლადი კატალინას და როგორ კოცნიდა. საბოლოოდ გადავწყვიტე, რომ თუ ომში გადავრჩებოდი მონასტერში წავიდოდი.
-რა მოხდებოდა, რომ ჩემი შვილი ყოფილიყავი.-პატარა მირჩას ვეჩურჩულებოდი, რომელსაც ჩემს მკლავებში ეძინა. ფეხის ხმა გავიგე, მის ფეხის ხმას შორიდან ვცნობდი. მირჩა საწოლში დავაწვინე და ფარდის უკან დავიმალე. მირჩას საწოლთან მოვიდა, შვილს აკოცა, მერე კი ძირს დავარდნილ ჩემს თავშალს დახედა, ხელში აიღო და დასუნა.
-ვინ არის აქ?-მკაცრად ჩაილაპარაკა, პასუხი რომ ვერ მიიღო ისევ დასუნა თავშალი და ოთახიდან გიჟივით გავარდა. საშიში იყო აქ გაჩერება, ვლადი მიხვდებოდა რამეს და მას ვერ დავემალებოდი. ერთ დღეში ისე შემეჩვია პატარა არ მცილდებოდა. კატალინაც კმაყოფილი იყო ჩემით.
-მივდივარ.-გამოვუცხადე კატალინას.
-რატომ? ვინმემ გაწყენინა? რა მოხდა? მირჩას ისე მოეწონე.-შეშფოთებული მიყურებდა.
-ჩემი შვილი ავად არის, ვერ ძლებს ჩემს გარეშე...
-აქ მოიყვანე, მირჩა და ის ერთად გაიზრდებინ, მირჩას კი მეგობარი ეყოლება.-მთხოვდა კატალინა.
-მადლობა. ბოდიშს გიხდით, არ შემიძლია, უნდა წავიდე.-თავი დავუკარი კატალინას და ის იყო უნდა წავსულიყავი, რომ ხელები მომხვია და მეგობრულად ჩამეხუტა. მინდოდა მიწა გამსკდარიყო და ჩავეტანე, კატალინა, ქალი რომელიც ასე მძულდა მეგობრულად მიკრავდა გულში.
-გვესტუმრე ხოლმე.-გამიღიმა.
-კარგი.-თავი დავუქნიე და სასწრაფოდ დავტოვე სასახლე.
სოფელში დავბრუნდი, ანა გახარებული ჩამეხუტა. დეიდა ელენთან მყავდა დატოვებული. ჩახუტებისას მოსასხამი მხარზე გადამეწია.
-მარია შვილო.-დეიდა ელენი ჩემსკენ წამოვიდა და მხარზე ხელი მომკიდა.-ეს ხალი..
-ბავშვობიდან მაქვს.-გავუღიმე ელენს.
-იცი რას ნიშნავს?-გამიღმია ელენმა.
-ეს ცრუ რწმენებია.-ისევ გავიღიმე.-უბრალოდ ხალია.
-ეს უბრალოდ ხალი არ არის. მხარზე მრგვალი ფორმის ხალი ადამიანის სიმამაცის გამოხატულებაა. ეს ხალი ამბობს, რომ შენ ძალიან ძლიერი და მამაცი ხარ. თუმცა ეს ხომ ასეც არის. მარტო ზრდი შვილს, მეურნეობას უძღვები, წამლებს ამზადებ, გაჭირვებულებს ეხმარები.
-დედა ნადირობს კიდეც, ხმალს და მშვილს კაცებზე უკეთ იყენებს.-გაიცინა ანამ.
-ხედავ, ეს არ არის ცრუ რწმენა. -გამიღიმა ელენმა.-შენ ამ ნიშნით დაიბადე, ესე იგი სიმამაცე სისხლში გაქვს.
-ალბათ.-მხრები ავიჩეჩე და ანა სახლში წამოვიყვანე.

ვლადი,
ფეხი მომირჩა, ტყეში წავედი ხის სახლში და აღჭურვილობა კიდევ ერთხელ შევათვალიერე. მერე კი ისევ მარიას მივადექი.
-რა გინდა აქ?-გაბრაზებულმა შემომხედა.
-არ მინდა მოსვლა, მაგრამ ჩემი ცხენი..-ცხენს გავხედე.-ფიქრებში, რომ წავალ და აღვირს მივუშვებ აქ მოდის.
-გაქრი შენი ცხენიანად აქედან.-თვალები დამიბრიალა.
-რომ არ გავქრე რას იზავ?-მისკენ წავედი ის კი უკან უკან წავიდა.
-ვლად ცეცხლს ეთამაშები და იცოდე ორივე დავიწვებით.-თითი დამიქნია და უკან დახევა განაგრძო. ცოტა ხანში კარიც მივკეტე და კედელზე ავაკარი. ოთახი მოვათვალიერე, ანა არ ჩანდა.
-ანა სად არის?-დავიჩურჩულე მის ყურთან.
-გვერდით ოთახშია და მალე გამოვა.-ჩემგან თავის დახსნა სცადა.
-მატყუებ.-მის ყურთან დავიჩურჩულე, თრთოდა. მე კი ისე ვიქცეოდი, როგორც არაკაცი. მოწყურებული დავეწაფე მის ტუჩებს. კარზე კაკუნმა იდილია დამირღვია.
-გვერდით ოთახში შედი, არ მინდა ვინმემ აქ გნახოს.-ხელით ოთახისკენ მიბიძგა და კარისკენ წავიდა.
-მარია მიშველე გთხოვ.-ატირებული ქალი შემოიჭრა ოთახში.
-რა მოხდა იოანა?-მარია ამშვიდებდა.-დამშვიდდი და მშვიდად მომიყევი.
-ბატონმა პურის მოპარვისთვის ხეზე დაკიდა, მაჯები გადაუჭრა და ასე ჰკიდია.-ტიროდა ქალი.
-ვინ ჰკიდია?-შეშფოთებული უსმენდა მარია.
-ჩემი ქმარი. ბავშვი კი ისე გაამათრახეს კანი აღარ აქვს ზურგზე ჩემს გოგონას. როგორ ჩამოვხსნა? მეშინია ბატონი იგივეს დამმართებს. გთხოვ წამოდი, მიცვალებულს აღარ ვჩივი ჩემი გოგონა გადამირჩინე.-გულამომჯდარი ტიროდა ქალი. ვეღარ მოვითმინე და გამოვედი.
-ვინ ჩაიდინა ეს ბარბაროსობა?-ვკითხე ქალს, რომელიც გაოცებული მიყურებდა.
-ბატონო.-თავი დახარა ქალმა და გაჩუმდა.-მხოლოდ პური მოიპარა ბავშვისთვის.-ისევ ტირილი დაიწყო.
-დამშვიდდი და გამომყევი.-გარეთ გავედი, მარია და ქალი წინ წავიდნენ, მეც უკან ავედევნე. ხეზე ეკიდა კაცი, ხის ძირში კი სისხლის გუბე იდგა. მკვდარი იყო. ხმლით თოკი გადავჭერი და მიცვალებული ძირს ჩამოვარდა. გლეხები მოგროვდნენ, რომ დაგვინახეს.-მიცვალებული წაიღეთ და დამარხეთ.
-იოანა მარია გამოგყვება და ბავშვს მიხედეთ.-მარიას ვანიშნე ქალს გაყოლოდა და სასახლეში წავედი.
-პეტროს, პეტროს! -სასახლეში ღრიალით შევედი.
-რა მოხდა?-შეშინებული პეტროსი წინ დამიდგა.
-გლეხებს ისევ სჯიან ბოიარები, ეს მე რატომ არ ვიცოდი.-ყელში წავწვდი პეტროსს და კედელზე ავაკარი.
-ბატონო მხოლოდ ქურდობისთის სჯიან, თქვენი კანონების მიხედვით.-თავს იმართლებდა პეტროსი.
-პური მოიპარა, შიოდა. ამისთვის ადამიანებს არ კლავენ, მის გლეხს, რომ შია ესეც მისი ბრალია.-ხელი გავუშვი პეტროსს და გამწარებულმა მაგიდა ავაყირავე. მსახურები ყველა შეშინებული თვალებით მიყურებდნენ.
-რა ვქნათ ბატონო?-თავდახრილი იდგა პეტროსი და ჩემს განკარგულებას ელოდა.
-ყველა ბოიარი, მათი ოჯახის წევრების ჩათვლით, განურჩევლად ქალისა და ბავშვისა დააპატიმრეთ.-განკარგულება გავეცი.-ახლავე!-დავიყვირე. სწრაფად დაიშალნენ მსახურები და მალე ჩემმა ჯარმა ყველა ბოიარი დააპატიმრა, მათი ოჯახის წევრების ჩათვლით. მამულები ჩამოერთვათ და ნებისმიერ გლეხს, ვინც ქვეყანას პატიოსნად ემსახურებოდა მიწებს ვურიგებდი.
-ამათ რას უპირებ?-სტასმა და მათემ ბოიარებზე და მათ ოჯახის წევრებზე მკითხეს.
-არგესის ხეობაში წაიყვანეთ, საცხოვრებელი ააშენეთ, სადაც იცხოვრებენ. იმუშავებენ ფიზიკურად და ძველ ციხეს აღადგენენ. არ მისცეთ ტანსაცმელი, მიეცით მხოლოდ წყალი და მცირე საჭმელი, რომ არ დაიხოცნენ. მანამდე იმუშავებენ, სანამ ტანსაცმელი არ შემოაცვდებათ ტანზე.
-ვლად იქ ბავშვებიც არიან და ქალებიც, ვერ გაუძლებენ ასეთ შრომას, მიუჩვევლები არიან.
-მიეჩვევიან, ისინიც.-დავიყვირე.-ის გოგონაც ბავშვი იყო ახლა სიცოცხლისთვის რომ იბრძვის.
იმ საღამოს ცხენს მოვახტი და მარიასთან წავედი.
-როგორ არის?-შესვლისთანავე ვკითხე მარიას.
-არა მგონია გადარჩეს.-სევდიანად ჩაილაპარაკა მარიამ.
-მასთან წამიყვანე.
-არ ღირს ვლად, იქ საცოდაობა ტრიალებს, გული გეტკინება.-ჩაილაპრაკა მარიამ.
-მე მათი მეფე ვარ, ვალდებული ვარ ეს ვნახო.-ხმას ავუწიე.
-კარგი, წამოდი.-მშვიდად მიპასუხა და წინ გამიძღვა.
მალე იოანას სახლში მივედით. სიღარიბის სუნი იდგა სახლში. ხის პატარა მაგიდასთან სამი ბავშვი იჯდა. ტანსაცმელი ტანზე შემოჰხეოდათ სიძველისგან.
-ბატონო.-შეშინებული მიყურებდა იოანა.
-დამშვიდდი, შენი გოგონას სანახავად მოვედი.-მხარზე ხელი დავადე და დავამშვიდე.
-აქეთ მობრძანდით.-საწოლისკენ წავიდა სადაც პატარა, ოთხი ხუთი წლის გოგონა იწვა პირქვე. ზუგზე საფენები ეფარა.
-შენ წაუსვი ეს წამლები?-შევხედე მარიას, რომელიც გვერდით მომყვებოდა. მან კი თავი დამიქნია.-როგორ ხარ პატარა?-თმაზე მოვეფერე პატარა გოგონას, რომელიც დამფრთხალი თვალებით მიყურებდა.
-მტკივა.-ამოიტირა.
-რა გქვია?
-სილვია.-ისევ ამოიტირა, გული თითქოს გამიჩერდა დედაჩემის სახელის გაგონებაზე.
-ახალი მალამო მოგიტანე საყვარელო.-მარია მოეფერა და რაღაც წაუსვა ზურგზე. კანი აღარ ჰქონდა ბავშვს ზურგზე, საკუთარი თავი გამახსენდა, დაუნდობლად, რომ მირტყავდნენ იანიჩარები. ვეღარ გავუძელი და გარეთ გამოვედი. ცოტა ხანში მარიაც გამოვიდა, ცხენს ხურჯინი მოხსნა და ისევ უკან შებრუნდა, უკან ავედევნე. მაგიდაზე ბავშვებს საჭმელები ამოულაგა, ისინიც მგლებივით ეცნენ საჭმელს. მერე კი ტანსაცმელიც დაულაგა იქვე სკამზე.
-შენ ანგელოზი ხარ.-იოანა მოეხვია და ხელები დაუკოცნა.
-ანგელოზი არ ვარ.-გაუღიმა მარიამ.-თუ სიცხე აუწევს ბავშვი გამოგზავნე და მოვალ.
-მადლობა ყველაფრისთვის.-ცრემლები მოსდიოდა იოანას.
-ხან და ხან რაღაც კარგის გაკეთება გვინდა და სხვები ცუდად იყენებენ ამას.-ჩაილაპრაკა მარიამ, როცა გარეთ გამოვედით.
-რას გულისხმობ?-შევხედე გაკვირვებულმა.
-შენი კანონი, ყველა ვინც რამეს მოიპარას დაისჯებაო, ბოიარებმა სათავისოდ გამოიყენეს.-შემომხედა სევდიანი თვალებით.
-საკუთარ თავზე გამოცდიან იმას, რასაც ამ ხალხს უკეთებდნენ.-ჩავილაპრაკე გაბრაზებულმა.
-გაბრაზებულ გულზე არ იმოქმედო, ცივი გონებით იმოქმედე და ყველა შენი ნაბიჯის შედეგი გათვალე.-მითხრა მარიამ.
-შენ ეს ყველაფერი იცოდი?
-ეს ყველამ იცოდა, ყველა ბოიარი ჩაგრავდა გლეხებს, ეს შენც იცოდი.
-შენ უფრო მეტი რამ იცი ჩემს ხალხზე ვიდრე მე.
-მე 10 წელია აქ ვცხოვრობ. ჩემი სახლი ახლა აქ არის, ამ ხალხის ცხოვრება ჩემი ნაწილია. იოანას შვილები ჩემს თვალწინ დაიზარდნენ. რა გასაკვირია, რომ მე უფრო მეტი რამ ვიცი მათზე ვიდრე შენ.
-სტეფანი არაფერ შუაშია, მათ შენ მეთაურობდი.
-ისინი ჩვენს ბედს გაიზიარებდნენ რომ არ ჩავრეულიყავი.-შემომხედა მარიამ.-ვცდილობდი შენს არ ყოფნაში შენი ხალხი დამეცვა. ამისთვის ქურდობაც მომიწია, ვძარცვავდი ხარკის ამკრეფებს და გლეხებს წართმეულ საკვებს ვუბრუნებდით. საქსებთან ბრძოლაშიც დაგეხმარე ვლად, თუმცა ეს ისედაც იცოდი ყოველთვის. ახლა თუ გინდა დამსაჯე ამ ყველაფრისთვის, ჩემთვის უსლერთია. მაგრამ ერთ რამეს მაინც ვიტყვი, ისევე გაგძარცვავ როგორც ვლადისლავს ვძარცვავდი, ისევე დაგიპირისპირდები როგორც მას დავუპირისპირდი, თუ კიდევ დავინახავ შენს გლეხს შიმშილით მკვდარს. მომავალ ბრძოლაზე ფიქრში ყველაზე მნიშვნელოვანი დაგავიწყდა. ტაძრები კუჭს ვერ ამოუვსებს შენს ხალხს, მშიერი გლეხი ვერც მტერს შეაჩერებს და ვერც უფლისთვის ილოცებს, რწმენა დაკარგული აქვთ ადამინებს. დაანახე რომ უკეთესი მომავალი აქვთ, რამე გააკეთე ვლად. ის რომ ბოიარებს დასჯი არ შეცვლის მათ ყოფას, მათ ისევ შიათ, რადგან მათი მეფე იარაღის შეგროვებით არის დაკავებული, მათი მეფე შურისძიებას ისე დაუბრმავებია, რომ მხოლოდ ის ესმის რაც ომს ეხება.
-და რა გავაკეთო? მირჩიე, შენ ხომ ყველაფერი იცი.-ხელები გავშალე და გაბრაზებულმა დავუყვირე.
-იზრუნე შენს ხალხზე, დაუფასე შრომა და არ მოაშიო. სავაჭრო გზები უფრო უნდა გააფართოვო და თუ ბრძოლა მოგიწია მარილის საწარმოც ეცადე დაიბრუნო უკან. ეს შენი ქვეყნის ძლიერი მომავალია. შურისძიებას ნუ გადააყოლებ მთელს ქვეყანას.-მარია მართალი იყო, მისი სიტყვები ღრმად ჩაიბეჭდა ჩემს თავში. მივყვებოდი გვერდით და ვერაფერს ვეუბნებოდი. ერთ დროს მარილის საწარმო მნიშვნელოვანი ობიექტი იყო ვალხეთისთვის, პაპაჩემის მირჩას დაარსებული საწარმო ევროპას ამარაგებდა მარილით. ეს ფულის უწყვეტი წყარო იყო. ქვეყანა და ხალხი ძლიერი იყო ამ ყველაფრით. მირჩას სიკვდილის მერე საწარმო დაკარგა ვლახეთმა და არა მარტო საწარმო, მშვიდობაც, სიმდიდრეც, რწმენაც და იმედიც.
-ახლა იჭორავებენ.-გამეღიმა.-შენს სახლში მნახეს, ჩემს გვერდით ხარ და სეირნობ.-გაღიმებულმა შევხედე.
-შენ იდარდე, ცოლიანი ხარ. მე თავისუფალი ქალი ვარ.-ირონიაში არ ჩამომრჩა და ცხენით წინ გააჭენა. გავეკიდე და გვერდით ამოვუდექი.
-იოანაზე ვბრაზობ, ხელი შემიშალა.-ისევ ვიღიმოდი.
-ვლად!-გაბრაზებულმა შემომხედა.-გეყოფა! უამრავი პრობლემა გაქვს მოსაგვარებელი, შენი გლეხები შიმშლობენ, შენ კი მხოლოდ იმაზე ფიქრობ, რომ მე ვერ შემიტყუე საწოლში. საკმარისია, დაამთავრე ეს ფლირტი და ისე მოიქეცი, როგორც ნამდვილი კაცი, ნამდვილი მეფე.
-როგორც მიბრძანებ ჩემო დედოფალო.-გამეცინა.
-შენი დედოფალი სასახლეში გელოდება.-გაბრაზებული მიყურებდა.- და კიდევ, შენს დედოფალსაც შეუძლია რამე სასიკეთო გააკეთოს, გაჭირვებულებს დაეხმაროს. მთელი დღე სასახლეში ზის და გვირგვინს იფერებს.
-ეჭვიანობ.-გაღიმებული მივდევდი.
-შენ რაც გინდა დაარქვი. სიმართლის მოსმენა არავის უყვარს. და კიდევ სასახლე იქით არის, მე ნუ მომყვები.-ხელით სასხლისკენ მიმავალი გზისკენ მანიშნა.
-ანა უნდა ვნახო, ჭადრაკი უნდა ვეთამაშო, შენთან არ მოვდივარ.-ხელები გავშალე და მაინც უკან ავედევნე.
-მოუშორებელი ჭირი ხარ.-გაბრაზებულმა ჩაილაპარაკა, მე კი უკან მივყვებოდი თან ვიცინოდი მის გაბრაზებულ სახეზე.
-იცი ადრე თუ ტკივილს ვხედავდი შენს თვალებში და ამას გავურბოდი, ახლა სხვა რამეს ვხედავ.-სახლში შესვლისას დავიჩურჩულე მის ყურთან.
-მაინც რას?-შემობრუნდა და თვალებში დამიწყო ყურება.
-ყველაზე და ყველაფერზე მზრუნველ ქალს, რომელიც ჩემს გვერდით ყველაზე ძლიერი და შეუპოვარი ხდება, ახლა როცა გიყურებ და მინდა გაკოცო, ვხედავ, რომ ტკივილი ქრება შენი თვალებიდან, მე კი ყველაფერი მავიწყდება. შენს გვერდით რომ ვარ ყველა და ყველაფერი ქრება და მხოლოდ შენ და მე ვრჩებით.
-ბიძია ვლად.-ანა გამოიქცა ჩემსკენ და ლამის წამაქცია ისე ჩამეხუტა.
-მხოლოდ ჩვენ არა.-ხმამაღლა გაიცინა, როცა ჩემი იმედგაცრუებული თვალები დაინახა.-ანასთან არ მოხვედი ჭადრაკის სათამაშოდ?-მხრები აიჩეჩა.
-მართლა?-გახარებული ანა ჭადრაკის მოსატანად გაიქცა.
-მე უნდა წავიდე, სანამ დავბრუნდები ვლადი იქნება შენთან.-ანას აკოცა და გვერდით ოთახში გავიდა. ცოტა ხანში ისევ ისე გამოწყობილი დაბრუნდა, როგორც მაშინ.
-სად მიდიხარ?-წინ დავუდექი.
-ანას მიხედე, მალე მოვალ.-ხელით გვერდით გამწია და კარში გავიდა. ცხენს მოახტა და სწრაფად გააჭენა.
-ანა ჭადრაკს სხვა დროს გეთამაშები. ხომ არ მიბრაზდები?-ვაკოცე ანას.
-არა.-მხრები აიჩეჩა და გაკვირვებული სახით შემომხედა.
-კარი დაკეტე, მე წავედი.
-კარგი.-თავი დამიქნია.
სწრაფად მოვახტი ცხენს და მარის ავედევნე, ოღონდ ისე, რომ ვერ მხედავდა. ტყეში მიდიოდა, მეც უკან მივყვებოდი. ტყეში ღრმად შევიდა და რაღაც ბალახების კრეფა დაიწყო. მერე მდინარეს აუყვა ზემოთ. პატარა ჩანჩქერთან გაჩერდა, ცხენი იქვე დააბა ხეზე. წყალი ორი იარდის სიმაღლიდან ეშვებოდა და დაბლა პატარა ტბასავით მორევს ქმნიდა. ამ ადგილებში მთელი სამი წელი დავეხეტებოდი და ეს საოცრება ნანახი არ მქონდა. ტანსაცმელი გაიხადა და წყალში გაცურა, ჩასაფრებული მტაცებელივით შევყურებდი. საკმაოდ ციოდა, ის კი ისე ცურავდა, თითქოს თბილ წყალში დაცურავსო. მერე ჩაყვინთა და საერთოდ გაქრა. შეშინებული ვუყურებდი, აღარ გამოჩნდა და წყალში ჩავყვინთე. ვერ ვიპოვე, არსად ჩანდა.
-მარიაა.-არაადამიანურად დავიღრიალე, მთებმა ბანი მომცეს, ის კი არ ჩანდა. ისევ ჩავყვინთე და წყალში დავიწყე მისი ძებნა. წყალი კამკამა იყო, წყალში არ იყო აშკარად. დაღლილი და გაყინული ამოვედი წყლიდან და იქვე ჩამოვჯექი.
-რატომ მითვალთვალებ?-უკნიდან მარიას ხმა გავიგე.
-შენ სულ გაგიჟდი? ლამის გავგიჟდი? -ტანსაცმელი არ ეცვა, თხელი პერანგი ტანზე ჰქონდა მიკრული და თითქმის შიშველი იდგა ჩემს წინ.
-ასე ნუ მიყურებ და წამოდი.-წყალში გადაეშვა და ჩაყვინთა, მეც უკან მივყევი, ჩანჩქერის ძირში ვიყავით მისული, ამოყვინთა ჰაერი ღრმად ჩაისუნთქა და ისევ ჩაყვინთა, სადღაც კლდის ქვეშ გაუჩინარდა, მეც უკან მივყევი და ჩანჩქერის შიგნით განათებულ დიდ დარბაზში აღმოვჩნდი. მარიამ იქვე დადებული პლედი მოიხურა.
-ეს რა ადგილია?-გაოცებული ვუყურებდი.
-ალბათ შენმა წინაპრებმა გააკეთეს. ეს ხმალი ნახე, დიდგვაროვანს უნდა ეკუთვნოდეს. -ხმალი მომაწოდა.
-როგორ მოაგენი?-გაოცებული ვათვალიერებდი კლდეში გამოკვეთილ დარბაზს, სინათლეც საკმაოდ შემოდიოდა, ვიღაცას საგულდაგულოდ გამოუკვეთია.
-ხშირად ვცურავდი, წყალი როცა იკლებს შესასვლელი ცოტათი ჩანს. დამაინტერესა და აქ აღმოვჩნდი.
-ეს ხმალი მირჩას ეკუთვნის.-პაპაჩემის ინიციალები ჰქონდა.
-ალბათ მან გამოკვეთა.-მხრები აიჩეჩა მარიამ.
-არა აქ რა გინდოდა? ასე შორს რატომ მოდიხარ ტყეში?-ვუბრაზდებოდი მარიას.
-მცენარე, რომლითაც ჭრილობის მალამოს ვამზადებ აქ ხარობს.
-მთელი ცხოვრება აქ დავრჩებოდი შენთან ერთად.-მისკენ წავედი.
-ვლად გეყოფა. იმიტომ არ მომიყვანიხარ აქ..-სიტყვა ვერ დაამთავრა ისე ავიკარი გულზე და კოცნა დავუწყე. მომიცილა და სილა გამარტყა.-გეყოფა ჩემი დევნა.-ძირს დავარდნილი პლედი ისევ მოიხვია.
-ღმერთო ჩემო, მარია მაგიჟებ, ჭკუიდან გადავდივარ, სხვა ვერაფერზე ვფიქრობ, სულ ჩემს თვალწინ ხარ.
-ცოლი გყავს, გეყოფა, დაამთავრე. მე შენი საყვარელი არ გავხდები.-თითი ცხვირთან მომიტანა, თვალებიდან ცეცხლს აფრქვევდა.-ცოლთან წადი!-პლედი მოიძრო და წყალში ჩაყვინთა. უკან მივყევი, სანამ წყლიდან ამოვედი უკვე ტანსაცმელი ეცვა და ცხენზე ჯდებოდა. არ დამლოდებია ისე გააქროლა ცხენი.
კარგა ხანს მიდგა თვალწინ მარიას უნაკლო სხეული და მოსვენებას მიკარგავდა. ისევ ვერ მოვითმინე და ერთი კვირის მერე სახლში მივადექი. სახლში არ დამხვდა, არც ის და არც ანა, კარი დაკეტილი იყო. ალექსანდრეს მივადექი.
-სალამი, მარია ხომ არ იცი სად არის მოხუცო?-ვკითხე ალექსანდრეს.
-სადღაც მიდიოდა, არ მიკითხავს, ანა ელენს დაუტოვა მიხედეო. ცხენით წავიდა, მგონი რამდენიმე დღე არ ვიქნებიო, საგზალი ჩაალაგა.-თუთუნს ეწეოდა მოხუცი და ისე მელაპარაკებოდა.-რატომ დასდევ? დაანებე თავი ვლად.
-არა სად წავიდა?-კედლებს ვაწყდებოდი.
-ვლად, უამრავი საზრუნავი გაქვს, მიხედე შენს საქმეს და მარიას შეეშვი.-თითი დამიქნია ალექსანდრემ.
-მგონია, რომ გავგიჟდები. სულ თვალწინ მყავს, ლანდივით დამყვება მისი სახე. კატალინას, რომ ვეხვევი მარია მიდგას თვალწინ. იმდენჯერ დავინახე კატალინას თვალებში მარია, რომ..-გავჩუმდი და თავი ჩავხარე.-როგორ დავივიწყო, როცა სულ აქ არის.-გულზე დავიდე ხელი.
-ვერ დაივიწყებ.-თქვა ალექსანდრემ და ჩიბუხი გააბოლა.-ის ნამდვილი სიყვრული ერთხელ მოდის და სხვა ვერ დაგავიწყებს. უბრალოდ ადამინების უმრავლესობა სიყვარულის გარეშე ცხოვრობს და ალბათ უკეთესადაც არიან. ვერ დაივიწყებ, მაგრამ ისწავლი მის გარეშე ცხოვრებას. ეს უნდა ისწავლო ვლად, შენთვისვე აჯობებს, თორემ ასე ყველა ცუდად იქნება. მარიაც, შენც, პატარა მირჩაც, ანაც და კატალინაც. იმ გოგოს ძალიან უყვარხარ, შენ თითქოს მისი მამის ადგილი დაიკავე, ის დანაკლისი შეუვსე ანას. შენზე მელაპარაკება სულ, გოგონებს განსაკუთრებულად უყვართ მამები, მას კი შენ უყვარხარ. რაც უფრო დიდხანს იქნები მასთან ეს სიყვარული უფრო ღრმა გახდება და მასაც ეტკინება მერე გული.
-წავალ მე, ელენს ვკითხავ სად წავიდა.-კარიკენ გამოვბრუნდი.
-იფიქრე ჩემს ნათქვამზე ვლად.-უკნიდან მომაძახა ალექსანდრემ.
ელენთან მივედი, ანა გახარებული ჩამეხუტა. ალექსანდრეს ნათქვამი გამახსენდა, ამ გოგოსთვის მე ძალიან ძვირფასი ვიყავი და ისიც ძვირფასი გახდა უკვე ჩემთვის. ხან და ხან ვფიქრობდი კიდეც მირჩა უფრო მიყვარდა თუ ანა, ამაზე პასუხი არ ვიცოდი, მაგრამ ანასთან რომ უფრო მეტ დროს ვატარებდი და ეს მომწონდა ეს ნამდვილად ვიცოდი. მისი გაღიმება, ჩახუტება, მასთან თამაში. ჭკვიანი ბავშვი იყო, უამრავ შეკითხვას მისვამდა. იმდენი რამ იცოდა, უკვე ხან და ხან მაოცებდა მისი განათლება. ეს რა თქმა უნდა მარიას დამსახურება იყო.
-ელენ სად წავიდა მარია?
-ბატონო მას არ უნდა რომ იცოდეთ.-თავი ჩახარა ელენმა.
-ბავშვებს უნდა დავეხმაროო.-ყურში მიჩურჩულა ანამ.
-ელენ მითხარი, ჩემს მოთმინებას ნუ გამოსცდი.-მკაცრად ჩავილაპარაკე.
-ზუსტად არ ვიცი, ციხის მშენებლობაზე ტყვებს უნდა დავეხმაროო, არ ვიცი სად მიდიოდა.
-ღმერთო.-ანა დავსვი და სასახლეში დავბრუნდი.
-მათე, მათე!-შესვლისთანავე დავიწყე მისი ძებნა.
-რა მოხდა?-შემომხედა მათემ.
-საიდან გაიგო მარიამ ტყვეების ამბავი?-გულზე ჩავაფრინდი მათეს და ჩემსკენ მოვქაჩე.
-მე ვუთხარი.-ჩემი ხელები მოიცილა.
-რატომ უთხარი? მარიას ეს არ ეხება.-ვუყვიროდი ბოლო ხმაზე.
-მინდა მიხვდეს, რომ ანგელოზი არ ხარ.
-თუ გგონია, რომ მარია ოდესმე შეგიყვარებს ძალიან ცდები.-მათეს მუშტი დავარტყი სახეში და ისიც ძირს დავარდა.-ასე მხოლოდ შენს უსუსურობას ამტკიცებ. შენი ტოლი და სწორი ნახე, მარიას კი შეეშვი, ნუ მაიძულებ ყველას და ყველაფერს გადავაბიჯო და ჭკუა გასწავლო.
-რა გჭირთ?-კიბეებზე კატალინა ჩამოდიოდა და ამ სცენას შეესწრო.
-არაფერი.-მათე ადგა და გავიდა.
-მარია ვინ არის?-გაბრაზებული თვალებით მიყურებდა კატალინა.
-კატალინა ნუ იქექები იქ, რაც არ გეხება.
-მეხება ვლად, შენ რაც გეხება ყველაფერი მეც მეხება.
-ხოო. სასახლეში ზიხარ მთელი დღე და თავს სხვა და სხვა რამით ირთობ, მაშინ, როცა შენ ხალხს შია, ან სულაც ტანსაცმელი არ აქვთ. ერთხელ მაინც იფიქრე სხვებზე და არა საკუთარ კეთილდღეობაზე? ტაძარში სიარული არ არის მხოლოდ უფლის სამსახური. ტაძართან, რომ მათხოვარს დაეხმარები ეს არ შეგიყვანს სამოთხეში. სხვა უფრო მნიშვნელოვანი საქმეებიც არსებობს რითიც დედოფლები უნდა დაკავდნენ. შენ რას აკეთებ?
-საუბრის თემას სპეციალურად ცვლი, არ გინდა აღიარო რომ საყვარელი გყავს.
-ის ჩემი საყვარელი არ არის.-მკლავზე მოვკიდე ხელი კატალინას და ძლიერად მოვუჭირე.-არ გაბედო მისი შეურაწყოფა.
-მეტკინა.-ხელი გამაშვებინა.-აბა ვინ არის ვლად? ყოველ შენს შეხებაზე ვგრძნობ, რომ ჩემთან არ ხარ. გელაპარაკები და არ მისმენ, მთელი დღით საქმით ხარ დაკავებული, მერე სადღაც ქრები. უკან ბრუნდები და შიშით ვერავინ დაგელაპარაკება სულ ყვირი. ვინ არის ვლად ის ქალი?
-ის ქალია, რომელიც ყოველ დღე მაოცებს, ის ქალია, რომელიც ყველას უყვარს და პატივს სცემს, ის ქალია, რომელიც პირველი დანახვისთანავე ...-გავჩუმდი და მუშტი კედელს დავარტყი.
-გიყვარს, შენ ის გიყვარს. რატომ ის არ მოიყვანე ცოლად? მე რატომ გადამეკიდე?
-მინდოდა მისი ლანდი გამქრალიყო ჩემი გონებიდან, ჩვენს შორის იყო დიდი კედელი, რასაც ვერ გადავაბიჯებდი და შენზე ვიქორწინე...
-მაგრამ ვერ დაივიწყე.-თვალცრემლიანი მიყურებდა კატალინა.
-ვეცადე, გეფიცები ვეცადე.-დამნაშავე ბავშვივით შევხედე კატალინას და იქვე სკამზე ჩამოვჯექი.-იცი ახლა სად წავიდა? ტყვეების დასახმარებლად. მე ყველას ავუკრძალე მათი დახმარება, ის კი არ მემორჩილება. ახლა უნდა წავიდე და ჭკუა ვასწავლო ურჩობისთვის. მაგრამ როგორ არ ვიცი. ერთადერთი ადამიანია ვინც არ მემორჩილება.
-ის არის? მაშინ, რომ გამაცანი, ჩვენი ქორწილის დღეს.-ჩემს გვერდით ჩამოჯდა კატალინა და ჩაილაპარაკა.
-ის არის.-მეც დავიჩურჩულე.
-სულ ვიცოდი, რომ ის გიყვარდა, მძინარე იმდენჯერ ბუტბუტებდი მის სახელს, ამ ხნის მანძილზე მეგონა, რომ ის შენი საყვარელი იყო.
-არა. ამის უფლებას არ მომცემს არასდროს. იცი შენზე რა მითხრა. ის დიდებული და სრულყოფილიაო.
-თქვენ შორის კედელი შენ შექმენი, რას ვერ გადააბიჯე ვლად?-მკითხა კატალინამ.
-ის მეჰმედის ხარჭა იყო და მის შვილს ზრდის.-თავი დავხარე.
-ეს მისი ბრალი არ ყოფილა.
-მისი ბრალი არ ყოფილა, ხან და ხან მგონია, რომ მას ჩემზე მეტად სძულს მეჰმედი და ანა უბრალოდ საოცრებაა. მისი ქალიშვილი ისე მიყვარს, როგორც საკუთარი შვილი. ერთ დროს ამ ბავშვის მოკვლა მინდოდა. განგება დამცინის.-ნერვიულად გამეცინა. მერე ავდექი და ტანსაცმელის ჩალაგება დავიწყე, ასევე საჭმელიც ჩავილაგე, არგესის ხეობაში უნდა წავსულიყავი.
-სად მიდიხარ?-მკითხა კატალინამ, რომელიც უკან დამყვებოდა და ჩუმად იყო აქამდე.
-მდინარე არგესის ხეობაში, ძველი ციხის მშენებლობა უნდა შევამოწმო.
-ის უნდა ნახო და ეჩხუბო.-დოინჯით დამიდგა წინ.
-ტყვეებს არ უნდა დაეხმაროს, არ მივცემ უფლებას ჩემი ბრძანება არ გაითვალისწინოს.-ჩავილაპარაკე გაბრაზებულმა.
-და გაუძლებ მის მზერას?-გაეცინა კატალინას.-ის გმართავს ვლად, შენს გულზე და გონებაზეა გაბატონებული. დაანებე თავი მას ვერ უბრძანებ, ის კი გიბრძანებს. რაც უფრო შორს იქნები მისგან უფრო დაივიწყებ. მომეცი საშუალება დაგავიწყო.-ფრთხილად მაკოცა კატალინამ.
-უნდა წავიდე, შენ კი დაუბრუნდი შენს ერთფეროვან ცხოვრებას ძვირფასო.-სახეზე ხელით მოვეფერე კატალინას.-საქარგავი გამოგელია?
-მძულხარ.-გაბრაზებულმა ჩაილაპარაკა და სასახლეში შებრუნდა.
არგესის ხეობაში მივედი, ძველი ციხის მშენებლობა კარგად მიდიოდა, მაგრამ ტყვეები იყვნენ ცუდ დღეში. ფეხსაცმელები უკვე გასცვეთოდათ და ფეხებიდან სისხლი მოსდიოდათ. ხელები გადატყავებული ჰქონდათ მუშაობით.
-სტას რა ხდება? როგორ მიდის მშენებლობა?-ვკითხე სტასს.
-ვლად?-შეშფოთებული მიყურებდა.-რატომ მოხვედი?-დაბნეული იყურებოდა უკან, თითქოს ვიღაცას ეძებსო.
-მარია აქ არის. ვიცი და შენ გადამირჩი, ვიცი მისი დამორჩიელბა რა ძნელია, ამიტომ მხოლოდ მას დავსჯი.
-ვალდ, ვალდ მოიცადე.-მკლავში ხელი მომკიდა სტასმა.-საცოდაობაა, მარია მართალია, ასე არ შეიძლება. კაცები კი მაგრამ აქ ქალები და ბავშვებიც არიან, ისინი ცუდად არიან.
-ის ბავშვიც ბავშვი იყო და კიდევ უამრავი გლეხის ბავშვი ვისაც აწამებდნენ. ერთი კვირის წინ მოკვდა ის გოგონა, ისე გაამათრახეს, რომ მოკვდა ბავშვი. ისინი არ დაიხოცებიან, იშრომებენ და ცოდვებს შრომით გამოისყიდიან.
-ბავშვები და ქალები ხომ არ აწამებდნენ.-გაბრაზებული მიყურებდა სტასი.
-არა მაგრამ არც ეწინააღმდეგებოდნენ ამას, ამიტომაც ისინიც დაისჯებიან.-კარვისკენ წავედი, ფარდა ავწიე და კარავში შევედი, მარია პატარა გოგონას ჭრილობას უხვევდა და რიგში კიდევ ორი ქალი და ერთი კაცი იდგნენ. თავი არ აუწევია, საქმეს აგრძელებდა.
-სტას, სხვებიც ნახე და მოიყვან..-თავი ასწია და მე რომ დამინახა სათქმელი ვერ დაამთავრა.
-წამოდი!-მკაცრად ჩავილაპარაკე გაბრაზებულმა.
-არ დამიმთავრებია.-ტყვეებზე მანიშნა და საქმე გააგრძელა. დამფრთხალი თვალებით მიყურებდნენ შეშინებული ტყვეები. მათ თვალში მე ნამდვილი ეშმაკი ვიყავი, ბოროტების საწყისი, მარია კი ანგელოზი იყო, ვინც მათ იცავდა. მოთმინებით ვუცდიდი, როდის დაასრულებდა მათ მკურნალობას, ბოლო ტყვეც, რომ გავიდა კარვიდან ხელი მოვკიდე მკლავში და გარეთ გამოვიყვანე. ცხენზე შევსვი, მეც შევჯექი ცხენზე და ხეობაში მდინარეს ავუყევი. ცხენი გავაჩერე, უკვე საკმაოდ მოვცილდით ციხეს. მარიაც ჩამოვსვი ცხენიდან და გაბრაზებულმა დავუწყე ყურება.
-რატომ მოხვედი?-უშიშრად იდგა და მიყურებდა.
-იცი ახლა რა მინდა? მინდა საკუთარი ხელებით დაგახრჩო. ვინ მოგცა უფლება, რომ ჩემს ბრძანებას არ ემორჩილები, ვინ მოგცა ამის უფლება?-ვღრიალებდი ბოლო ხმაზე.
-მიდი დამახრჩე, თუ გინდა მიდი დამახრჩე.-ხმას აუწია მანაც.
-ანგელოზი, რომელიც გაჭირვებულებს ეხმარება.-ირონიულად ჩავილაპარაკე. -და მე ვინ ვარ ამ დროს? ეშმაკი?-ყვირილს ვაგრძელებდი.
-ბრმა.-თვალი არ მოუცილებია ისე ჩაილაპარაკა.-შენ ბრმა ხარ ვლად, უცებ იღებ გადაწყვეტილებებს გაბრაზებულ გულზე და შედეგებზე არ ფიქრობ. იცი ახლა ვის გადავუხვიე ჭრილობა, იმ ქალს ვისმა ქმარმაც სილვია გაამათრახა. იმ ქალმა კი არც კი შეაჩერა თავისი ქმარი. მას გუშინ შვილი ჩააკვდა ხელში, ის უკვე დაისაჯა, შენ დასაჯე. ახლა მითხარი რითი განსხვავდები მისი ქმრისგან? რა სხვაობაა თქვენს შორის?
-შენს საქციელს ეს არ ამართლებს, სილვია..
-სილვია შენზე მეტად მიყვარდა.-დაიყვირა მარიამ.-ის ჩემს თვალ წინ გაიზარდა. გგონია გული არ მაქვს? საშინლად მეტკინა სილვია და კიდევ უამრავი ბავშვი, ქალი და კაცი მტკივა, მაგრამ მე არ გავბოროტდი ვლად. მე ადამიანებს გამოსწორების საშუალებას ვაძლევ და სიკვდილით არ ვსჯი.
-ანგელოზი არც შენ ხარ, თურქებს შენც ხოცავდი.
-თურქებს ვხოცავდი და არა ქრისტიანებს, მეომრებს ვხოცავდი და არა ქალებს და ბავშვებს.
-ჩემს ბრძანებას არ უნდა არღვევდე.-ისევ ვყვიროდი.
-შენი ბრძანება შეასრულეს ამ ხალხმაც, როცა ქურდობისთვის სილვია და მამამისი დასაჯეს. გამოფხიზლდი ვლად, ვიცი რაც გადაიტანე, მაგრამ ისევე ნუ ექცევი ხალხს როგორც შენ გექცეოდნენ.
-შენ არ გამათრახებდნენ, არ იცი ეს რა არის.-ვყვიროდი ბოლო ხმაზე.
-იქნებ მერჩივნა მათრახი დაერტყათ.-მანაც დამიყვირა.-ებრძოლე შენში ჩაბუდებულ მხეცს ვლად, ებრძოლე და არ მისცე უფლება ადამიანი მოკლას შენში. მარტო შენ არ დაგიმახინჯდა სული იქ, მეც გამანადგურეს და მერწმუნე უფრო მეტადაც, მაგრამ მე არ გავბოროტდი.
-არა რა გიყო ახლა!.-ისევ ვუყვიროდი.
-მომკალი ეს თუ შვებას მოგიტანს.-მანაც დამიყვირა.-მიდი ურჩობისთვის დამსაჯე, როგორც მათ სჯი.-ისევ ყვიროდა. კიდევ ერთხელ მივხვდი, რომ ადამიანს ვკლავდი ჩემში, ეს ისევ და ისევ მარიამ მიმახვედრა, ალბათ სხვა ნებისმიერს მართლაც სიკვდილით დავსჯიდი მარიას ადგილზე მაგრამ ის.. ის მარია იყო, თვით სრულყოფილება, ყოველთვის მართალი.
-არ მოგკლავ, დაგსჯი, შენც მათსავით იმუშავებ და მე ვიქნები ზედამხედველი.-ჩავილაპარაკე გაბრაზებულმა.
-კარგი.-თავი დამიქნია და ცხენზე შეჯდა.-არ მოდიხარ?
-ჩამოდი და ფეხით გამომყევი.-ვუთხარი და ისიც უსიტყვოდ ჩამოვიდა ცხენიდან. ცხენზე შევჯექი და აუჩქარებლად მოვყვებოდი მარიას. ხეობაში დიდი ქვები ეყარა, უჭირდა სიარული, მაგრამ წარბი არ შეუხრია. ჩუმად, უსიტყვოდ მომყვებოდა. მალე ციხეს მივადექით, სტასი დამხვდა.
-ვლად რას აკეთებ?-მარიას შეხედა და გაკვირვებულმა შემომხედა.
-შენ დაბრუნდი სასახლეში, მე დავრჩები აქ.-ვუთხარი სტასს, ის კი გაკვირვებული უყურებდა მარიას, რომელსაც ხელში დიდი ქვა ეჭირა და მშენებლებისკენ მიჰქონდა.
-ვლად გაგიჟდი?-გაბრაზებულმა შემომხედა.
-შენ ნუ ერევი.-თვალები დავუბრიალე სტასს.
-წამოდი.-ბრძანებასავით გაისმა სტასის ხმა, მკლავზე ხელი მომკიდა და ტყისკენ წამიყვანა.-რას აკეთებ? არ მაინტერესებს ვინ ხარ და რას წარმოადგენ. წლების წინ ეს ქალი პატარა ბავშვით დატოვე და ჯერ კიდევ ბავშვი ვიყავი მასზე ზრუნვა დამავალე. მარიას დედაჩემისგან არ ვანსხვავებ, ის დიდებული ქალია. მისთვის სიცოცხლესაც დავთმობ. მე რაც გინდა ის მიყავი და მასთან ასე მოქცევის უფლებას არ მოგცემ.-დამიყვირა სტასმა.
-და რას მიზავ.-მის წინ ვიდექი.
-ააააააა.-დაიღიალა სტასმა.-ვინ ხარ ვლად? ადამიანობა სულ დაკარგე?
-სასახლეში წადი. მერწმუნე ჩემზე მეტად არ გიყვარს მარია.-ვარწმუნებდი სტასს.
-გიყვარს? სიყვარულს უცნაურად გამოხატავ.-ისევ დამიყვირა.-რა გადაიტანა აზრზე არ ხარ. ეს წლები როგორ დაიტანჯა, როცა შენ გადახვეწილი იყავი, არც ეს იცი. როგორ გელოდებოდა, დღეებს და საათებს ითვლიდა. ვლადისლავის მიერ უნგრეთში გაგზავნილი ფული მარტომ დაიხსნა და გლეხებს დაურიგა. იცი რატომ გააკეთა ეს? იმიტომ რომ შენ დაგხმრებოდა, შენს დაბრუნებას ელოდა. იმ დღით ლამის მოკვდა, დაჭრილი ძლივს დავიხსენით ვლადისლავის ჯარისკაცებისგან. რისთვის ვლად? შენ დაბრუნდი და კატალინა შეირთე, ისევ სტანჯავ, ცხოვრებას ურთულებ და სიყვარულზე მელაპარაკები.-ღრიალებდა სტასი.-სასახლეში ვლადისლავის მოსაკლავად მარტო არ შესულხარ, მაშინ მარიაც იქ იყო და გიცავდა. ამას მაინც გავაკეთებ.-თქვა სტასმა და გამეტებით დამარტყა სახეში მუშტი. ცხვირიდან სისხლი წამომივიდა და ძირს დავვარდი.
-ეს არ უნდა გექნა.-თითი დავუქნიე სტასს.
-მიდი მომკალი. შენ ხომ მარტო ადამიანების ხოცვაში ხარ მაგარი.-ხელები გაშალა სტასმა და გაბრაზებულმა დამიწყო ყურება.-ისე ნუ დაკარგავ ადამიანობას ვლად, რომ ბოლოს მარტო დარჩე.
-სტასს წადი!-დავიყვირე და ფეხზე ავდექი.
მდინარისკენ წავედი, სისხლი ჩამოვიბანე და ცოტა ხანი ქვაზე ვიჯექი. უკან, რომ დავბრუნდი შორიდან დავინახე მარიას ელაპარაკებოდა, მარია არწმუნებდა წასულიყო. მარია გულში ჩაიკრა, შუბლზე აკოცა, ცხენს მოახტა და წავიდა. რამდენიმე დღე ვუყურებდი როგორ მუშაობდა ტყვეებთან ერთად მარია. ისინი მას უფრთხილდებოდნენ, ცდილობდნენ არ დაეტვირთათ. პატარა ბავშვებიც კი ისე უყურებდნენ, როგორც მათ მხსნელს. ჩემი ზედამხედველებიც ზრუნავდნენ მასზე. საღამოს დაღლილი ჭრილობებს უმუშავებდა მათ. მშენებლებისთვის და ტყვეებისთვის საჭმელს ამზადებდა და წყალი მიჰქონდა. მე კი ამ დროს ვიჯექი და მისი ყურებით ვირთობდი თავს.
-დაიღალე?-ვკითხე მარიას, რომელიც ჩემს გვერდით ქვაზე ჩამოჯდა და მე შემომხედა, სამი დღე გავიდა და ზედ არ მიყურებდა.
-მუშაობით არ დავღლილვარ, შენმა გულქვაობამ დამღალა.-ჩაილაპარაკა.
-დასჯილი აღარ ხარ, შეგიძლია სახლში დაბრუნდე.-ჩავილაპარაკე.
-ვლად, ნეტავ როდისმე გამოფხიზლდები? ცხვირი დასიებული გაქვს, სტასმა მგონი ძვალი გაგიტეხა, წამოდი.-ადგა და კარავში შევიდა, მეც უკან გავყევი. რაღაც მალამო აიღო და ცხვირზე წამისვა.-მზეში არ დაჯდე.-გამაფრთხილა.
-სტასს შენ ასწავლე მუშტის მოქნევა?-გაღიმებული ვუყურებდი.-ადრე შენ გამიტეხე ცხვირი, ახლა მან. კიდევ რა ასწავლე სტასს?
-როგორ იყოს ღირსეული კაცი და ადამიანი.-გაბრაზებულმა ჩაილაპარაკა.
-მეც მასწავლი?
-როცა ღირსებას და ადამიანობას კარგავ ძნელია უკან დაიბრუნო. შენ არ გჭირდება ამის სწავლა, ეს უნდა გინდოდეს.-შებრუნდა და სადილის მომზადება დაიწყო. სხვა ქალებიც ეხმარებოდნენ, მე კი ისევ მისით ვიყავი შეპყრობილი, ვუყურებდი და თვალს ვერ ვაცილებდი.
ჩემი გადაწვეტილება არ შემიცვლია, ციხის მშენებლობა დიდი ხანი მიდიოდა, მარიაც ხშირად მიდიოდა იქ და ტყვეებს ეხმარებოდა, მკურნალობდა. ბევრმა მათგანმა ვერ გაუძლო მძიმე მუშაობას და დაიღუპნენ. უკვე მთავრდებოდა მშენებლობა, რომ მივედი. თითქმის ყველა ტყვეს ფეხზე თურქი ჯარიკაცის ფეხსაცმელები ეცვათ. გაკვირვებული ვუყურებდი მათ.
-მე მოვუტანე ხის სახლიდან.-მითხრა მარიამ.-ფეხსაცმელები შემოაცვდათ, უკვე საკმაოდ ცივა.
-არ იცვლები.
-არც შენ.-ირონიულად ჩაილაპარაკა და მომცილდა.
იმ ღამით იქ დარჩა მარიაც.
ტყვეებისთვის განკუთვნილ საცხოვრებელში რჩებოდა. მე ცალკე კარავში ვიყავი. მთელი ღამე დავდიოდი, ვერ მოვისვენე. მდინარის პირას ჩამოვჯექი, მთვარიანი ღამე იყო და წყალში არეკლილ მთვარეს შევყურებდი.
-ვერ იძინებ?-ზურგს უკან მარია ხმა გაისმა.
-ხან და ხან ასე შემიპყრობს ხოლმე უძილობა, მთელი ღამე მთვარეულივით დავბორიალობ.-ჩავილაპარაკე და მისკენ შევბრუნდი.
-ღამით ფიქრები თავს გვესხმიან და სულს გვიფორიაქებენ. ამდენი უძილობისგან ხან და ხან მგონია, რომ წავიქცევი. მაგრამ ისევ და ისევ ვუძლებ.-ჩაილაპარაკა სევდიანად.
-რაზე ფიქრობს ჩემი დედოფალი?-შევხედე და გამეღიმა.
-„ჩემი“?-ირონიულად შემომხედა.-მე შენი არ ვარ ვლად და არც არასდროს ვიქნები.
-ჩემს ფიქრებში ჩემი ხარ. გინდა მოგიყვე რა მაფორიაქებს? შენ მარია, შენ. შეცდომა დავუშვი, ჩვენს შორის ზღვარი დავაწესე და საკუთარ თავს არ მივეცი უფლება შენსკენ ნაბიჯი გადმომედგა. 7 წელი უამრავი ქალის გარემოცვაში ვიყავი. სხვა და სხვა ქალები, მათი სახე არც მახსოვს და ვერც ვიცნობ ვერასდროს. მოთხოვნებს ვიკმაყოფილებდი და მორჩა. კატალინა ერთადერთი იყო მათ შორის, რომლის მიმართაც რაღაც სხვა ვიგრძენი და ვიფიქრე რომ ის იყო ქალი ვინც შენს თავს დამავიწყებდა. მაგრამ ვლახეთში დავბრუნდი თუ არა, დაუფიქრებლად ისევ შენი სახლის კარს მოვადექი. ის შვიდი წელი, ყველა ქალი და მათ შორის კატალინაც გაქრა. მხოლოდ შენ იყავი ისევ ჩემს გულშიც და გონებაშიც. თითქოს არც წავსულვარ, თითქოს სულ ჩემს გვერდით იყავი. იქნებ იყავი კიდეც, თვალებს დავხუჭავდი და შენს სახეს ვხედავდი. ახლაც ასე ვარ, მოჯადოვებული და შეპყრობილი ვარ შენით. მიყვარხარ, სულით ხორცამდე და აღარ მინდა ეს გრძნობა განელდეს, არ მინდა დაგივიწყო, ამას უკვე აღარ ვცდილობ, რადგან როცა შენზე ვფიქრობ და შენს გვერდით ვარ ვგრძნობ, რომ ადამიანი ბრუნდება ჩემში და ის მხეცი, რომლისაც მეც კი მეშინია ხან და ხან, სადღაც ქრება. არ ვიცი რა მოგველის, ხვალ შეიძლება ბრძოლაშიც მოვკვდე, მაგრამ ერთი რამ ვიცი ბედნიერი ვარ რომ ამოგიჩემე მაშინ და უფლება მოგეცი ჩემს სულზე და გულზე გებატონა.-ვუყურებდი მარიას, რომელიც შეუკავებლად ტიროდა და ისე მისმენდა.-მოდი ჩემთან.-ხელი მოვხვიე და გულში ჩავიკარი.-მინდა რამე ცუდი ვიპოვო შენში და ვერ ვპოულობ, ვიცი რამხელა ტკივილია ამ გულში და შენს წარსულში და მაინც არ დაგიკარგავს ადამიანის სახე, არ გაბოროტებულხარ სამყაროზე, ეხმარები ყველას განურჩევლად და ზრუნავ ყველაზე. მე კი არამზადა ვარ. ყველაზე ცუდი ადამიანი დედამიწის ზურგზე და შენ მაინც და მაინც მე შემიყვარე.
-ვლად. ჩემი უძილობა და ფიქრები შენკენ არის მომართული. რომ გიყურებ როგორი დაუნდობელი გახდი გული მიკვდება. -გულზე მეხუტებოდა და ტიროდა.
-წამოდი ჩემს კარავში.
-არა.
-წამოდი, არაფერ გიპირებ.-გამეღიმა მის დამფრთხალ სახეზე.
-ჩვენი სიახლოვე საშიშია.-ჩაილაპარაკა ჩუმად.
-თავს ვაკონტროლებ, ხომ ხედავ უკვე ამდენი ხანია გეხუტები და არც მიკოცნია.-მარია წამოდგა და წინ წავიდა, დიდ ქვაზე ფეხი დაუცდა სიბნელეში და ქვებს შუა ჩაცურდა. შეშინებული გავიქეცი მისკენ.-რა მოგივიდა?
-ფეხი გამეჭედა.-ამოიტირა.-ქვა გადაწიე.-ქვა გადავწიე და ფეხი გავუნთავისუფლე. მერე კი ხელში ავიყვანე და კარავში შევიყვანე.
-მაჩვენე.-ფეხზე გავხადე და მის გადაყვლეფილ ფეხს შევხედე, სულ დაწითლებული ჰქონდა, ტკივილისგან სახე დამანჭა.
-იქ სამზარეულოში პატარა მოწნული კალათია, მალაოები ალაგია, მომიტანე რომ წავისვა.
-კარგი.-სწრაფად გამოვედი და კალათის ძებნა დავიწყე. მალე ვიპოვე და მივუტანე.-ეს არის?
-ეგ არის.-კალათი გამომართვა და ცოტა ხანში მალამო ამოიღო.
-მომეცი მე წაგისვამ.-მალამო გამოვართვი და ნელა წავუსვი წვივზე და ტერფზე მალამო.-გტკივა?-თან მარიას ვუყურებდი.
-ცოტა. მაინც მომიწია აქ დარჩენა.-გაბუსხული მიყურებდა, თითქოს ჩემი ბრალი იყო, რომ მას ფეხი გადაუბრუნდა.
-ღმერთმა დაგსაჯა.-გავუღიმე.
-რატომ?
-შენ იმისთვის მოევლინე ქვეყანას, რომ მე გადამარჩინო, შენ კი უარს ამბობ ჩემს ხსნაზე.-მხრები ავიჩეჩე და მის გაბრაზებულ სახეზე გამეცინა. მერე კი გვერდით მივუწექი და ხელები შემოვხვიე.-ახლა ისე დამეძინება, როგორც ბავშვობაში და უძილობა არ შემაწუხებს.
-ვლად გამიშვი.-ფართხალებდა მარია.
-ჩუმად. მეძინება.-გულზე მივიკარი და მართლაც ბავშვივით დამეძინა. დილით, რომ გამეღვიძა კარგა ხნის გათენებული იყო უკვე. მარიასაც მშვიდად ეძინა ჩემზე მოხუტებულს. არ მინდოდა მისი გაღვიძება, ან სულაც მისი სიახლოვით ვტკბებოდი. სანამ მას არ გაეღვიძა მანამ არ გავნძრეულვარ. მძინარეს ვუყურებდი და საკუთარ თავს ვეკითხებოდი რატომ ვიყავი ასეთი სულელი, რატომ გავექეცი მარიას სიყვარულს წლების წინ. კატალინაც მიყვარდა, თავისებურად, თითქოს მივეჩვიე. ორივეს ვტკენდი გულს, რადგან თავის დროზე სწორი არჩევანი ვერ გავაკეთე.
-დილა მშვიდობის.-თვალები გაახილა და სწრაფად მომცილდა.
-აქ მოდი.-ხელი მოვხვიე და გულზე ავიკარი.-ვფიქრობ და ვერ მივმხვდარვარ რა იპოვე ჩემში? რატომ ცდილობ ჩემს გადარჩენას, რატომ არ გარბიხარ ჩემგან?
-არ ვიცი.-მხრები აიჩეჩა.-ეს კითხვა იმდენჯერ დავუსვი საკუთარ თავს ვერ მოვთვლი. შეპყრობილი ვარ შენი სულის გადარჩენით. მინდა უკეთესი იყო. სხვა უბრალოდ ვერ შეძლებს შენს შემობრუნებას. ხან და ხან ისე იქცევი მინდა საკუთარი ხელით მოგკლა. არ მემეტები ჯოჯოხეთისთვის.
-ფიქრობ რომ ჯოჯოხეთში მოვხვდები?-გამეღიმა.
-ასე თუ გააგრძელე ლუციფერის გვერდით დაიკავებ ადგილს.-გაბრაზებულმა შემომხედა.
-და შენ ხარ მზის სხივი რომელიც არ დაუშვებს ამას.-შუბლზე ტუჩები მივაკარი.
-მარტო ჩემი მცდელობა არ გიშველის ვლად. გთხოვ გამოფხიზლდი, გთხოვ შენში ჩაბუდებული ეშმაკი დაამარცხე. ეს შენ უნდა გააკეთო.
-მაშინ მომიშვი შენამდე, ხელს ნუ მკრავ. შენთან განშორების მერე გზააბნეულ კრავს ვგავარ რომელსაც მგელი უსაფრდება. სიგიჟეებს ჩავდივარ იქნებ იმიტომ, რომ შენი ყურადღება მივიქციო. ვიცი როცა რაღაცას ვაფუჭებ ჩემთან გამორბიხარ, გამოსწორებას ცდილობ და მეჩხუბები. იცი როგორ მიყვარს შენთან ჩხუბი? ისევე როგორც შენთან ჩახუტება.
-კატალინა კარგი ადამინია, არ იმსახურებს ასე მოქცევას.-ჩაილაპარაკა და თვალი მომარიდა.
-ერთხელ მაინც იფიქრე იმაზე შენ რა მოგიტანს ბედნიერებას და არა იმაზე სხვებისთვის რა არის უკეთესი.-გაბრაზებულმა შევუშვი ხელი.
-ბავშვივით იქცევი, შენი ცხოვრება თამაში გგონია.-მარიაც გამიბრაზდა და კარვიდან გავიდა.
მარია მე წამოვიყვანე არგესის ხეობიდან და სახლში მივიყვანე.
მშენებლობას ვინც გადაურჩა, ჩვეულებრივი გლეხებივით გააგრძელეს ცხოვრება. მარიას დაჟინებული მოთხოვნით ისინი ტყვეები აღარ იყვნენ. ისევ ვიჩხუბეთ, სახლიდან გამომაგდო და მისვლა ისევ ამიკრძალა. რამდენიმე კვირის მერე..
-ვლად.-მათე მოვიდა, გული ამოვარდნას ჰქონდა ძლივს სუნთქავდა.
-რა მოხდა? მშვიდობაა?-შევხედე მათეს შეშფოთებულმა.
-ანა.. -ღმად ჩაისუნთქა და საუბარი განაგრძო.-ანამ სიმინდის მარცვალი ცხვირის ნესტოში შეიტენა, მარია ლამის გაგიჟდეს, არ აღებინებს სულელი ბავშვი, ამბობს ვლადი მოვიდეს და მან გამომიღოსო. მარიამ არ იცის, რომ აქ ვარ.-გულაჩქარებული ლაპარაკობდა მათე. კატალინა სწორედ ამ დროს შემოვიდა და მათეს ლაპარაკი მოისმინა.
-წადი.-გაკვირვებულმა შემომხედა კატალინამ.-ბავშვს რამე არ დაემართოს.
-შენ დარჩი.-ვუთხარი მათეს და სასახლე დავტოვე.
-ანა, სად ხარ?-კარები ლამის შევგლიჯე. ანა იჯდა და ტიროდა, მარიას კი ფერი არ ედო სახეზე.
-ვლად?-გაკვივებულმა შემომხედა.
-მოდი აქ.-ანა კალთაში ჩავისვი და ცხვირში ჩავხედე. მარცვალი უკვე ღრმად იყო წასული და მისი გამოღება გაძნელდებოდა.
-ეს შეასუნთქე.-მარიამ რაღაც სითხე მომაწოდა.-მე არ მიჯერებს.
-მოდი ანა და ეს დაყნოსე.-ანას ცხვირთან მივუტანე სითხე, მას და მეც ცემინება აგვიტყდა და ცოტა ხანში სიმინდის მარცვალი ცხვირიდან გადმოვარდა ანას.-სულელო ბავშვო.-ერთიანად ამოვისუნთქე და გულში ჩავიკარი.-ეს რატომ გააკეთე?
-იმიტომ, რომ დედამ მითხრა ვლადი დაივიწყე აღარ მოვაო.-გაბუსხულმა შემომხედა.
-და ეს სისულელე მოიფიქრე არა.-გაბრაზებულმა შევხედე.
-რატომ აღარ მოდიოდი, აღარ გიყვარვარ?-თვალცრემლინმა შემომხედა.
-მიყვარხარ სულელო.-გულში ჩავიკარი.-მოვალ ხოლმე გპირდები.-ვუთხარი ანას, მარია კი თვალებს მიბრიალებდა. ანას მალე დაეძინა და საწოლზე დავაწვინე.
-რატომ ჰპირდები, არ მინდა შენთან საერთო მქონდეს რამე.-გაბრაზებულმა მითხრა მარიამ.
-მე კი მინდა შენთან რაც შეიძლება მეტი მქონდეს საერთო.-მარიას ხელი მოვკიდე და ამდენი ხნის მონატრებულ ტუჩებს მგელივით ვეცი.
-გეყოფა.-ხელი მკრა და მომიცილა.
-მათეს რა უნდოდა აქ?-გაბრაზებულმა შევხედე.-ის რატომ იგებს ყველაფერს შენს შესახებ და მე ყველაზე გვიან?
-ვალდ კმარა. საკუთარ ცხოვრებას მიხედე და დამანებე თავი.-გაბრაზებული მიყურებდა.
-ჩემი ცხოვრება შენ ხარ, შენ. შეიგნე ეს. მივდივარ, გშორდები, ვცდილობ არ ვიფიქრო შენზე მაგრამ არ გამომდის. არ გამომდის, რაც უფრო შორს მივდივარ უფრო მეტად მენატრები და უფრო მეტს ვფიქრობ შენზე.-ხელები მოვხვიე და გულში ჩავიკარი.-გთხოვ ანასთან ურთიერთობას მაინც ნუ ამიკრძალავ.-შუბლზე ვაკოცე და სასახლში დავბრუნდი.
1459 წელი..
ბედს შევეგუე, რომ მარია ჩემი არ გახდებოდა და ცხოვრება განვაგრძე. სახლმწიფო საქმეებით ისე ვიყავი გართული, რომ სიყვარულზე ფიქრის დროც არ მრჩებოდა. ანასთან მივდიოდი, როცა ვიცლიდი, მარია კი სულ თავს მარიდებდა.
-ვლად, ვლად.-ეზოში შევედი თუ არა მათემ მოირბინა ჩემს ცხენთან.
-რა მოხდა, რა სახე გაქვს?-შეშინებულმა შევხედე.
-მეჰმედმა ელჩები გამოგიზავნა, შენს მოსვლას არ დაელოდნენ, დარბაზში ისე შევიდნენ. არ ვიცოდი რა უნდა გამეკეთებინა, სად დაიკარგე?-დაბნეული მიყვებოდა მათე.
-რა უფლებით.-პერანგით მოვქაჩე მათე და ცხვირი ცხვირთან მივუტანე.-აქ რითვის ხართ? დარბაზში რატომ შეუშვით?-გაბრაზებულმა გავუშვი ხელი მათეს, ისიც ინერციით მიწაზე აღმოჩნდა, მე კი პირდაპირ დარბაზისკენ წავედი და კარი ლამის შევგლიჯე.
მეჰმედის ელჩები ისე გათავხედდნენ, რომ ერთი მათგანი პირდაპირ ჩემს სამეფო ტახტზე იჯდა და ამაყად იმზირებოდა.
-ეს ჩემი ადგილია.-ხელი დავავლე თურქ ძაღლს და სკამიდან ჰაერში აღმოჩნდა, მისი შეშინებული სახის დანახვისას ცოტა გონს მოვედი. დავსვი და თავად დავიკავე სამეფო ტახტი.-რა უნდა მეჰმედს?-შევხედე ხუთივე მათგანს.
-10 000 დუკატი და 500 მეომარი. მთლად მეომრები თუ არ იქნებიან არა უშავს, 12-13 წლის ბიჭები გამოდგებიან. რაც შეიძლება მალე გადაიხადე ხარკი, თორემ მეჰმედი ვლახეთისგან არაფერს დატოვებს.-თავაწეული მელაპარაკებოდა თურქი ძაღლი, არც მოწიწება, არც თავის დაკვრა. თავი ჩემზე მეტი ეგონა.
-თუ არ დავთანხმდები რას იზავს?-ღვინო ჩამოვისხი და დავლიე.
-ბრძოლისთვის მოგიწევს მომზადება.-ამაზრზენად გადაიხარხარა თურქმა. სწორედ ამ დროს კატალინა და მირჩა შემოვიდნენ დარბაზში.-მერე კი შენს ცოლს ხარჭად, ხოლო შენს შვილს მსახურად გაიხდის.-ისევ ხარხარებდა თურქი ძაღლი და თან კატალინას უყურებდა ხარბად.
-კატალინა მირჩასთან ერთად გადი დარბაზიდან.-დავუყვირე კატალინას და ისიც დამფრთხალი უკან გაბრუნდა. ცოტა ხანში კი მათე, სტასი და რამდენიმე ჩემი ერთგული მსახური შემოვიდნენ დარბაზში.
-საპყრობილეში ჩასვით.-განკარგულება გავეცი.-მეჰმედისთვის ძვირფასი საჩუქარი მაქვს.-გადავულაპარაკე თურქებს და საპყრობილეში ჩავყარე. მათეს და სტასს ჩაქუჩი და ლურსმნები მოვატანინე და თურქებს ქუდები ჩემი ხელით დავაჭედე თავზე, მერე კი მეჰმედს გავუგზავნე საჩუქრად მათი უსულო სხეულები წერილით.-„მათ ჩემს წინაშე ქედი არ მოიხარეს“.
-ვლად ეს რა გააკეთე?-შეშინებული მიყურებდა მათე.-ეს გამოწვევაა, შენ უჩხული გააღვიძე და ახლა ყველაფერს საშინელებას უნდა ველოდოთ.
-მე გადავწყვეტ, როგორ დავიცვა ჩემი ხალხი, მე გადავწყვეტ დავემორჩილო, თუ ომი გამოვუცხადო.-დავუყვირე მათეს და კატალინას ოთახში შევედი.
-გაემზადეთ. დღესვე ტრანსილვანიაში მიდიხართ, შენ და მირჩა. -ოთახში შევედი თუ არა მკაცრად ჩავილაპარაკე.
-ვლად, ვლად რა მოხდა?-ამოიტირა კატალინამ.
-დრო დადგა.-მისი სახე ხელებში მოვიქციე.-ბრძოლას ვიწყებ და თუ მეცოდინება, რომ კარგად ხართ უფრო მობილიზებული ვიქნები.
-კარგი წავალთ.-ისევ ამოიტირა და გულში მაგრად ჩამეკრა.-დამპირდი, რომ იცოცხლებ.-ქვითინებდა ჩემს გულზე მოხუტებული. ხელი გავუშვი, კარი გადავკეტე და კატალიანსკენ შემოვბრუნდი, საწოლზე იჯდა და ტიროდა.
-არ იტირო.-ცრემლები შევუმშრალე.-მირჩა სად არის?
-სძინავს.-ხელი თმაში შემიცურა და თავისკენ მიმიზიდა.-მომეფერე.-ისევ ამოიტირა.-რატომ მგონია, რომ გემშვიდობები.-ბუტბუტებდა თან მკოცნიდა.
-დასრულდება ყველაფერი და შენ ისევ აქ იქნები. იმდენს მოგეფერები, რომ მოგბეზრდება.-კოცნით ჩავუყევი მის ყელს და მკერდზე გადავინაცვლე. მარიასგან გაგიჟებული კატალინას ვეფერებოდი. რამდენჯერმე ცოლთან ალერსისას მარიას თვალები დამიდგა თვალწინ.
-ვლად ასეთი ალერსიანი პირველადაც არ ყოფილხარ.-ჩემს მკერდზე ჩურჩულებდა კატალინა. მე კი ცივად მოვიცილე თავიდან და გვერდი ვიცვალე. დილით სამზადისს შეუდგნენ, ჩემი ბიჭი გულში ჩავიკარი.
-ვლად ბავშვის ძიძა ვერ შევარჩიე, არავინ მოსწონს მირჩას, ყველასთან ტირის. ნეტავ ის გოგო დარჩენილიყო, ერთი დღე იყო სულ და მირჩა ჩემთან აღარ მოდიოდა.-სევდიანად ჩაილაპარაკა კატალინამ.
-ტრანსილვანიაში ბევრს იცნობ, ადვილად იშოვი ძიძას.-ვუთხარი კატალინას.
-ალბათ.-მხრები აიჩეჩა.
-სულ ორი დღე იყო მირჩას ძიძა, ასე რატომ გწყდება გული?-შევხედე კატალინას.
-არ ვიცი, რაღაც ძალიან ახლობელი იყო. მირჩასაც შეუყვარდა, კარგი ადამიანია.-მირჩას პლედი მოახვია და იქვე დადებული თავშალი ხელში აიღო.-ეს დარჩა.-ჩაილაპარაკა და მირჩას ნივთებთან ერთად ჩადო.-მირჩას უყვარს ეს თავშალი, ყვავილებს ეთამაშებოდა ხოლმე.-გაეღიმა კატალინას, მე კი ადგილზე გავიყინე, ისევ რომ დავინახე მარიას თავშალი.
-კატალინა რაღაც მინდა გთხოვო.
-მითხარი.-გაკვირვებული მიყურებდა კატალინა.
-არ გაბრაზდე, მინდა, რომ მარია და ანაც წამოვიდნენ შენთან ერთად, დაველაპარაკები და თუ დამთანხმდა გამოგაყოლებ.
-კარგი, წამოვიდნენ.-თვალი მომარიდა კატალინამ.-ასე ძვირფასია ის შენთვის?
-გთხოვ ახლა არ დაიწყო თავიდან.-მუდარით შევხედე.
-არა, მიხარია კიდეც თუ წამოვა. იქნებ გავიგო რა იპოვე მასში.-თავი გავიქნიე და მარიასთან წავედი.
-რა მოხდა? რა სახე გაქვს?-შეშინებულმა შემომხედა.
-მეჰმედი გამოვიწვიე, ბრძოლას ვიწყებ.
-ღმერთო შენ დაგვიფარე.-ხელები სახეზე აიფარა და ისე ჩაილაპარაკა.
-მარია კატალინა და მირჩა ტრანსილვანიში მიდიან, შენ და ანაც გაჰყვებით მათ.-ისე ვუთხარი რომ არ შემწინაარმდეგებოდა.
-არა!
-მარია გთხოვ, უნდა წახვიდეთ, მშვიდად რომ შევძლო ბრძოლა უნდა წახვიდეთ.-მისი სახე ხელებში მოვიქციე და ვარწმუნებდი.
-ანას გავგზავნი, მე დავრჩები!
-მარია უნდა წახვიდე.-ხმას ავუწიე.
-არ შემიძლია ვლად, ხომ იცი, რომ არ წავალ. ვერ დაგტოვებ, არ შემიძლია. ანას გავაყოლებ, მასზე მეც ვნერვიულობ.-შეშინებული ლაპარაკობდა.
-სად მივდივარ?-ანა შემოვიდა ოთახში.
-ტრანსილვანიში ჩემო გოგო, ჩემი ბიჭი მირჩა და კატალინაც მიდიან, შენც მათ გაჰყვები.-თმაზე მოვეფერე ანას.
-რა კარგია.-გაუხარდა ანას.-დედა შენც მოდიხარ?
-მარტო შენ საყვარელო.-გულში ჩაიკრა მარიამ.
-კარგი.-ანამ ბარგი ჩაალაგა, მარიას დაემშვიდობა და სასახლეში წავიყვანე.
-ესაა ანა?-კატალინამ გულში ჩაიკრა ანა.-შენზე ბევრი მსმენია პატარა.
-მე გიცნობ, ქორწილში გნახე.-გაუღიმა ანამ.
-ეს მირჩაა.-მირჩასთან მიიყვანა ანა კატალინამ.
-ჩემი ძმაა?-უცებ დასვა კითხვა ანამ, მე კი დაბნეული ვუყურებდი ხან ანას ხან კატალინას.-ხომ მითხარი შენი მამა ვიქნებიო. მირჩა ჩემი ძმაა?-კითხვა გაიმეორა ანამ.
-შენი ძმაა?-გაუღიმა კატალინამ მერე კი მე შემომხედა და სევდამ გადაუარა სახეზე. ანა მირჩასთან დარჩა, კატალინამ კი ბარგის ჩალაგება დაიწყო.
-კატალინა.-დამნაშავე ბავშვივით ჩავილაპრაკე.
-ის რატომ არ მოდის?-გაბრაზებულმა ჩაილაპარაკა.
-ისიც ბრძოლისთვის ემზადება.
-რამე რომ დაუშაონ? რომ მოკლან რას იზავ?-გაკვირვებულმა შემომხედა კატალინამ.
-ვერ მოკლავენ, მე ვნახე მისი ბრძოლა. საქსებთან ბრძოლაში მან გადაგვარჩინა.
-მებრძოლიც ყოფილა.-გაბრაზებულმა ჩაილაპარაკა.
-მერწმუნე სანამ შენ ჩემი ცოლი ხარ ის ახლოს არ გამიკარებს.
-ის არ გაგიკარებს, თორემ შენ დიდი სიამოვნებით გაიხდიდი საყვარლად.
-გეყოფა ეჭვიანობა. ხვალ შეიძლება ცოცხალი არ ვიყო, შენ კიდევ ისტერიკაში ხარ.-დავუყვირე.
-დაარწმუნე წამოვიდეს.-შემომხედა კატალინამ.-მინდა გავიცნო ქალი ვინც შენზე ბატონობს.
-ღმერთო რა დავაშავე?-თავი გავიქნიე და ოთახიდან გამოვედი.
-დამელოდე, ჯერ არ დამიმთავრებია.-უკან ამედევნა.
-მომისმინე.-დავიყვირე და ხელი მკლავზე მოვკიდე.-თუ გაინტერესებს ვინ არის მარია ანას ჰკითხე და მოგიყვება, მერე კი ეცადე ოდნავ მაინც მიბაძო მას. ახლა კი დროულად გაემზადე, კარპატის ტყეები საშიშია, ღამე უნდა წახვიდეთ, რომ ტყესთან დღე მოგიწიოთ მგზავრობა.
-კარგი.-დამნაშავე ბავშვივით ჩახარა თავი და ოთახში შებრუნდა.
დარბაზში შევდიოდი, რომ სასახლეში მარია შემოვიდა.
-აქ რა გინდა?-გაკვირვებულმა შევხედე.
-ჯერ ხომ არ გაემგზავნენ?
-არა, მალე წავლენ.
-ანას ეს თოჯინა დარჩა, მივცემ და კატალინასაც ვნახავ.
-არა მგონია კარგი აზრი იყოს.
-კარგი რა ვლად, დაველაპარაკები მოკვლას კი არ ვუპირებ.-ზურგი შემაქცია და კიბეებს შინაურივით აუყვა. ვერ მოვითმინე და უკან გავყევი. კარი ოდნავ შევაღე.
-ესე იგი შენ ხარ მარია, როგორ ვერ გიცანი.-ჩაილაპარაკა კატალინამ.
-გთხოვ ჩემს გოგოზე ისე იზრუნე როგორც მირჩაზე.-სთხოვდა მარია.
-არ იდარდო. -ხელი მოჰხვია კატალინამ და ჩაეხუტა.-მაპატიე.-უცებ ჩაილაპარაკა.
-რა გაპატიო?-გაკვირვებული უყურებდა მარია.
-მე თქვენს შორის ჩავდექი, ვიცი ორივე იტანჯებით ჩემს გამო.-ტიროდა კატალინა.
-გთხოვ თავი არ დაიდანაშაულო.-თავზე ხელი გადაუსვა მარიამ.
-იზრუნე მასზე, ვიცი დიდი ძალა გაქვს. ვლადი, რომ გავიცანი ძალიან გულცივი და მკაცრი იყო. მერე შეიცვალა, ხუმრობაც ისწავლა. ვიცი ის ჩემი მიზეზით არ შეცვლილა, მას შენი სიახლოვე ცვლიდა. თუ ცუდ ხასიათზე იყო ვიცოდი, რომ შენ ეჩხუბე. მეშინია, რომ ამ ბრძოლაში ვერ გადარჩება.-ისევ ტიროდა კატალინა.
-გადარჩება, ამის გჯეროდეს.-მარია ჩაეხუტა და ამშვიდებდა.
-ამას რას ვხედავ.-ოთახში შევედი და ტაში დავუკარი, ორივეს გაღიმებული ვუყურებდი.-კატალინა მორჩი ტირილს, წასვლის დროა.
-გეყოფა!-გაბრაზებულმა შემომხედა მარიამ.-ირონიული ღიმილი მოიცილე სახიდან.-მითხრა და მეც სერიოზული სახე მივიღე, მირჩა გულში ჩავიკარი, მერე ანა, ბოლოს კი კატალინას მოვხვიე ხელი და ვაკოცე, მინდოდა მარია გამებრაზებინა. არ გაბრაზებულა ჩაეღიმა და თავისი გოგონა გულში ჩაიკრა.
-კატალინას დაეხმარე, მირჩას მოვლაში დაეხმარე.-ეჩურჩულებოდა ანას.
-მირჩა ჩემი ძმაა.-გახარებული შეხტა ეტლში ანა. კატალინაც და მსახური ქალიც ავიდნენ ეტლში.
-სტას, ალექსანდრე, თქვენ გაბარებთ.-ბიჭები ცხენით გაჰყვებდნენ ეტლს.
-არ იდარდო.-სტასმა გამიღიმა, მერე მარიასკენ შემობრუნდა და გულში ჩაიკრა.
-ბიჭებიც გამოგყვებიან.-დაიჩურჩულა მარიამ.
-კარგი.-გაუღიმა სტასმა და ცხენს მოახტა.
-დამატებითი დაცვა? ჩემს ხალხს არ ენდობი?-შევხედე მარიას.
-მე იმათ ვენდობი ვინ თავად გამოვზარდე.-წარბაწეულმა შემომხედა.
კატალინა და ბავშვები ტრანსილვანიაში წავიდნენ. მე და მარია კი ვიდექით და გზას გავყურებდით.
-მირჩას ძიძა შენ იყავი?-ვკითხე.
-მე ვიყავი, მსახურს წამალი დავუტოვე შენთვის, რომ კატალინამ დამინახა. შენ ხარ ძიძაო მკითხა და ახსნა არ დამაცადა ისე წამიყვანა მირჩასთან. თავი ვერ დავიხსენი, მერე კი მოვიმიზეზე, რომ შვილი ავად მყავდა და თავი დავიხსენი მისგან.
-თუ ჩემი ნახვა გინდოდა?-შევხედე და გამეღიმა.-აღიარე, რომ მოგენატრე, თვეზე მეტი გავიდა და არ მოვდიოდი, თავად მოხვედი.-თმა ყურს უკან გადავუწიე.
-გაჩერდი. ცოლი ეს ეს არის გაგზავნე და ჩემს შეცდენას ცდილობ.-ხელზე ხელი გამკრა, ლაბადა მოისხა, მშვიდი და ისრები გადაიკიდა და ცხენს მოახტა.
-შენ რა ამ სიბნელეში აპირებ წასვლას? დარჩი და დილით წადი.-გაბრაზებულმა შევხედე.-და საერთოდაც გადმოდი სასახლეში შენი თანადგომა ხომ იცი როგორ მჭირდება.
-საქმეს მიხედე. მე თავისუფალი ქალი ვარ და სადაც მინდა და როცა მინდა იქ წავალ.-ცხენი გასასვლელისკენ შეაბრუნა და ელვის სისწრაფით გაუჩინარდა.
დილით მათეს და პეტროსს სრული მობილიზება გამოვაცხადებინე ქვეყანაში. ყველა ვისაც ხმლის ხელში ჭერა შეეძლო მზადყოფნაში იყო. პატარა ბიჭებს განუწყვეტლივ ავარჯიშებდნენ. მათემ და მე ტყის სახლიდან იარაღი და თურქების აბჯრები წამოვიღეთ.
-ამდენი იარაღი საიდან მოაგროვე?-გაოცებული იყო მათე.
-მარტო მე არა, მგლებმა და კიდევ ერთმა ადამიანმა..-გავუღიმე.-თურქებს უკვე შიში აქვთ ამ ადგილების. სწორედ ამ ხეობაში დავხვდებით, მგლებიც დაგვეხმარებიან.
მარიას ვეძებდი და ვერსად ვიპოვე. ღამით ნაცნობი სურნელი ვიგრძენი, თვალები არ გამიხელია, მშვიდად სუნთქვა განვაგრძე, მივხვდი, რომ მარია ახლოს იყო.
-რატომ ვერ ამოგიგდე თავიდან, რატომ ვერ ამოგიგლიჯე გულიდან?-ჩაილაპარაკა და წავიდა. არ გავკიდებივარ და არც მიძებნია. მეშინოდა საკუთარი თავის, რომ გრძნობებს ვერ გავაკონტროლებდი გულს ვატკენდი.
რამდენიმე დღის მერე დილით მზვერავები მოვიდნენ და მაცნობეს, რომ თურქები ვალხეთისკენ მოდიოდნენ. მათ ნიკოპოლისის გამგებელი ჰამზა-ფაშა მოუძღვებოდა საბრძოლველად.
-მშიშარა ხარ მეჰმედ, გამბედაობა არ გყოფნის თავად მოხვიდე და დამიპირისპირდე.-სასახლის აივანზე ვიდექი და გაბრაზებული ვბუტბუტებდი.
-ალყაში მოვაქცევთ.-ზურგს უკან მარიას ხმა გავიგონე.
-შენ აქ რას აკეთებ, ან როგორ შემოდიხარ უჩინარივით, სასახლის კარი დაკეტილია.-გაბრაზებული ვუყურებდი.
-უნდა ჩაუსაფრდე. მგლებიც დაგვეხმარებიან და გაბნევის უფლებას არ მისცემენ. ტყეში ერთი მიმართულებით წავლენ მხოლოდ, იქ კი მახეებია და ყველა ხაფანგში აღმოჩნდება.-ისევ ლაპარაკობდა მარია, ისე, რომ ჩემს გაბრაზებულ სახეს ყურადღებასაც არ აქცევდა.
-მახეები ვინ დააგო?-ვუყურებდი გაბრაზებული.
-მე და ჩემმა რაზმმა.
-შენმა რაზმმა? ვინ მოგცა უფლება, რომ ჩემს ხალხს განკარგულებებს აძლევ?-დავუყვირე.
-შენი ნებართვა არ მჭირდება, ისინი თავისუფალი გლეხები არიან, ჩემი მეგობრები და მე მეხმარებიან.
-მარია გთხოვ.-ვიცოდი სიმკაცრით ვერაფერს გავაწყობდი და თხოვნაზე გადავედი.
-უბრალოდ გეგმა გაგაცანი, შენს საქმეს მიხედე, დანარჩენი მე ვიცი. -მოშვებულ წვერზე ხელის გული ჩამომისვა, თავზე მოსასხამის ქუდი წამოიფარა და ისევე გაქრა სასახლიდან როგორც გამოჩნდა.
თურქებს წინ დავხვდი ვიწრო ხეობაში, სამკვდრო სასიცოცხლო ბრძოლა გავაჩაღეთ, მგლებმა გზა გადაუღობეს და თურქებს, ვინც გაქცევას დააპირებდა გლეჯდნენ. ყველა მათგანი ერთი მიმართულებით გარბოდა, მხოლოდ ერთი გასაქცევი გზა იყო, იქ კი მარიას მახეები იყო დაგებული. ბრძოლა და სისხლის ღვრა არ მიკვირდა, მაგრამ იქ ტყეში რაც ვიხილე გაოცებული დავრჩი. მახეებამდე მიმავალ გზაზე, ყველგან მშვილდოსნები იდგნენ და თურქებს ხაფანგში აქცევდნენ. მარია ქარივით დაჰქროდა და თურქებს ისრებით ხოცავდა. სულ სისხლიანი და დაღლილი ვიყავი. ჯარისკაცებიდან უმნიშვნელო დანაკლისი გვქონდა, დაჭრილები ახლო მდებარე სოფლებში წინასწარ მოწყობილ სახლებში გადავიყვანეთ, სადაც ქალები უვლიდნენ და ჭრილობებს უხვევდნენ. მარია არა მარტო კარგი მებრძოლი არამედ კარგი მკურნალიც იყო. უამრავი მალამო ჰქონდა დამზადებული და დაჭრილებს ჭრილობებს უმუშავებდა. მეჰმედმა ეს ბრძოლა წააგო.
-ეს მინიშნება იყო საქსებთან ბრძოლისას?-თურქის გულიდან ისარი ამოვაძრე, რომელის ბოლოშიც იისფერი ნაჭერი ფრიალებდა.-ის ყმაწვილი შენ გამომიგზავნე და დაავალე მოვეტყუებინე.
-ეს ხომ ყოველთვის იცოდი.-გამიღიმა.
-არის კიდევ რამე რაც არ ვიცი?-მარია კი დუმდა და დაჭრილებს ჭრილობებს უხვევდა.
-ტყვეებს რას უპირებ?-თემა შეცვალა.
-ყველას სარზე გავსვავ.-ჩავილაპრაკე და უკან გამოვბრუნდი. მინდოდა მეჰმედი ბრაზისგან გაგიჟებულიყო და თავად მოსულიყო. შური უნდა მეძია ვასილის და იმ ბავშვების გამო რომლებიც მე მომაკვლევინეს.
-ამას არ გააკეთებ, სიძულვილისგან გული გაინთავისუფლე.-უკან მომდევდა მარია და მეხვეწებოდა.
-შენ გგონია დასრულდა? უფრო დიდი ჯარით მოვა და შემომიტევს. მას ჩემი უნდა ეშინოდეს, მის ჯარისკაცებსაც. -ვუყვიროდი მარიას.
-ვლად დამიჯერე ეს ტკივილს ვერ გაგიყუჩებს.-წინ დამიდგა, ჩემი სახე ხელებში მოიქცია.-მისმინე, ამით სულს უფრო დაიმძიმებ, კოშმარები ისევ შეგაწუხებს.
-მისი შექმნილი მკვლელი მას დაუპირისპირდება.
-ვლად გთხოვ ეს არ გააკეთო. ჩვენი სიყვარულისთვის, მიყვარხარ და არ მინდა იმ მხეცს ვუყურო რაც შენში ბუდობს.
-სისხლი.-ხელს დავსუნე, სისხლიანი მქონდა.-ეს სუნი მაგიჟებს. ეს უნდა გავაკეთო.
მარიას მცდელობის მიუხედავად ყველა თურქი ჯარისკაცი მოვკალი. ვასილის სიცოცხლე მეჰმედს ათასების სიცოცხლედ დაუჯდა.
-სოფლები უნდა დავცალოთ ხალხისგან, ყველა სოფელი სადაც მეჰმედი გამოივლის.-ბრძანება მივეცი სტასს და მათეს.
მალე მიგრაცია დავიწყეთ და ხალხი მთებისკენ გავხიზნეთ. ყველა სოფელი დავცალეთ იმ გზაზე, სადაც მეჰმედი გამოივლიდა. პირუტყვი წამოვიყვანეთ და ხალხი მთებში გავხიზნეთ.
-ვლად ახლა რა იქნება? ძალას მოიკრებს და მთელი არმიით წამოვა. -შეშინებული ლაპარაკობდა მარია.
-მარია მართალია ვლად, რა უნდა ვქნათ?-ახლა სტასი და მათე აჰყვნენ.
-ჭების მოწამლვა დაიწყეთ.-გამოვუცხადე მათეს და სტასს.-შენ კი მიეცი ის შხამი წყალში დიდხანს რომ ძლებს.-ახლა მარიას შევხედე.
-ასევე დაავადებული პირუტყვი დავტოვოთ მათ საკვებად.-ამყვა მარია.
-შემდეგ კი მოსავალი უნდა გავანადგუროთ.-ვაგრძელებდი მე.
-საკვები არ ექნებათ, არც წყალი და დაიხოცებიან.-აგრძელებდა მარია.
-ერთნაირად რომ აზროვნებთ თუ ატყობთ.-გაიცინა სტასმა.
-ჩვენს მტერს კარგად ვიცნობთ.-ჩაილაპარაკა მარიამ და მე შემომხედა.
-შენ განსაკუთრებით.-გაბრაზებულმა შევხედე.
-ჩვენი სურვილის მიუხედავად მისი ტყვეები ვიყავით.-არ ჩამომრჩა ირონიაში და დარბაზიდან გავიდა.
-რატომ ტკენ გულს?-გაბრაზებულმა შემომხედა მათემ.-ის კარგი მებრძოლია, კარგი მკურნალი და კარგი მეგობარი. რას ვერ პატიობ?
-შენ ნუ ერევი.-თითი დავუქნიე მათეს.
-ჩემი მეფე კი ხარ მაგრამ ეს ქალი მიყვარს და მისი დამცირების უფლებას არ მოგცემ.-დამიყვირა მათემ.
-იქ ნუ ყოფ ცხვირს რაც შენი საქმე არ არის.-ყელში წავწვდი მათეს.-მარია ამოიგდე თავიდან.
-გეყოფათ.-სტასმა ხელი გამაშვებინა.
-მაპატიე.-დაბნეულმა ჩავილაპარაკე მათეს მისამართით.-თავს ვერ ვაკონტროლებ.-დარბაზიდან გამოვედი, ცხენს მოვახტი და უმისამართოდ გავიჭერი.

მარია,

სასახლეში გადავედი, ვცდილობ ვლადს გვერდში დავუდგე, მაგრამ ის ისეთივე ცივი და დაუნდობელია. მიახლოვდება და მერე ცდილობს თავიდან მომიცილოს, მაგრამ არ შემიძლია მისი მიტოვება. ახლაც გამახსენა, რომ მე მეჰმედის ხარჭა ვიყავი. ვერასოდეს დაივიწყებს ამას.
-მარია აქ ხარ?!-სასახლის ეზოში ვიჯექი, რომ მათე გამოვიდა და ჩემს წინ ჩამოჯდა.
-აქ ვარ.-თვალები სწრაფად შევიმშრალე.
-ისევ გატირა.-თავი ჩახარა მათემ.-გამომყევი ცოლად, დაივიწყე. შორს წავალთ, მთაში ვიცხოვრებთ. არ მაძლევ უფლებას, რომ დაგიცვა.
-არა მათე. შენ შენი გზით უნდა იარო, ეს შენ უნდა დამივიწყო.-შევხედე მათეს.
-რას ვერ გპატიობს? ასე დაუნდობლად რატომ გექცევა?
-მე მეჰმედის ტყვე და მისი ხარჭა ვიყავი. ანა მეჰმედის შვილია.-შევხედე მათეს და სახეზე ფერი ეცვალა.
-მე კი ყოველთვის მეგონა, რომ მისი მამა ვლადი იყო.-თავზე ნერვიულად გადაისვა ხელი მათემ.-ღმერთო.
-მეჰმედზე შური უნდოდა ეძია და ჩემი მოკვლა გადაწყვიტა. სცადა და არ გამოუვიდა, მერე მეგობრობის ხელი გამომიწოდა და იმ ჯოჯოხეთიდან მიხსნა. როცა მეგონა, რომ დაივიწყა ჩემი წარსული, როცა მეგონა, რომ შეიძლებოდა შევყვარებოდი, ანას არსებობა გავიგე. მახსოვს როგორი ზიზღით მიყურებდა მუცელზე...-თვალებიდან ცრემლები დაუკითხავად მომდიოდა. მათე კი ჩემს წინ ნერვიულად დადიოდა.
-ღმერთო, ღმერთო..-დაიყვირა მათემ.-მარია წავიდეთ.-ჩემს წინ ჩაიმუხლა და ჩემი ხელები ხელებში მოიქცია.-შენი ბრალი არ არის, ის კი ვერასდროს გაპატიებს შენს წარსულს. იცის, რომ შენი ბრალი არ არის, მაგრამ მაინც ვერ მიიღებს. წავიდეთ აქედან შორს.
-არ შემიძლია მათე. არ შემიძლია. მინდა შორს გავიქცე მისგან მაგრამ არ შემიძლია. რვა წელი იყო წასული და ყოველ დღე, ყოველ წუთს მას ველოდებოდი. დიდი დრო ვიყავით ერთმანეთისგან შორს, მაგრამ ვერ შევძელი მისი დავიწყება.-მათეს ხელი გავუშვი.-შენ კი სხვა იპოვე.-შევხედე მათეს და სასახლეში შევედი, ჩემს ოთახში შევედი, მაგრამ ვერ დავიძინე. ფანჯარაში ვიყურებოდი და ისევ ველოდებოდი. შუაღამე იყო უკვე, რომ დაბრუნდა. ცხენიდან ჩამოსვლისას წაბარბაცდა. სწრაფად დავეშვი კიბეებზე და შემოსასვლელისკენ გავემართე. კარი გამოვაღე, კართან იდგა მთვრალი.
-შემოდი.-მხარში ამოვუდექი და შევიყვანე.
-რატომ არ გძინავს?-მკითხა და პასუხი, რომ ვერ მიიღო ისევ თვითონ გასცა თავის კითხვას პასუხი.-შენ ხომ ყოველთვის მელოდები.
-და რა იქნება თუ დავიღლები და აღარ დაგელოდები?-ახლა მე დავსვი კითხვა.
-მოვკვდები.-თავი დახარა და სავარძელში მოწყვეტით ჩაესვენა.
-არ მოკვდები, შენი ეგოიზმი იმხელაა, რომ არ მოკვდები. საკუთარ თავზე შეყვარებული არამზადა ხარ. არავის და არაფერს სცემ პატივს. მიდი და კიდევ ერთხელ მომაყენე შეურაწყოფა. ეს უკვე ჩვევად გექცა. ჩემი ბრალი არ არის ჩემი წარსული, ისევე როგორც შენი ბრალი არ არის შენი წარსული. მარტო შენ არ დაგიმახინჯეს სული, მეც გამანადგურეს იქ, მაგრამ იმაზე მტკივნეული ის არის, რომ მუდმივად მახსენებ ამას, მუდმივად გულს მტკენ.-გულიდან ამოვიღე ის რაც ამდენი წელი მახრჩობდა.
-ასეთი მომწონხარ. -ირონიულად გაეღიმა.-სულ სხვებს იცავ, საკუთრ თავს კი არასდროს. ახლა თანასწორები ვართ.-ფეხზე წამოდგა.-შენც უბადლო მებრძოლი ხარ და მეც, ზიზღი და ბოღმა ორივეს გულს გვიჭამს, სული ორივეს დაგვიმახინჯეს. მე არამზადა ვარ, ხო მე არამზადა ვარ და ეს ადრე უნდა შეგეხსენებინა ჩემთვის. -წელზე ხელი მომხვია და კოცნა დამიწყო, ძლივს მოვიცილე თავიდან.-მიდი სილა გამაწანი.-ლოყა მომიშვირა, აწეული ხელი უკან დავუშვი და ფეხებს შუა მუხლი ამოვარტყი. ერთი დაიღმუვლა და ჩაიკეცა, მე კი ჩემს ოთახში წავედი. ცოტა ხანში კარი თითქმის შემოგლიჯა.
-წადი.-ხელით კარისკენ ვანიშნე.
-გინდა შთამომავლობის გარეშე დამტოვო?-მკლავში ხელი წამავლო და თავიკენ მიმიზიდა.-იწვი სურვილით, ჩემს მოფერებაზე ოცნებობ, მაგრამ არ მოგეფერები.-ხელი შემიშვა.
-თავდაჯერებული.-ირონიულად ჩავილაპრაკე.-ეგ რომ მინდოდეს გგონია შეძლებ საკუთარ თავზე კონტროლს? მე სხვასთან გასაყოფი კაცი არ მჭირდება. არც სხვის ქმრებზე არ ვნადირობ. -კარისკენ ვანიშნე წასულიყო. ცუდი თამაში წამოვიწყე მასთან, ეს კარგად არ დასრულდებოდა, ამიტომ კარისკენ თავად წავედი.
-სად მიდიხარ?-უკან ამედევნა.
-კაცთან რომლის გაყოფაც არავისთან მომიწევს, ასეთი კი ბევრია ჩემს გარშემო.-გაბრაზებულმა ჩავილაპრაკე.-ისინი წარსულზე არ მელაპარაკებიან, ჩემი ტკივილი სტკივათ და პატივს მცემენ.
-მათე დაივიწყე.-ხელი წამავლო მკლავში, მეორე ხელი კი ყბებზე მომიჭირა და გაბრაზებულმა ჩაილაპარკა.
-მათესთან არასდროს წავალ.-მეც გაბრაზებულმა ჩავილაპარაკე.
-არავისთან არ წახვალ. შენ მე მეკუთვნი, ჩემი ნაწილი ხარ. გულს ვერ ამომგლეჯ.-ისევ მაკოცა, ორივე ხელი ძლიერად შემომხვია და მკოცნიდა. თავს ვერ ვინთავისუფლებდი მისი მკლავებიდან, კედელზე ვყავდი აკრული და მკოცნიდა.
-გამიშვი.-თვალებიდან ცრემლი წამომივიდა და მანაც უცებ შემიშვა ხელი.
-მაპატიე.-იატაკზე ჩაცურდა და ფეხებზე ხელი მომხვია.-შენზე მეტად მე მტკივა შენი წარსული.-წამოდგა და ოთახიდან გავიდა. კარის გაღება ვცადე და არ გაიღო.-აქ ვარ და ვერსად ვერ წახვალ.-კარს უკან მისი ხმა გაისმა.
-ვლად დაიძინე, არ წავალ არსად.-ვუთხარი ვლადს. ცოტა ხანში კარი გაიღო და შემოვიდა.
-იატაკი ცივია.-ხელი მომკიდა და ჩემი საწოლისკენ წავიდა.
-ვალდ.
-ჩუმად. მთვრალი ვარ და მეძინება.-ჩემს საწოლზე მოწყვეტილი დაწვა, თან ჩემთვის ხელი არ გაუშვია.
-გამიშვი ხელი.
-რატომ? ადგილი არის ვერ ეტევი?-ცოტა ჩაიწია, ხელს ისევ არ მიშვებდა. ბალიშში ჰქონდა თავი ჩარგული და ისე ბუტბუტებდა.-არ წახვალ, შენ ჩემი ხარ, მარტო ჩემი.-საწოლზე ჩამოვჯექი, ფეხები ავიკეცე, ხელს არ მიშვებდა.
-არ წავალ, გამიშვი, ხელი მტკივა.-ვჩურჩულებდი.
-არ წახვალ, არ გაგიშვებ.-წელზე წამავლო ხელი და გვერდით მიმიწვინა. მისი მძიმე ხელი მთელი ღამე მუცელზე მქონდა მოხვეული და დაძინების საშულაებას არ მაძლევდა. დილით ჩამეძინა, რომ გავიღვიძე ვლადი იქ აღარ დამხვდა. ქვემოთ ჩავედი სამზარეულოში, მსახურები უკვე სადილს ამზადებდნენ.
-ბატონი არ გინახავთ?-ვკითხე მსახურს.
-სადღაც წავიდა.-მხრები აიჩეჩა მსახურმა. მთელი დღე კედლებს ვაწყდებოდი, საღამოს გამოჩნდა, ჩემი ოთახიდან არ გამოვსულვარ, ერთმანეთს ორივე ვერიდებოდით. საღამოს კარზე დააკაკუნეს და მეც კარი გამოვაღე.
-ვლად?
-მარია გუშინ..
-მთვრალი იყავი და სისულელეები ილაპარაკე, უკვე დავივიწყე.
-ცუდია ჩემს სიტყვებს ასე მალე რომ ივიწყებ.-შუბლზე ჩამოშლილი კულული ყურს უკან გადამიწია, მერე კი თვალებში ჩამხედა.-შენ მე მეკუთვნი და სხვაზე ფიქრი არ გაბედო.-მითხრა, შებრუნდა და წავიდა. დღეები დღეებს მისდევდა. თბილი და მეგობრული გახდა. სხვა მაინც არ მჭირდებოდა არავინ. მისი ნახვა ყოველ დღე ეს ყველაფერი იყო ჩემთვის.

ვალდი,

დაავადებული პირუტყვი დავტოვეთ სოფლებში. მოსავალი წამოვიღეთ და ის მოსავალი რაც ჯერ კიდევ უნდა მოსულიყო გავანადგურეთ. მინდვრები გადავწვი, რომ მეჰმედს და მის ჯარისკაცებს არც წყალი და არც საჭმელი არ ჰქონოდათ.
-ვლად ხალხი იხოცება. რაღაც დაავადებაა, მკურნალმა თქვა, რომ შავი ჭირია.-მარია შემოიჭრა დარბაზში და თითქმის ტირილით მითხრა.
-წამოდი.-სწრაფად გამოვედი სასახლიდან და ცხენს მოვახტი, ისიც უკან გამომყვა. დაავადებულის სახლში მიმიყვანა.
-რა ხდება ექიმო?-შევხედე მკურნალს.
-შავი ჭირია ბატონო. უცებ მოედოთ. უნდა ზომები მივიღოთ, თორემ ბევრი ხალხი დაიღუპება.
-რა უნდა გავაკეთოთ?-შევხედე მკურნალს.
-ყველა დაავადებული უნდა გადავიყვანოთ ცალკე სოფლებში, მათთან არავინ არ უნდა მივიდეს. ეპიდემია სწრაფად გავრცელდება.
-შენც ის გაიფიქრე რაც მე?-შემომხედა მარიამ.
-მამა თომასმა წლების წინ მითხრა რომ ეს მოხდებოდა.
-ისინი სოფლებში უნდა დავაბრუნოთ, თავის სახლებში.-მითხრა მარიამ.
-მართალი ხარ. მაგრამ ამას ვინ ეტყვის? როგორ ვუთხრა მათ, რომ სასიკვდილოდ განწირულები არიან და მტერს დახვდნენ.-შევხედე ტკივილიანი თვალებით.
-მე დავარწმუნებ.-ხელზე ხელი მომკიდა და მაგრად მომიჭირა თავისი ნაზი თითებით.
-საშიშია, შენც რომ რამე დაგემართოს?-მარიას ვერ გავუშვებდი იქ.
-ნიღაბს გავიკეთებ, თუ რამე დამემართება ანაზე იზრუნე, მას არ გაუგზავნო.
-სხვას დავავალებ, შენ არა.-ვცდილობდი მისთვის გადამფიქრებინა მაგრამ უშედეგოდ. ის ხომ მარია იყო, ის იქ იყო სადაც ყველაზე მეტად სჭირდებოდა ხალხს.
-სხვა ამას ვერ გააკეთებს. შენ ჩემი მბრძანებელიც ნუ გგონია თავი. შენ ჩემზე ვერ გაბატონდები.-გამიღიმა და წავიდა.
შავი ჭირით დაავადებული ხალხი თავად გამოთქვამდნენ სურვილს იმ სოფლებში დასახლებაზე, სადაც თურქებს უნდა გამოევლოთ. მარიამ შეძლო მათი დარწმუნება.
-არავინ გაიძულებთ იქ დასახლებას, მაგრამ ამით მხოლოდ თქვენს შვილებს დაეხმარებით. თქვენ გმირები ხართ. ჯარისკაცები ხართ თქვენი ქვეყნის.-მივმართავდი შავი ჭირით დაავადებულ ადამიანებს.
-დიდხანს მაინც ვერ ვიცოცხლებთ და ამით ჩვენს ქვეყანას თუ სამსახურს გავუწევთ მშვიდად მოვკვდებით.-ერთ-ერთი მოხუცი დაწინაურდა და მითხრა.
-მზად ვართ სიკვდილის წინ ქვეყანას ვემსახუროთ.-უკნიდან მეორემ დაიძახა.
-ჩემი შვილებისთვის წავალ იქ.-კიდევ ერთმა წამოიძახა.
-ყველა წავალთ.-ერთხმად იხუვლა ხალხის ტალღამ.
დაავადებულების ნაწილი უკვე მძიმედ იყო ავად, მათი გადაყვანა ურმებით შევძელით, ნაწილი კი თავად მიუყვებოდა გზას, თუმცა მათი მდგომარეობაც თან და თან მძიმდებოდა.
-მამაო-მამა თომასს მივუბრუნდი.-ყველა აზიარეთ და დალოცეთ, ისინი უკვე უფლის გზას ადგანან.-ტკივილით სავსე თვალებით შევხედე მამა თომასს, ჩემი თითოეული მოძმე მტკიოდა.
-ვაზიარებ ვლად. ეს ჩემი ვალია.-მხარზე ხელი დამადო მამაომ. სოფლებში ყველასთან მიდიოდა, რომ ეზიარებინა და დაელოცა. ვერ მივატოვე, არ ვიცი იქ ამ ხალხის ტკივილის გამო ვიყავი, თუ მარიას გამო, მაგრამ მეც იქ ვიყავი და ვცდილობდი მათ დავხმარებოდი. მკურნალები დარჩნენ სოფლებში.
-უნდა წავიდეთ.-გამოვუცხადე მარიას.
-მე ვრჩები, მათ ჩემი დახმარება სჭირდებათ. შენ წადი, უნდა მოემზადო, მეჰმედი ნებისმიერ დროს შეიძლება წამოვიდეს.-მითხრა მარიამ.
-ჯანდაბაშიც წასულა მეჰმედი.-დავიყვირე.- არსად არ წავალ უშენოდ. მარია ამ ხალხს სხვები მიხედავენ, მე კი არ შემიძლია აქ დაგტოვო და სხვა რამეს მივხედო. გთხოვ წამოდი.-ახლა უკვე ვეხვეწებოდი.
-კარგი წამოვალ.-თავი დამიქნია. მალე უკან გამოვბრუნდით სასახლეში.
რამდენიმე დღეში კატალინას ეტლი გაჩერდა სასახლესთან. შეშინებული ეტლისკენ გავიქეცი. ეტლში მხოლოდ კატალინა იჯდა. კატალინა ცუდად გამოიყურებოდა.
-რა სჭირს?-შეშინებულმა ხელში ავიყვანე და სასახლისკენ წავიყვანე.
-ფრთხილად ბატონო.-ამედევნა მეეტლე.-არ დაიშალა, დაავდებულებს უვლიდა და მფარველობდა. შავი ჭირი აქვს, ცალკე უნდა მოვათავსოთ. ტრანსილვანიაშიც გავრცელდა შავი ჭირი, ელვის სისწრაფით ვრცელდება.
-ჩემო ძვირფასო.-შუბლზე ტუჩები მივაკარი.
-ვლად, გადაგედება.-დაიჩურჩულა.-მირჩა და ანა ჯონ როზგონის სახლში არიან, ორსოლა იზრუნებს მათზე. მსახურებიც დაიხოცნენ და სახლს გავარიდე ბავშვები.
-ჩემს ოთახში იქნები, გიმკურნალებენ.-ცრემლებს ძლივს ვიკავებდი. საწოლზე დავაწვინე და მაშინვე დავიბარე მკურნალი.
-ბატონო ვერ გადარჩება, ვერაფერს ვუშველით.-სევდიანი სახით მიყურებდა მკურნალი.
-რამე იღონეთ.-ვღრიალებდი ბოლო ხმაზე.-ის არ უნდა მოკვდეს.-გული მეგლიჯებოდა, არ მეგონა კატალინა ასე თუ მიყვარდა. ადამიანების ფასს მაშინ ვიგებთ, როცა ვკარგავთ.
-ამ დაავადების მკურნალობა შეუძლებელია.-ჩაილაპარაკა მკურნალმა და ოთახი დატოვა. მარია სასახლეში არ იყო, უკან დაბრუნდა დაავადებულებთან რამდენიმე დღით. კატალინას ჩამოსვლიდან ორი დღის მერე დაბრუნდა და თითქმის შემოგლიჯა ოთახის კარი.
-ვლად წამოდი უნდა დაგელაპარაკო.-დაიჩურჩულა.
-წადი, ახლოს არ მოხვიდე და ამ ოთახშიც არ შემოხვიდე.-გაბრაზებულმა შევხედე. პირზე ნიღაბი ჰქონდა აფარებული.
-ახლავე წამოდი, ძალიან მნიშვნელოვანია.-ჩაილაპარაკა მკაცრად.
-კატალინაზე მნიშვნელოვანი არაფერია ჩემთვის.-გაბრაზებულმა ხელი მკლავში მოვკიდე და კარს იქით ვტოვებდი, რომ ხელი მომკიდა და ოთახიდან თითქმის გამათრია.
-შენი სიცოცხლე ყველაზე მნიშვნელოვანია. -დამიყვირა.-მას ვერ უშველი და თავს მოიკლავ ასე. -ომში ვართ, ვინ დაიხსნის ამ ხალხს? რას აკეთებ გესმის?
-ყველამ თავის თავს თვითონ მიხედოს.-გაბრაზებულმა ჩავილაპარაკე.
-სულ ეს ხარ? ისევ მისი ტყვე გახდები, წამებით მოგკლავს და ყველა გეგმა და შურიძიება უკან დაგრჩება. არა მარტო შენ მეც მომკლავს და შენს შვილსაც.-ზიზღით შემომხედა.-შენ კი მიდი, იმდენი მოახერხე, რომ მალე წახვიდე ჯოჯოხეთში. გგონია შენ გტკივა მარტო? მათაც მოუკვდათ ახლობლები, შვილები, ძმები, დგანან და იარაღი უჭირავთ ხელში, შენ კი ქალივით ტირი. ვლად დრაკულა სულ ეს ხარ?
-თავი დამანებე.-მკლავზე ხელი ძალიან მოვუჭირე.
-გონს მოდი.-სახეში ისეთი შემომარტყა დიდხანს ვგრძნობდი წვას.
-მე არაფერი დამემართება, შენ კი გეყოფა ისტერიკა და ეჭვიანობა მომაკვდავ ქალზე.-ისევ ვუყვიროდი.
-რა დროს სიყვარულია? ვინ ლაპარაკობს აქ სიყვარულზე, ომი კარს მოგდგომია, ქვეყანა და ხალხი გეღუპება. გონება სულ დაკარგე?-ხელი გამაშვებინა და დერეფანში გაუჩინარდა.
კატალინას გვერდიდან არ ვცილდებოდი. ტანზე ვარდისფერი გამონაყარი ჰქონდა, მერე წითელი ფერის გაუხდა, გამონაყარი ფერს იცვლიდა და ნელ-ნელა შავდებოდა. ღამით ციება ჰქონდა, მთელი ტანით კანკალი ეწყებოდა. ოფლს მშრალი პირსახოცით ვუმშრალებდი შუბლზე. არავის ვაძლევდი მასთან მიკარების უფლებას. მსახურები საჭმელს კართან მიტოვებდნენ. აღარც ჭამდა, საშინლად დაუძლურდა. განუწყვეტლივ მთხოვდა დამეტოვებინა, მე კი ისევ და ისევ არ ვტოვებდი.
-ვლად, რამე შეჭამე, წინ ბრძოლა გელის.-მარია შემოვიდა ხუთი დღის მერე და კატალინას საწოლთან დამხობილს თავზე ხელი გადამისვა. თბილი და მზრუნველი იყო.-ასე არ შეიძლება, შენც რამე დაგემართება.
-მარია წადი.-თავი არ ამიწევია ისე გამოვუცხადე.-წადი და ამ ოთახში აღარ შემოხვიდე!-უკვე ვყვიროდი.-ვინ მოგცა უფლება რამე მიბრძანო? წადი და აქ აღარ შემოხვიდე.
-მირჩაზე იფიქრე.-ჩუმად ჩაილაპარაკა და ოთახი უსიტყვოდ დატოვა. ისევ ხელში მეჭირა კატალინას ხელი და მის სუნთქვას ყურს ვუგდებდი.
-მას უყვარხარ.-ძლივს გასაგონად დაიჩურჩულა კატალინამ.-ის კარგი გოგოა, მირჩაზეც იზრუნებს.
-შენ იცოცხლებ.-თვალებიდან წამოსული ცრემლები შევუმშრალე.
-მომცილდი. მე ვკვდები და არ მინდა შენც რამე დაგემართოს. მირჩას დედა არ ეყოლება და შეიბრალე, მამის გარეშეც ნუ დატოვებ. შენს ხალხს რა პასუხს გასცემ, თითოეულ ბავშვს რა პასუხს გასცემ ვის დამონებასაც მეჰმედი აპირებს? -ტიროდა კატალინა.
-რატომ ვკაგავ ყველას ვინც მიყვარს?-თვალებიდან ცრემლი მომდიოდა და ისე ვჩურჩულებდი მის ყელში თავჩარგული.
-იქნებ იმიტომ რომ უფრო გაძლიერდე. როცა გტკივა შენ რკინად იქცევი ხოლმე.
-რატომ გაგიშვი? რატომ?-მის ხელს ვკოცნიდი და თან ვტიროდი.-შენი დაცვა მინდოდა და ვერ დაგიცავი.
-კარგად ვიქნები, უფალთან მივდივარ. მირჩაზე იზრუნე. -ცოტა ხანი ჩუმად იყო.- სასახლეში რომ მოვიდა, ძიძა მეგონა, ვერ ვიცანი, მერე ტრანსილვანიაში ყოფნისას ვფიქობდი იმ თვალცრემლიან გოგოზე, ჩვენი ქორწილის დღეს ისეთი ტკივილინი თვალებით გიყურებდა გული შემეკუმშა.- ჩურჩულებდა კატალინა.
-კატალინა გთხოვ, მე შენ მიყვარხარ.-თმაზე ვეფერებოდი.
-ვიცი რომ გიყვარვარ.
-გეფიცები მიყვარხარ.-თმაზე ვეფერებოდი.-ამას გვიან მივხვდი.
-ვიცი.-გამიღიმა.-მინდა ბედნიერი იყო. მე ბედნიერი ვარ, რომ შენ შეგვხვდი. არაფერს ვნანობ, შენ უნდა იცოცხლო, მირჩასთვის გთხოვ, არ დანებდე.
-გპირდები ვიზრუნებ მირჩაზე.-მის ხელს ვეფერებოდი და ვჩურჩულებდი.
-მირჩა უყვარს მას, მართლა უყვარს და ის კარგი დედა იქნება.
-გთხოვ..-თითები ტუჩებთან მომიტანა და გამაჩუმა.
-ცოტა დრო დამრჩა, შენ უნდა იცოცხლო, მინდა ბედნიერი იყო, მირჩაზეც იფიქრე. თანაც სულ ვიცოდი, რომ ის შენი ნამდვილი სიყვარული იყო, შენს თვალებში სულ მის აჩრდილს ვებრძოდი, საშინლად ვეჭვიანობ, მაგრამ ისე მიყვარხარ, რომ...-თვალებიდან ცრემლი წამოუვიდა.-ცოლად მოიყვანე და ცხოვრებას არ დანებდე, იბრძოლე ბოლო ამოსუნთქვამდე. ანა საოცარი ბავშვია, მარიაზე ვეკითხებოდი, იმდენი რამ მომიყვა მასზე. ადრე ვბრაზობდი, მაგრამ ტრანსილვანიასი ანას მოყოლილის მერე მივხვდი რა ევალება ნამდვილ დედოფალს, რატომ შეგიყვარდა მივხვდი. ვცდილობდი რამე ცუდი მეპოვა მასში, მაგრამ ვერ ვპოულობდი. მას ყველაფრი აქვს რაც შენ გჭირდება, ლამაზია, მზრუნველი, ძლიერი, კეთილი. მე კი ერთი ნებიერა გოგო ვიყავი, ჩემს პრეტენზიებს დასასრული არ ჰქონდა. მარტო ჩემთვის მინდოდა ვლად დრაკულა და სხვა რამ დამავიწყდა. რა ევალება დედოფალს. საკუთარ თავს ვეკითხებოდი, შემეძლო შენი სიცოცხლის გადასარჩენად საკუთარი სიცოცხლე გამეწირა? მივხვდი, რომ ვერ შევძლებდი. მან კი ეს ბევრჯერ გააკეთა.-თვალები დახუჭა, თითქოს ძალას იკრებსო.
მერე ისევ შეტევა მისცა, კანკალი დააწყებინა. ხელები მაგრად მოვხვიე და გულში ვიკრავდი. კანკალი რომ შეწყვიტა მისი თვალები მოვძებნე. გაყინული, უსიცოცხლო თვალებით სივრცეს უყურებდა. მუხლებში ძალა წამერთვა, იატაკზე დავვარდი, ხელში კატალინას უსულო სხეული მეჭირა და ვღრიალებდი. შემოსვლას ვერავინ ბედავდა, კარისკენ გავიხედე, მარია იდგა და არ იძვროდა ადგილიდან.
-წადი.-ძლივს ამოვილაპარაკე.-არ მინდა შენც რამე დაგემართოს.
-არ წავალ. კატალინას სხეული უნდა დაიწვას. შენ კი დროა მოსცილდე.-ჩაილაპარაკა მკაცრად.
-არ დავწვავ.-გაბრაზებულმა ჩავილაპარაკე და გულზე მივიკარი კატალინა.
-შემოდით!-ბრძანებასავით გაისმა მარიას ხმა და 10-11 კაცი სრულიად დაფარული სახით და ხელებით ოთახში შემოიჭრნენ. გააზრება ვერ მოვასწარი ისე შემიკრეს ხელ-ფეხი და კატალინას უსულო სხეული ელვის სიწრაფით გაიტანეს სასახლიდან. მეც გამიყვანეს და საპყრობილეში ჩამაგდეს ცალკე. მერე მარია შემოვიდა, ადუღებული წყალი და ტანსაცმელი შემოიტანა, კიდევ პირსახოცები. იქვე დაალაგა და გაკოჭილს ტანსაცმლის გახდა დამიწყო.
-რას აკეთებ? რომ გავალ აქედან ხომ იცი დაგსჯი. არ გაპატიებ ღალატს. რა ჩაიფიქრე, ვის გაურიგდი?-გაბრაზებული ვუყვიროდი. შედეგად კი ისეთი სილა გამარტყა კანი ამეწვა.
-რას ვაკეთებ? ვცდილობ გადაგარჩინო, რომ შენც არ დაავადდე. -დამიყვირა და ტანსაცმელი თითქმის შემომახია.-გარედან ჩაკეტილები ვართ. ახლა ხელებს გაგიხსნი და იმედია არ დამახრჩობ.-ნელა მიხსნიდა ხელ-ფეხს, თან შეშინებული მიყურებდა.
-კატალინას დატირების უფლებას რატომ არ მაძლევ?-იქვე ჩამოვჯექი და თავი ხელებში ჩავრგე.
-შენ უკვე დაიტირე ის, ორი კვირაა ოთახიდან არ გამოსულხარ.
-წადი და დამტოვე ჩემს ტკივილთან.-ჩავილაპარაკე ჩუმად. შიმშილისგან და ტკივილისგან დაუძლურებული ვიყავი. არაფრის თავი არ მქონდა.
-დღეს აქ ვიქნებით. ხვალ გაგიყვან აქედან. არავინ მოვა დღეს აქ.-გვერდით ჩამომიჯდა და ახალი ტანსაცმელი დადო გვერდით. -რამდენიმე დღე მეც და შენც ცალკე ვიქნებით, ეპიდემია არ უნდა გავრცელდეს. იმდენი ხანი გაატარე კატალინასთან, რომ შეიძლება შენც დაავადდი.
-შენ რატომ ჩერდები? ხომ შეიძლება შენც გადაგედოს?-შევხედე მარიას.
-თუ შენ რამე დაგემართება ჩემი სიცოცხლე უბრალოდ აზრს დაკარგავს.-ხელზე ხელი მომკიდა და მაგრად მომიჭირა თითები.
-რატომ? შეგიძლია სხვა შეიყვარო. ჩემს ირგვლივ მხოლოდ სიკვდილია. ყველაფერს ვანადგურებ. ყველა ადამიანი ვინც მიყვარდა მოკვდა.-თვალებიდან ცრემლები დაუკითხავად მომდიოდა.
-მე, ანა და მირჩა ცოცხლები ვართ. თუ მე შენთვის სულერთი ვარ მირჩა, ხომ შენი შვილია. შენი და კატალინასი, ქალი რომელიც გიყვარდა.-თვალი მომარიდა და ზურგი შემაქცია. ვიცოდი ტიროდა, ვიცოდი სტკიოდა.
-წადი მარია, ჩვენი გზები არ გადაიკვეთება. მე სიკვდილის ანგელოზი ვარ, გარშემო ყველაფერს ვანადგურებ.-ვბუტბუტებდი ჩუმად.
-სულერთია.-შემობრუნდა, თვალები ცრემლით ჰქონდა სავსე.-ჩემთვის სულერთია გიყვარვარ თუ არა. მე ხომ ვიცი, რომ მიყვარხარ. მე ესეც მეყოფა სიცოცხლისთვის. თუ შენ იქნები ცოცხალი და ჯანმრთელი ესეც მეყოფა ბედნიერებისთვის. მიდი იგლოვე კატალინა, დაიცალე ტკივილისგან, მითხარი რაც გინდა, მომაყენე ტკივილი. სულერთია. მინდა ცოცხალს გხედავდე, მე ესეც მეყოფა.-ცრემლები შეიმშრალა და ცხელ წყალში დაასველა პირსახოცი.-დაგეწვება მაგრამ გთხოვ გაუძელი.
-რას აკეთებ?-შევხედე გაკვირვებულმა.
-ვცდილობ ბაცილები მოგაცილო კანიდან.-მითხრა და ცხელი პირსახოცი კანზე დამისვა. მთელი ტანი მდუღარე წყალში ამოვლებილი პირსახოცით დამისველა. მერე კი ფრთხილად შემიმშრალა. კანი თითქმის დამიწვა. ტკივილს ვერ ვგრძნობდი, მაგრამ რომ დავინახე მარიას ხელები გული შემეკუმშა.
-ღმერთო ხელები დაგეწვა.-ხელთათმანი გაიხადა და ტკივილისგან სახე დამანჭა.-სული შევუბერე მის გაწითლებულ ხელის გულებს.
-არაფერია, შენ მთელი ტანი გაქვს დამწვარი.-გაიღიმა, თუმცა ტკივილისგან ცრემლი ჩამოუგორდა სახეზე.
-გტკივა?-ხელებზე ისევ სულს ვუბერავდი, ის კი იღიმოდა და თან ტიროდა.-რატომ იღიმი, ან რატომ ტირი? თქვი რამე.-გაბრაზებულმა შევხედე.
-საკუთარი ტკივილი გავიწყდება, როცა საყვარელ ადამიანს სტკივა.-ისევ გაიღიმა. მე კი გაბრაზებიულმა შევუშვი ხელი და ტანსაცმლის ჩაცმა დავიწყე.-ზურგით დავდგები და ეგეც გამოიცვალე.-თვალებით ქვედა საცვალზე მანიშნა და ზურგით დადგა. დიდი ტკივილის მიუხედავად გამეღიმა მარიაზე. გამოვიცვალე ტანსაცმელი მან კი გამოცვლილი ტანსაცმელი მდუღარე წყალში ჩაყარა.
-იქნებ ოთახში მაინც შეგეყვანე ადამიანურად.
-დანაშაული ჩაიდინე და დაგაპატიმრე.-გაეღიმა.
-რა დავაშავე?-გაკვირვებულმა შევხედე.
-არ დამემორჩილე, ეპიდემიის გავრცელებას ხელს უწყობდი და შესაბამისად დაისაჯე.
-მე კი ღალატში დაგადანაშაულე.-თავი ჩავხარე და მიწას გავუშტერე თვალი.
-ვლად.-გვერდით დამიჯდა და მკლვზე ხელი მომკიდა.-საჭმელი უნდა შეჭამო, გთხოვ.-ისეთი თვალებით მიყურებდა, რომ თავი დავუქნიე და მანაც მომიტანა საჭმელი.
-შენ არ გშია?-შევხედე მარიას.
-არა. ძალები უნდა აღიდგინო. სულ შეჭამე გთხოვ.-მეხვეწებოდა პატარა ბავშვივით.
-მამა თომასმა ორი წლის წინ არ მითხრა რას ხედავდა მომავალში. ვკითხე ჩემი ცოლ-შვილი როგორ იქნება მეთქი, მას ხილვები აქვს. მამა თომასმა მითხრა: “რაც არ უნდა მოხდეს შენს ცხოვრებაში იცოდე, რომ მზის სხივი გზას გაგინათებს უფლის გზაზეო“. არ ვიცი რა იქნება მომავალში, ის უფლის ჯარისკაცს მეძახის და მარწმუნებს, რომ მეჰმედს დავამარცხებ. ის ხედავს, რომ მე დიდი ბრძოლა მელის წინ. ასე, რომ ვიცი არ მოვკვდები და მზის სხივი ისევ გამოჩნდება ჩემს ცხოვრებაში.-მარია მისმენდა და სახე ტკივილიანი ჰქონდა.-შენ ხარ ის მზის სხივი.-გამეღიმა მის სახეზე. საჭმლის ჭამა განვაგრძე. გაუაზრებლად ვჭამდი ისე რომ საჭმლის გემოსაც კი ვერ ვგრძნობდი. ახლა რომ მკითხოთ მაშინ რა ვჭამე ვერ გეტყვით. მარია მიყურებდა და მისი სახიდან ტკივილი ნელ-ნელა ქრებოდა. იმ საღამოთივე გამომიყვანა საპყრობილედან და სასახლის ერთ-ერთ მიყრუებულ ოთახში დავბინავდით. მსახურს საჭმელი მოჰქონდა და კართან ტოვებდა. მარია ყველა ხერხს მიმართავდა, რომ კარგად მეჭამა.-შენ რატომ არ ჭამ?-გაბრაზებული ვუყურებდი.
-არ მშია.-ჩაილაპარაკა და ფანჯარაში სივრცეს გახედა.
-როდის გამიშვებ აქედან? დროა საქმეს მივხედო და მოვემზადო, მეჰმედი როდის წამოვა არავინ იცის.
-მზად არიან ბიჭები. ყველაფერს აგვარებენ, მზვერავები, როგორც კი მოვლენ გაგიშვებ აქედან.-არ შემოუხედავს ისევ ფანჯარაში იყურებოდა.
-შენ როგორ დამაკავებ?-მის ზურგს უკან ვიდექი და მის ყურთან დავიჩურჩულე.-უცებ ფეხზე რაღაც წამომედო და იატაკზე აღმოვჩნდი, ხელი კი ზურგს უკან მქონდა ამოტრიალებული.
-აი ასე.-მანაც დაიჩურჩულა ჩემს ყურთან და ხელი გამიშვა.
-ეს ყველაფრი სად ისწავლე?-შევხედე მარიას და გვერდით ჩამოვუჯექი.
-შენ მიმატოვე, 17 წლის ქალი, პატარა ბავშვით უცხო ქვეყანაში სრულიად მარტო აღმოვჩნდი. მათე კი ზრუნავდა ჩემზე მაგრამ ..-გაჩუმდა და თითების წვალება დაიწყო.-უნდა მებრძოლა გადარჩენისთვის. თურქეთში მკურნალს დავუმეგობრდი, ის ბალახებით სამკურნალო მალამოების დამზადებას მასწავლიდა. ასე გამომაწრთო ცხოვრებამ.
-შენ ცალკე ოთახში რატომ არ გადიხარ?-ვკითხე და თან მის რეაქციას ვაკვირდებოდი, მიხაროდა, რომ ისევე ძალიან ვუყვარდი, როგორც წლების წინ, მაგრამ რატომღაც მაინც მის გრძნობებზე დავიწყე თამაში. ალბათ იმიტომ, რომ კატალინა ძალიან მტკიოდა. ალბათ იმიტომ, რომ მინდოდა მარია ჩემგან დამეცვა. რატომღაც სულ სიკვდილი იყო ჩემი მეგზური, კიდევ ერთხელ არ მინდოდა დამეკარგა.
-არ მინდა ტკივილთან მარტო დაგტოვო.-ჩაილაპარაკა და ფანჯარაში დაიწყო ყურება.
-იქნებ მინდა მარტო დავრჩე ჩემს ტკივილთან.
-საკმარისი დრო იყავი შენს ტკივილთან.-გაბრაზებულმა შემომხედა.
-ეჭვიანობ, ჩემს მკვდარ ცოლზე ეჭვიანობ.-გამეღიმა.
-მიდი გაერთე, დამცინე. ვეჭვიანობ, დიახ ვეჭვიანობ.-გაბრაზებული და თვალცრემლიანი მიყურებდა.
-შენს რეპუტაციაზე არ ფიქრობ? რას იტყვიან? ღამით ქვრივ მამაკაცთან საძინებელში რჩები.-ფრთხილად მივუახლოვდი და შიშველ მკლავზე თითები ჩამოვუსვი, თან ირონიას არ ვიშურებდი.
-არ მაინტერესებს.-შემომანათა თავის შავი თვალები. როცა ცრემლიანი ჰქონდა უფრო ღრმა და უძირო იყო მისი თვალები.-რეპუტაცია შენი წყალობით დიდი ხანია აღარ მაქვს, ჩემს სახლში ათენებდი ღამეებს.
-მაგრამ არ გეკარებოდი.
-ეს ხალხმა არ იცის და ვერც გაიგებენ. ყველას ისედაც შენი საყვარელი ვგონივარ.
-რეპუტაცია უნდა გაინტერესებდეს.-ლავიწზე მივაკარი ცხელი ტუჩები, კანი დაეხორკლა, თვალები დახუჭა და ხელში ლამის ჩამადნა.
-ვალდ.-თითქმის ამოიტირა.
-ოთახიდან გადი.-ჩავილაპარაკე და მოვცილდი. ისე მინდოდა მისი მოფერება, ისე მინდოდა ჩემი დამერქმია მისთვის, ისე მინდოდა ხელი არ გამეშვა არასდროს. მაგრამ გავუშვი. იქნებ იმიტომ, რომ სიგიჟემდე მიყვარდა. მინდოდა საკუთარი თავისგანაც კი დამეცვა მარია.
-დამპირდი, რომ სიგიჟეს არაფერს ჩაიდენ.-ხელის თითები მოზრდილ წვერზე ჩამომისვა.
-გპირდები. აქ თუ დარჩები სიგიჟეს ნამდვილად ჩავიდენ.-მის ტუჩებს თვალს ვერ ვაცილებდი, მან კი ტუჩები ერთმანეთს დააცილა, თითქოს ვერ სუნთქავსო და მერე ენის წვერით დაისველა ქვედა ტუჩი. ეს ზღვარი იყო ჩემი მოთმინების. მგელივით ვეცი ტუჩებზე და კოცნა დავუწყე. ისიც მკოცნიდა დაუსრულებლად. მერე მოვცილდით ერთმანეთს, სუნთქვას ვირეგულირებდით და ერთმანეთს არ ვუყურებდით. მარიამ კარი გააღო და გავიდა. ვგრძნობდი შორს არ წასულა, ფეხის ხმა არ ყოფილა. კარს უკან იყო. კართან მივედი და კარს მივეყუდე. მისი აჩქარებული სუნთქვის ხმა მესმოდა კარს იქით და მეღიმებოდა. მერე საკუთარ თავზე გავბრაზდი, რომ გრძნობები ვერ გავაკონტროლე. კატალინა ორი დღის მკვდარი იყო და მე უკვე შემცვლელი მოვუძებნე. მალე დამეძინა, ისე ვიყავი დაღლილი და გამოფიტული გათიშულს მეძინა. თვალი, რომ გავახილე ოთახში საუზმე დამხვდა შემოტანილი, მარია არ ჩანდა.
მეორე დღეს მოვიდა და მალამო მომიტანა.
-შენ დაამზადე?
-კი.-თავი დამიქნია.-გაიხადე და წაგისმევ, უცებ ალაგდება სიწითლე.
-დამიტოვე მე თვითონ წავისმევ.
-ზურგზე ვერ წაისმევ.-ჩაილაპარაკა, პერანგი გადავიძრე. ჩემს ნაიარევებზე ნაზად დაასრიალებდა თითებს და მალამოს მისვამდა. მერე შემომაბრუნა და წინიდან წამისვა მკლავებზე, სახეზე და მკერდზე. ჩემი გულის ფეთქვის ხმა მესმოდა, ყურები დამიგუბდა, არ მიყურებდა, უბრალოდ მალამოს მისვამდა.
-გაჩერდი თორემ ჩემს საქციელზე პასუხს არ ვაგებ.-დავიჩურჩულე. მალამო იქვე დადო, ისევ არ შემოუხედავს.
-ყველგან წაისვი სადაც სიწითლე გაქვს.-ჩაილაპარაკა და ოთახიდან გავიდა.
ერთი კვირა არ გამოჩენილა მარია, ჩემს ტკივილთან მარტო დამტოვა. სწორად მოიქცა, გრძნობებშიც უკეთ გავერკვიე. კატალინა ლამაზი ქალი იყო, რომელიც ვნებებს აღძრავდა ჩემში, ის ისეთი იყო ნებისმიერ მამაკაცს აუჩქარებდა გულს. თანაც უზომოდ კეთილი და სათნო. მაგრამ მარია? მარია ის ქალი იყო, რომელიც მისი პირველი ნახვის დღიდან მიყვარდა, რომელიც ვერ დავივიწყე. საჭმელს კართან მიტოვებდნენ, ნარჩენებს მეც კართან ვტოვებდი. ერთი კვირის მერე მკურნალი მოვიდა და სხეული დამითვალიერა. გამონაყარი არ მქონდა, როგორც ჩანს ჭირი მე არ შემეყარა.
- ჯანმრთელი ხართ ბატონო. მარია ყოჩაღი გოგოა. მას უნდა უმადლოდეთ და უფალს, რომ გადარჩით.
-მდუღარე წყალში ჩამსვა ლამის.-გამეღიმა.
-მე ავუხსენი რა უნდა ექნა. ბაქტერია მაღალ ტემპერატურაზე კვდება.-გამიღიმა მკურნალმა.-შეგიძლიათ ოთახიდან გამოხვიდეთ. ყველაფერს ვაკეთებთ, რომ ეპიდემია არ გავრცელდეს. დაავადებულები თავად მიდიან დაცლილ სოფლებში.
მკურნალი წავიდა, მე კი არ ვჩქარობდი ოთახიდან გამოსვლას. ფანჯრიდან ვიყურებოდი, სასახლის ეზო ხელის გულივით მოსჩანდა. მარია მირჩას მისდევდა ეზოში. დაიჭირა და ჩაკოცნა ჩემი ბიჭი. სახეზე ბედნიერი ღიმილი გამომესახა. მერე სევდიანი სახით ზემოთ ამოიხედა, ფანჯარას მოვცილდი, რომ მას არ დავენახე. დიდხანს უყურა ჩემს ფანჯარას, მერე კი ეზოში მირჩა მოძებნა. წინ მათე გადაუდგა და რაღაცას ელაპარაკებოდა. მარია ცდილობდა თავიდან მოეცილებინა, ის კი არ ეშვებოდა. სიბრაზისგან ძარღვები დამეჭიმა, ეჭვიანობისგან ლამის გავგიჟდი. ოთახი სწრაფად დავტოვე და კიბეებზე დავეშვი ქვედა სართულისკენ. სწორედ ამ დროს შემოვიდნენ მარია და მირჩა დერეფანში, როცა მე მათკენ მივდიოდი.
-მამა.-გახარებული ფეხებზე შემომეხვია ჩემი ბიჭი. თავი დამნაშავედ ვიგრძენი მის წინაშე, მან ხომ დედა დაკარგა და მე ის არც კი მომიკითხავს მთელი ეს დრო. გულში ჩავიკარი მირჩა და შუბლზე ვაკოცე.
-როდის ჩამოვიდნენ?-ვკითხე მარიას.
-სამი დღეა აქ არიან.
-ვინ ჩამოიყვანა?
-მე ჩამოვიყვანე, ასეთ დროს სხვას ვერავის ვანდობდი მათ სიცოცხლეს. ორსოლა სილაგი და ჯონ როზგონიც გავიცანი. შენი სახელით მადლობა გადავუხადე ბავშვებზე მზრუნველობისთვის. სამძიმარი დამაბარეს შენთან.-ჩაილაპარაკა მარიამ.
-მარიას გაჰყევი.-ვუთხარი მირჩას, მერე კი ისე ავუარე გვერდი მარიას თითქოს უცხო ადამიანი ყოფილიყო და ეზოში გავედი.
მკაცრი და პირქუში გავხდი. ყველა კატალიანას სიკვდილს და ჩემს მწუხარებას მიაწერდა ჩემს ცვლილებას, მე კი მარიაზე და მათეზე ვეჭვიანობდი. კიდევ რამდენჯერმე დავაფიქსირე მათე მარიას გარშემო როგორ ტრიალებდა. მის წინ როგორ იწონებდა თავს და როგორ ეხმარებოდა ცხენიდან ჩამოსვლაში. თითქოს განგებ ვშორდებოდი მარიას, თუ ვხედავდი ისე ავუვლიდი გვერდს, როგორც რიგით მსახურს. რამდენიმე დღე სასახლეში აღარ გამოჩენილა.
-ანა საყვარელო, მარია სად არის? მირჩა კითხულობს.-ვკითხე ანას.
-მამა თომასთან წავიდა.-პასუხი გამცა ანამ.
-რამე ცუდია? მასაც ჭირი ხომ არ სჭირს?-შეშფოთებულმა ვიკითხე.
-არა. ცხელი ზეთი გადასხმია ხელზე და დამწვარი აქვს. -იმ დროს შემოვიდა მათე და პასუხი მან გამცა.-შენ რატომ ნერვიულობ ასე?-ეჭვით შემომხედა.
-იმიტომ რომ მარია ძალიან ძვირფასია ჩემთვის.-თვალებში შევხედე მათეს და ისე ჩავილაპარაკე.
-რამდენად ძვირფასი?-გაბრაზებული მიყურებდა მათე.-გეყოფა ვლად, საკმარისად დაიტანჯა, მასთან თამაში დაამთავრე.
-იმდენად, რომ ნებისმიერს გადავაბიჯებ მის გამო. და კიდევ, მე არ ვთამაშობ, მე ის ყოველთვის მიყვარდა.-მის ყურთან თითქმის დავიჩურჩულე.
-კატალინა რატომ შეირთე?
-იმიტომ რომ ეს გარიგება იყო უნგრეთთან და ჰუნიადთან.
-არა ვლად, იმიტომ, რომ შენ მარიას ცოლად არასდროს მოიყვანდი. ის შენი მტრის საყვარელი იყო, ამას ვერადროს აპატიებ ამას. -ანა და მირჩა ოთახიდან გასულები იყვნენ.
-ვინ გითხრა?-გაბრაზებულმა ჩავილაპარაკე.
-თავად მითხრა, შენი მორიგი დამცირების მერე. ისიც მითხრა, რომ ანა მისი შვილია. გაუშვი ვლად, მე ის მართლა მიყვარს და ყველაფერს გავაკეთებ იმისთვის, რომ ბედნიერი იყოს. მე მისი წარსული არ მაინტერესებს, მითუმეტეს, რომ ეს მისი ბრალი არ არის.-გაბრაზებული მელაპარაკებოდა მათე.
-გვიან მივხვდი, რომ ვერასდროს ვერავინ შეცვლიდა მარიას ჩემს გულში. არ ვიცი მათე მომავალში რა იქნება, მაგრამ ერთი რამ იცოდე. მარიას გვერდით სხვა მამაკაცი არ იქნება არასდროს.- მხარი გავკარი და დარბაზი დავტოვე.
მათე თვალს მარიდებდა და სულ გამირბოდა. მეგობარს ვაწყენინე, ან გული დავწყვიტე. მაგრამ მარიას გვერდით სხვა ნებისმიერი მამაკაცი სისხლს მიყინავდა. ვერ დავთმობდი მარიას, არ შემეძლო მისი გაშვება, მაგრამ არც ახლოს არ ვუშვებდი ჩემთან. იმ ღამით დუქანში შევედი და ღვინო მოვითხოვე.
-საუკეთესო ღვინო ჩვენს ბატონს.-მედუქნემ ხის ჭიქაში ღვინო ჩამომისხა. ერთს მეორე ჭიქა მოჰყვა და თავმაც ბრუალი დაიწყო. ორი ლამაზმანი ჩემსკენ წამოვიდნენ და წინ დამიჯდნენ.
-ჩვენი ბატონი დასვენებას ხომ არ ინებებს?-ჩემზე ნადირობა გააჩაღეს. მე მათ გამოწვევაზე გამეღიმა და ღვინო ბოლომდე ჩავცალე.
-არ გეშინიათ? ეპიდემია მძვინვარებს, ჭირი რომ შეგხვდეთ?-თვალი ჩავუკარი ერთ ერთს. მეორემ დამარცხება აღიარა და მაგიდას მოსცილდა. პირველი კი უფრო გათამამდა და უფრო ახლოს მოიწია ჩემსკენ. სანამ ეს ქალი თვალებს მიჟუჟუნებდა და ჩემს საწოლში შეთრევას ცდილობდა დუქანში ვიღაც შემოვიდა, ყველამ მისკენ გაიხედა, მე კი ლამაზმანით ვიყავი დაკავებული და არ შემიხედავს ახალ მოსულისთვის. ის პირდაპირ ჩემი მაგიდისკენ დაიძრა. შევხედე, შავი მოსასხამი ჰქონდა მოსხმული, თავზეც მოსასხამის ქუდი ჰქონდა წამოფარებული. ის ჩემს წინ მჯდომ ქალს უყურებდა, სახეს ვერ ვხედავდი, მაგრამ მისი სურნელი... მისკენ დაიხარა და რაღაც უჩურჩულა. ის ქალი წამში გაქრა მაგიდიდან. მარიას კანის სუნს დიდ მანძილზეც კი ვგრძნობდი.
-აქ რას აკეთებ? პატივცემული ქალბატონები ასეთ ადგილებს არ სტუმრობენ.-ავხედე გაბრაზებულმა მარიას.
-მგონი ადგილები გავცვალეთ. მე უნდა ვიყო გაბრაზებული და იქით მიტევ. კარგი მე წავალ, გეთანხმები, რომ პატივცემული ქალბატონები ასეთ ადგილებს არ სტუმრობენ, მაგრამ პატივცემულ გრაფს, რომელიც თავის ხალხს მაგალითს უნდა აძლევდეს აქვს უფლება დუქანში დათვრეს და ქალებს ეფლირტავოს?-ჩემს ყურთან დაიჩურჩულა და დუქანი ისევე სწრაფად დატოვა როგორც გამოჩნდა. ყველა გაჩუმებული იყო და ყველა თვალი ჩვენსკენ იყო მომართული. საკუთარი საქციელის შემრცხვა, მარია მართალი იყო. მე მათთვის მაგალითი უნდა მიმეცა და აქ ვთვრებოდი დუქანში. სწრაფად წამოვდექი და დუქნიდან გამოვედი. სიბნელეში ძლივს მოვკარი თვალი მარიას, უკვე ცხენით მიჰქროდა სიბნელეში. სწრაფად მოვახტი ჩემს ცხენს და უკან ავედევნე. დიდი ხანი მივდევდი, ბოლოს როგორც იქნა დავეწიე, მთავრიანი ღამე იყო და გზას მთვარე გვინათებდა.
-გაჩერდი! დამელოდე! -მისი ცხენის აღვირს ხელი მოვკიდე და გავაჩერე.
-რატომ?-თვალები ცრემლით ჰქონდა სავსე, მისი ღაწვები კი სულ სველი იყო ცრემლით. ცხენიდან სწრაფად ჩამოვხტი, მერე მარიას მოვკიდე წელზე ხელები და ცხენიდან ჩამოვსვი.-თავი დამანებე.-ჩემს ხელებში ფართხალი დაიწყო, მე კი მაგრად მოვხვიე ხელები და გულში ჩავიკარი.
-ვცდილობ საკუთარ გრძნობებს გავექცე, ვცდილობ გაგიშვა და არ მოგეკარო, მაგრამ ამით მხოლოდ გული მიკვდება. ცუდად ვარ, ყველაფერზე კონტროლს ვკარგავ. მომავალ ომზე ვეღარ ვფიქრობ. სასამელში ვცდილობდი დარდის ჩახშობას.-ვეჩურჩულებოდი და ყურზე ვაკოცე.
-და კიდევ ქალებში.-გაბრაზებულმა ხელი მკრა და მომიცილა. მერე ტირილი აუვარდა და მუშტები დამიშინა მკერდზე. გაყინული ვიყავი, საკუთარი თავი მეზიზღებოდა. ჩემთვის ყველაზე ძვირფას არსებას გულს ვტკენდი.
-მაპატიე.-ხელები მოვხვიე და გულში პატარა ბავშვივით ჩავიკარი.-სასახლეში დავბრუნდეთ, ხვალ ახალი დღე დაიწყება და ჩვენზე ვილაპარაკოთ. ახლა მთვრალი ვარ.-თავი მის მხარზე ჩამოვდე და მასთან ჩახუტებული გავიტრუნე.
-ხვალ ისევ ისე ამივლი გვერდს, როგორც უცხოს. ხვალ ისევ ისე შემაქცევ ზურგს. რა შეიცვლება.-მომცილდა და ცხენზე შეჯდა. სასახლისკენ წავიდა, მეც უკან ავედევნე. სანამ ცხენები დავაბინავე თავლაში მარია აღარ ჩანდა. მირჩას ოთახში შევედი. ჩახუტებულებს ეძინათ. შუაში მარია იწვა აქეთ იქიდან კი მირჩა და ანა ეხუტებოდნენ. ჩუმად გამოვიხურე კარი და ჩემს ოთახს მივაშურე.
დილით საშინელმა თავის ტკივილმა გამაღვიძა. მზე ჯერ არ იყო ამოსული. სწრაფად ავდექი და თავლას მივაშურე. ცხენს მოვახტი და ტყეში ხის სახლს მივაშურე. ცოტა უნდა მეფიქრა, ჩემზე და მარიაზე უნდა მეფიქრა და გადაწყვეტილება მიმეღო. მგლები იქვე ტრიალბდნენ, გვერდი ავუარე და სახლში შევედი. ხის ტახტზე გულაღმა დავწექი და თვალები დავხუჭე. ვფიქრობდი ყველაფერზე, მომავალ ბრძოლაზე, მარიაზე, მირჩაზე და კატალინაზე, რომელმაც გული საშინლად მატკინა. გავურბოდი ტკივილს. ალბათ მეშინოდა მარიაც არ დამეკარგა და კიდევ არ მტკენოდა. ეგოისტი ვიყავი, საკუთარ თავს ვუფრთხილდებოდი და მარიას უფრო მეტად ვტკენდი გულს. ფიქრებში გართულს დამეძინა. სიზმარში ვნახე, რომ მარიას ლამაზი კაბა ეცვა. მომიახლოვდა, ლოყაზე მაკოცა და გაბრუნდა. უკან ავედევნე, მივდევდი და ვერ ვეწეოდი. მერე ხელი სხვა კაცს ჩაჰკიდა, ამ კაცმა მოიხედა და მეჰმედი იყო, უკან შემობრუნდა, გამიღიმა და წავიდა. მინდოდა გავკიდებოდი, მაგრამ ვერ მივდევდი. ნაბიჯებს ვერ ვადგამდი და ღრიალი დავიწყე. საკუთარმა ყვირილის ხმამ გამომაღვიძა, სიზმარი ისე ცხადი იყო, რომ ყვირილს ვაგრძელებდი და გიჟივით წამოვხტი ტახტიდან.
-რა დაგესიზმრა?-მარიას ხმა გავიგონე და იქვე მდგარი სკამისკენ გავიხედე.
-მარია.-წამოვხტი და მასთან გავჩნდი წამში.
-უნდა დავილაპარაკოთ.
-კარგი, ვილაპრაკოთ.-თავი დავუქნიე.
-ყოველთვის მეგონა, რომ გიყვარდი და კატალინა ჩადგა ჩვენს შორის. ახლა უკვე აღარ ვიცი. მგონია, რომ მე შენთვის მხოლოდ თავშესაფარი ვიყავი და არა ქალი რომლიც გიყვარდა. შენი გულგრილობა გულს მიკლავს. კატალინა ცოცხალი, რომ იყო მაშინ სულ უკან დამყვებოდი. გადავწყვიტე წავიდე, სხვაგან დავსახლდები, სხვა კაცის სიყვარულს მივიღებ და მშვიდად ვიცხოვრებ. შენ თუ შეძელი კატალინას შეყვარება, მეც შევძლებ.
-მიყვარხარ.-მის ცრემლიან შავ თვალებს თვალი გავუსწორე.-სულ მიყვარდი და არც არასდროს დაგიტოვებია ჩემი გული. არ მოგცემ უფლებას სხვა შეგეხოს, აუცილებლად ჩემი ცოლობა გინდა? ახლა ვერ შეგირთავ ცოლად.-თვალებიდან წამოსული ცრემლები შევუმშრალე.
-შენი სიყვარული მინდა, სხვა ყველაფერი სულერთია.-ტირილს აგრძლებდა. თითებით ცრემლები შევუმშრალე და მის სველ ტუჩებს კოცნა დავუწყე. ვკოცნიდი და ნელ-ნელა ვანთავისუფლებდი ტანსაცმლისგან, მისი სურვილი სისხლს მიდუღებდა. საკუთარი გულის ცემა მესმოდა. დავისაკუთრე, ჩემი გავხადე და ხელს არ ვუშვებდი. გულში მაგრად ვიკრავდი საყვარელ ქალს, რომლის სიყვარული წლობით ჩემს დიდ ტკივილად იქცა.-ვლად.-გულზე მომაწება თავისი ცხელი ტუჩები.
-კარგად ხარ?-მის შიშველ ზურგზე დავასრიალებდი ხელებს.
-კარგად ვარ.-გამიღიმა.-ახლავე, რომ შევწყვიტო სიცოცხლე უფლის მაინც მადლობელი ვიქნები.-გულზე სისველე ვიგრძენი და მისი სახე მოვძებნე.
-შენ რა ტირი?-ცრემლები შევუმშრალე.
-ბედნიერებისგან.-ისევ ამოიტირა და თავად მაკოცა. უკვე მოსაღამოვდა, ჩვენ კი ერთმანეთს ვერ ვცილდებოდით.
-დროა სასახლეში დავბრუნდეთ.-შუბლზე ვაკოცე.
-იმდენი არაკეთილმოსურნეა გარშემო, ტახტს უნდა გაუფრთხილდე.-ყურზე მაკოცა.
-ტახტი უკვე აღარ მაინტერესებს.-ზემოდან მოვექეცი და კოცნა დავუწყე.-ინტერესის სფერო შემეცვალა.-ყელში ვკოცნიდი ის კი იცინოდა.-ჩემი გაგიჟება კარგად გამოგდის.
კარგად დაღამებული იყო სასახლეში, რომ დავბრუნდით. მარიამ ბავშვებს დახედა, ორივეს ეძინათ. მარიას ხელი მოვკიდე და სასახლის საუკეთესო ოთახში შევიყვანე.
-აქ რა გვინდა?-გაღიმებული მიყურებდა.
-აქ ვიცხოვრებთ, მე და შენ.
-შენი ოთახი?
-იმ ოთახში კატალინა ცხოვრობდა, მინდა ისე დარჩეს, როგორც არის. -თმა ყურს უკან გადავუწიე და კოცნა დავუწყე.
-ვლად არ გშია?-საწყალი თვალებით შემომხედა.
-შენით ვიკვებები.-გამეცინა.-წავალ სამზარეულოში რამეს მოვძებნი.
-მე წავალ.-გამაჩერა და სამზარეულოსკენ წავიდა. დიდხანს არ ჩანდა და მეც სამზარეულოსკენ წავედი. სამზარეულოს კართან მისულს საუბრის ხმა მომესმა და კართან გავჩერდი.
-ბედნიერებას გისურვებთ.-მათეს ხმა იყო, თითქოს სისხლი ამიდუღდა, ეჭვიანობისგან ლამის გავგიჟდი.
-მადლობა. კარგი ადამიანი ხარ და შენს ბედს შენც იპოვი.-უთხრა მარიამ და კარში გამოვიდა.-ღმერთო, აქ რა გინდა?-თითქმის დაიჩურჩულა და შეშინებულს ლამის ლანგარი გაუვარდა.
-წამოდი.-ხელი მკლავში მოვკიდე და სწრაფად წავიყვანე საძინებლისკენ.
-ფრთხილად, ვლად მტკივა.-მკლავზე ისე ვუჭერდი ხელს კონტროლი მქონდა დაკარგული. საძინებელში შევიდა მარია, ლანგარი მაგიდაზე დადგა, მე კი კარი მთელი ძალით მივაჯახუნე და მერე გადავკეტე.-რა გჭირს?-შეშინებული თვალებით შემომხედა.
-რა უნდოდა?-მისკენ წავედი და მის თვალებს თვალს არ ვაცილებდი.-მათეს რა უნდოდა?-დავიყვირე. მარიამ შეშინებულმა თვალები დახუჭა და შიშისგან ადგილზე შეხტა. მერე კანკალი აუვარდა.
-ვლად.-ამოიტირა.
-რას საუბრობდით ამდენ ხანს? მეტყვი ბოლოს და ბოლოს?-ისევ ვყვიროდი.-თუ წავიდე და მას ვკითხო?
-რამდენიმე დღის უკან ცოლობა მთხოვა, მე კი ვუთხარი, რომ შენი საკუთრება ვიყავი.-მანაც დამიყვირა.
-რა? როგორ ბედავს? მე ხომ გავაფრთხილე.-კარისკენ წავედი. წინ კი მარია დამიდგა.
-გთხოვ, ჩემი გულისთვის, იმ სიყვარულისთვის. მათეს თავი დაანებე. მათეს დაანებე თავი, მას შენ ძალიან უყვარხარ, შენს გამო თავსაც გასწირავს.-ფეხებში ჩამივარდა მარია და ორივე ხელით ჩემს ფეხებს ეხვეოდა.
-ადექი.-ხელები მკლავებში მოვკიდე და ავაყენე.-შემომხედე და კარგად დაიმახსოვრე.-თვალებში ვუყურებდი.-შენ მე მეკუთვნი, არ გაბედო და სხვას არც შეხედო და არც გაუღიმო. გესმის?-დავუყვირე, მან კი თვალები დახუჭა და თავი დამიქნია.-თვალებში მიყურე და ისე მომისმინე. შენთვის მხოლოდ მე ვარსებობ.-თვალები გაახილა და შემომხედა.
-გასაგებია.-ისევ ტირილი აუვარდა.
-და კიდევ, არასდროს დაიწყო კანკალი და არასდროს იტირო.-ნიკაპი მაღლა ავაწევინე და აცრემლებულ თვალებში ჩავხედე.-დრაკულა და მისი ცოლი ცრემლებს არავის აჩვენებს.
-მე შენი საყვარელი ვარ.-ისევ ტიროდა.
-შენ ჩემი ცოლი ხარ, ეს გახსოვდეს და ისე მოიქეცი, როგორც ჩემს ცოლს შეეფერება.-მოწყურებულივით ვაკოცე ტუჩებზე და ისე ავიტაცე ხელში კოცნა არ შემიწყვეტია.
-არ ხარ ნორმალური.-ბუტბუტებდა მარია და თან თავადაც მკოცნიდა. მისი ალერსით გული ვიჯერე და გულში ჩავიკარი. მას კი ისტერიული სიცილი აუვარდა.
-რა გაცინებს?-მისი სიცილი მეც გადამედო და მეღიმებოდა.
-მეგონა მომკლავდი.-ისევ იცინოდა.-შენ კი..-გაჩუმდა და ტუჩზე იკბინა.
-ასე ნუ აკეთებ.-თითები ტუჩებზე გავუსვი.
-როგორ?-ისევ იკბინა ტუჩზე და ისევ მგელივით ვეცი მის ტუჩებს.
-სხვანაირი ხარ.-ჩემს ყელში ჩურჩულებდა.
-როგორი?-თმაზე ვეფერებოდი.
-საწოლში ძალიან საყვარელი ხარ.
-ისე არა?
-არა. ისე ძალიან მკაცრი და საშიში ხარ, საწოლში კი...
-რა?-თვალებში ჩავხედე.
-თითქოს ის მხეცი რაც შენშია თვინიერი ხდება. უცებ ისეთი საყვარელი ხდები.
-შეგეშინდა?
-მეგონა მომკლავდი.
-უწინ თავს მოვიკლავ ვიდრე შენ რამეს დაგიშავებ, უბრალოდ ეჭვიანობისგან გავგიჟდი.
-მათეს უყვარხარ.
-ვიცი და შენს გამო ერთხელ უკვე ვაწყენინე. კეკლუცს მორჩი, თორემ მხეცს კვლავ იხილავ ჩემი სახით.-თითი დავუქნიე.
-მითვალთვალებდი?-წაბაწეულმა შემომხედა.-მეგონა ყურადღებას საერთოდ არ მაქცევდი.
-გითვალთვლებდი, იმ ოთახიდან სადაც გამომკეტე ეზო ხელის გულივით ჩანს.
-სულ ვუყურებდი შენს ფანჯარას, ვერც ერთხელ ვერ დაგინახე.
-განგებ მიწვევდი?-თმაზე ვეფერებოდი.
-მინდოდა გაგიჟებულიყავი ისევე როგორც მე მაგიჟებდი შენი გულგრილობით.
-გამოგივიდა, მაგრამ აღარ გაიმეორო.-ვაკოცე ტუჩებში. ის კი საწოლიდან წამოდგა და ლანგართან მივიდა. იქვე ჩამოჯდა და ჭამა დაიწყო. ვუყურებდი და მეცინებოდა მასზე.
-რა გაცინებს, მთელი დღეა მშიერი ვარ. ძალა გამომაცალე.-საყვედურით მიყურებდა და ჭამას აგრძელებდა.-შენ არ გშია?-მთელი ლანგარი საჭმელი ლამის აითვისა და მხოლოდ მაშინ შემომხედა.
-გასუქდები.-წამოვდექი და მასთან მივედი.-დანარჩენი მე.-ლანგარი წინიდან ავაცალე და ახლა მე დავიწყე ჭამა. საშინლად მშიოდა. ცოტა დავნაყრდი და მარიასკენ წავედი, რომელიც საწოლში, პლედში გახვეულიყო და ჩემკენ იყურებოდა.-ძალიან ლამაზი ხარ.-ხელები მოვხვიე და გულში ჩავიკარი.
-მეძინება, ძალიან დავიღალე.-თვალები მილულა და მშვიდად დაეძინა ჩემს გულზე. დიდი ხანი ვერ დავიძინე. შინაგანად რაღაცას ძალიან ვნერვიულობდი. ვფიქრობდი მომავალ ომზე, ვფიქრობდი მარიაზე, რომელსაც თავის მდგომარეობა აწუხებდა. ჯერ ვერ ვიქორწინებდი მასზე. არ ვიცი რატომ ვიხევდი უკან, ალბათ კატალინას გამო. ახლა კატალინა უნდა მეგლოვა, და ორი თვის მერე მე სხვა ქალის მკლავებში ვეძებდი შვებას. თავს დამნაშავედ ვგრძნობდი, მაგრამ მარიას სიყვარულს ვეღარ ვიტევდი გულში. თანაც მირჩა მას ძალიან უყვარდა, კატალინასაც მოსწონდა მარია და თავს ამით ვიმშვიდებდი. ფიქრებში წასულს მეც ჩამეძინა. კარგა ხანს მანჯღრევდა მარია და ჩემს გაღვიძებას ცდილობდა.
-ცოტა ხანიც, მეძინება.-თავზე ბალიში დავიფარე.
-შუადღეა უკვე, დროა საქმეს მიხედო.-მკლავზე მექაჩებოდა.
-რა საქმეს?-წელზე მოვხვიე ხელი, საწოლზე დავაგდე და ზემოდან მოვექეცი.
-მზვერავები მოვიდნენ 15 წუთის წინ და დარბაზში გელოდებიან. -შეშინებულმა ჩაილაპარაკა.
-არ შემარგო ხომ მეჰმედმა ბედნიერება.-გიჟივით წამოვხტი საწოლიდან და სწრაფად ჩავიცვი ტანსაცმელი. -რამე ცუდი ამბავია?
-არ ვიცი?-მხრები აიჩეჩა მარიამ.
სწრაფად გავეშურე დარბაზისკენ.
-მოგესალმებით.-თავი დავუკარი ყველას და ჩემი ადგილი დავიკავე.
-ბულგარეთშია გაჩერებული მეჰმედი.-მითხრა ერთ ერთმა მზვერავმა.-მალე ვლახეთისკენ აპირებს წამოსვლას ბატონო.
-არ ჩერდება, ტერიტორიები აღარ ჰყოფნის. სისხლი სწყურია და ვანახებ თავისივე ხალხის სისხლს.-გაბრაზებულმა დავარტყი ხელი მაგიდას.
-ვლად უფრო არ გავაბრაზოთ, მასთან ხუმრობა არ შეიძლება.-მარწმუნებდა სტასი.
-კარგად მოისმინე?-შევხედე სტასს.-კარგად მოუსმინე მიხაილს.
-ვლადი მართალია სტას.-მიხაილი მიუბრუნდა ყველას.-200 000 სერბი ერთ დღეს გაყიდა ტყვედ. მათ სოფლებში კი თურქები ჩაასახლა. მე არ მინდა ტყვეობა და არც ჩემი შვილები არ მინდა გაყიდონ. მირჩევნია შვილის საფლავს ვტიროდე, ვიდრე ვიცოდე, რომ თურქების საჯიჯგნი გახდა.
-ჩემთან ხართ? ბრძოლას ვიწყებთ და უკან დასახევი გზა უბრალოდ არ არსებობს.-გამოვუცხადე ჩემს მეგობრებს.
-შენთან ვარ ვლად.-პირველი მათე დამიდგა გვერდით.
-ყველა შენთან ვართ.-ყველამ ერთხმად მითხრეს.
-მადლობა ყველა რომ შეკრიბე.-მათეს ხელი დავადე მხარზე და გადავულაპარაკე.
-მარიამ მთხოვა.-სიბრაზისგან ძარღვები დამეჭიმა.-მას ძალიან უყვარხარ, გაუფრთხილდი.-მხარზე ხელი დამადო მეგობრულად მათემ და დარბაზი დატოვა. მარია მართალი იყო, მათე კარგი მეგობარია და თავი უნდა გავაკონტროლო. მზადება დავიწყე, დუნაი უნდა გადამეკვეთა და პირველი დარტყმა მიმეყენებინა მეჰმედისთვის, იქ სადაც არ მელოდა.
-ჯვარი დავიწეროთ.-ვუთხარი მარიას.
-ახლა? ასეთ დროს, კატალინა ახლახანს გარდაიცვალა.-თითებს ნერვიულად იმტვრევდა.
-თუ მოვკვდები მინდა ჩემი ცოლი გერქვას.
-ეგოისტი ხარ.-მხარი გამკრა და გვერდი ამიარა.
-მარია ეს მირჩასთვის უნდა გავაკეთოთ.
-აი თურმე რა.
-მირჩას რეგენტად გამოაცხადებ თავს და დაიცავ ვლახეთს. მეჰმედი შენ ვერ დაგიპირისპირდება.
-უნგრეთი?
-მირჩა მათიასის დის შვილია, არა მგონია დაგიპირისპირდეთ.
-იცი, სულ სხვანაირად წარმომედგინა.-სევდინად გაიხედა ფანჯარაში.
-როცა იისფერი კაბა გაჩუქე მაშინ ვაპირებდი ამის თხოვნას, მაგრამ წერილი დამხვდა იანოშის სასახლეში დაბრუნებულს და იძულებული გავხდი კატალინა შემერთო.-ზურგიდან ჩავეხუტე მარიას და მხარზე ვაკოცე.
-წამოდი.-ხელი მომკიდა და ოთახიდან წამიყვანა.
-სად მივდივართ ამ შუაღამეს.-გაკვირვებული ვუყურებდი.
-მამა თომასთან. დიდი ხანი ვიცადე, მუხლმოდრეკილი თუ არ მთხოვ ცოლად გამოყოლას სულერთია. მთავარი ის არის, რომ მინდა შენი ცოლი მერქვას, აქაც და იმ ქვეყნადაც.-სამზარეულოში შევიდა.-ლუკა, ელენ გამოგვყევით.-უთხრა მსახურებს.
მამა თომასთან მივედით.
-გრაფო ვლად ბასარაბ, თანახმა ხარ შეიღთო მარია პანიჩი, იზრუნო მასზე სიცოცხლის ბოლომდე ვიდრე სიკვდილი არ დაგაშორებთ.-გვკითხა მამა თომასმა.
-ვიზრუნებ შენზე ბოლო ამოსუნთქვამდე. მეყვარები ბოლო ამოსუნთქვამდე.-მარიას ელები ხელში მეჭირა და თვალს არ ვაცილებდი.
-შენ მარია?-ახლა მარიას ჰკითხა.
-მე მარია პანიჩი უფლის წინაშე გპირდები, რომ მუდამ გიერთგულებ. რაც არ უნდა მოხდეს შენს სიყვარულს გულით ვატარებ. შენთვის სიკვდილსაც არ შევუშინდები.-თვალცრემლიანმა ჩაილაპარაკა.
-სიცოცხლე უფლის საჩუქარია.-ჩაილაპარაკა მამა თომასმა და ჯვარი გადაგვსახა.-გაუფრთხილდით ერთმანეთს.
ჯვარი დავიწერეთ, მსახურები კი ჩვენი ქორწინების მოწმეები გახდნენ.
-გიჟი ხარ.-ყურში ჩავჩურჩულე ტაძრიდან რომ გამოვდიოდი.
-ახლა მე მეკუთვნი, აბა გაბედე და მიღალატე.-წარბაწეულმა შემომხედა.
-ადგილები გავცვალეთ?-გაღიმებული ვუყურებდი.
-მოღალატე მე არ ვყოფილვარ, შენ მიღალატე.
-შურს როგორ იძიებ.-ყურში ჩავჩურჩულე.
-გაჩვენებ.-გაიღიმა და საძინებლისკენ გაიქცა.
შიკრიკი მოვიდა რამდენიმე დღის მერე და ახალი ამბავი მოიტანა.
-მეჰმედის მცირე რაზმმა დუანი გადმოკვეთა. ტაძარი გაუძარცვავთ ბატონო. ბერები დაუხოციათ, ხატები წაუბილწავთ და ძვირფასი ჯვრები მოუპარიათ.-ყვებოდა შიკრიკი.
-ააა.-დავიღრიალე არაადამინური ხმით და მაგიდა ხელით ამოვაყირავე.-ჩემს ეკლესიებს ბილწავ მეჰმედ? გაჩვენებ როგორ უნდა ტაძრის დარბევა.
-ვლად რა ვქნათ?-სტასი შეშინებული თვალებით მიყურებდა.
-დავედევნოთ. ყველა დაისჯება, ვინც ეს ჩაიდინა. -ვთქვი და მზადება დავიწყე.
-სად მიდიხართ?-მარია შემოვიდა და აყირავებულ მაგიდას შეშინებულმა შეხედა.
-ტაძარი გაძარცვეს.-გაბრაზებულმა ჩავილაპარაკე.
-ვლად მომისმინე, ვიცი შენთვის რას ნიშნავს შენი რწმენა და ტაძრები, მაგრამ ცხელ გულზე არასწორი ნაბიჯი არ გადადგა.-ჩემი სახე ხელებში მოიქცია მარიამ და თვალებში მიყურებდა.
-ვიცი რასაც ვაკეთებ.-შუბლზე მივაკარი ცხელი ტუჩები.-შენთან სტასი დარჩება, თუ რამე დამემართა მირჩას რეგენტად გამოცხადეთ თავი და ბრძოლა გააგრძელეთ.
-მათე დარჩეს, მე შენთან წამოვალ.-გამომიცხადა სტასმა.
-არა შენ დარჩები, მათე ჩემთან ერთად მოდის.-მზადება დავიწყე და მცირე ჯარით დუნაისკენ წავედი.
დუნაი გადავკვეთეთ. ცივი ზამთარი იყო, ბულგარეთში გადავედით. გადაცმული თურქთა რიგებში გავერიე. მათ ბანაკში როგორც თურქი ვაჭარი ისე შევედი. ყველაფერი დავათვალიერე და უკან გამოვბრუნდი. ღამით მათ ბანაკს თავს დავესხით და 23 000 მდე თურქი ტყვედ ავიყვანეთ. ამ ტყვეებში იყვნენ ისინი ვინც ეკლესია დაარბია და ბერები დახოცეს. ნაწილი დავხოცე, ნაწილი ტყვეებით კი დუნაი გადმოვკვეთე და იმ გზაზე, სადაც მეჰმედი გამოივლიდა მისივე ხალხი ძელზე გავსვი, რომ ვლახეთისკენ წამოსულ მეჰმედს წინ სიკვდილის უდაბნო დახვედროდა. წერილი გავუგზავნე რომის პაპს და დახმარება ვთხოვე. 120 000-იანი არმია ჰყავდა მეჰმედს, მათთან გამკლავება გამიჭირდებოდა. ასევე დახმარება ვთხოვე უნგრეთის მეფეს (კატალინას ძმას) მათიას I-ს და წერილში მივწერე ბულგარეთში როგორ ავიყვანე თურქები ტყვედ და როგორ დავსაჯე.
დედაქალაქში დავბრუნდი, ახლა უკვე მე გამოვიწვიე მეჰმედი, მე მივაყენე დარტყმა. მაგრამ არ ვნანობდი, რადგან ის ამას არ მოელოდა და ჩემი თავდასხმით დიდი დარტყმა მივაყენე, არა მარტო ფიზიკური, არამედ მორალურიც. ეს საშინელება იყო, არავაჟკაცური, არა გმირული, სარზე გასმული ამდენი ჯარისკაცი, მაგრამ უთანასწორო ბრძოლაში ყველა ხერხი მიღებული იყო ჩემთვის. ვაჟკაცური არც პატარა ქვეყნების დამონება იყო.
-როდისმე გამცემ ხმას?-უკან მივსდევდი მარიას, რომელიც უკვე კვირა იყო ზედ არ მიყურებდა.
-სატანა ხარ, მისგან არაფრით განსხვავდები.-მობრუნდა და დამიყვირა.
-სხვა გზა არ მქონდა, გულის სიღრმეში შენც იცი, რომ მხოლოდ ამ გზით დავამარცხებ მას.-თავს ვიმართლებდი.
-უბრალოდ დაგეხოცა, ან წამოგეყვანა და ტყვეებად გყოლოდა.
-და რა მეჭმია მათთვის, როცა საკუთარ ხალხს ძლივს ვინახავ. რომის პაპმა თუ არ გამომიწოდა დახმარების ხელი ამ ბრძოლას წავაგებ. თანაც ახლა ჩემი ბიძაშვილი სტეფანი გაყოყოჩდა, ვლახეთი მასაც მოუნდა. მანაც თუ შემომიტია ვერ დავამარცხებ, ორ ფრონტზე ვერ ვიბრძოლებ მარია. ეს ჩემი ბრძოლაა და ვიცი რასაც ვაკეთებ.-ვყვიროდი ბოლო ხმაზე.
-ყელამდე სისხლში ხარ ვლად. ამდენი ცოდვა ჯოჯოხეთში ჩაგიყვანს.-თვალცრემლიანი მიყურებდა.
-შენც ჩემო ძვირფასო, არც შენ ხარ ანგელოზი.-წელზე ხელი მოვხვიე და მის ტუჩებს მოწყურებული დავეწაფე.-ორივე ჯოჯოხეთში წავალთ.-მის ტუჩებთან დავიჩურჩულე.
-შენთან ერთად?-გაეღიმა.-მალე თვით სატანაც ატირდება შენი სისასტიკით.
-ჩემი ბრალი არ არის, მოსავალს რომ თესავს ადამიანი ელოდები რომ სულ მცირე 10-ჯერ მეტს მიიღებს. მეჰმედმა რაც დათესა იმის შესაბამის მოსავალს ახლა ითვლის.
-ვლად.-ჩემს ტუჩებზე დაიჩურჩულა და ხელში ლამის ჩამადნა.
-მჭირდები, რაც ბრძოლიდან დავბრუნდი მხოლოდ ერთხელ მაკოცე, მერე კი გამებუტე. მაინც რა გინდა? სხვასთან ვეძებო სიყვარული?
-შენ მხოლოდ ქალი გინდა.-გაბრაზებულმა ხელი მკრა.
-ქალი არა, მე ჩემი გულის დედოფალი მინდა.-ზურგზე გადავიკიდე და საძინებელში საწოლზე დავაგდე.
-ვლად არ მომეკარო, ჯერ კიდევ გაბრაზებული ვარ შენზე.-თითი დამიქნია, მე კი პერანგი გადავიძრე და მის ათრთოლებულ სხეულს ზემოდან მოვექეცი.
-მიდი მთხოვე, რომ გაკოცო.-დავიჩურჩულე მის ყელში თავ ჩარგულმა.
-ვლად. ყველაზე საზარელი არსება ხარ და მე შენ მიყვარხარ.-თავად მოძებნა ჩემი ტუჩები და კოცნა დამიწყო. დიდი ხანი არ გაგრძელებულა ჩემი ბედნიერება საყვარელი ქალის მკლავებში. ეს რამდენიმე დღე დაუვიწყარი იყო ჩემს ცხოვრებაში. ახლაც კი ღიმილით ვიხსენებ. რომ მკითხონ როდის ვიყავი ბედნიერი, ვიტყვი რომ მაშინ. ყველაზე ბედნიერი ვიყავი, მიწაზე არ დავაბიჯებდი, დავფრინავდი.
-ვლად დუნაისკენ დაიძრა მეჰმედი, ქალაქ კორინთოს ალყა მოხსნა. გაცოფებული მოდის მთელი არმიით აქეთ.-შეშინებულები ლაპარაკობდა მარია. მზვერავებთან მარია იყო წასული და ეს საშინელი ამბავი მოიტანა.
-სტას, მათე, სრული მობილიზება გამოაცხადეთ. ახლა დროა თქვენი გაწყვრთნილი არმიაც გამოვიყვანოთ.-გამოვუცხადე მათ.
-ვლად ისინი ბავშვები არიან.-თვალები აუცრემლიანდა მარიას.
-შენს რაზმიც ბავშვები იყვნენ, მაგრამ მეომრებად გაზრდილები. საქსებთან ომი ბავშვებმა მოგვაგებინა.
-ღმერთო ყველა დაიფარე.-დაიჩურჩულა მარიამ.
-პირდაპირ არ შევუტევ, ამას ვერც გავბედავ. -სტასი და მათე წავიდნენ, უკვე საღამო იყო, მობილიზება უნდა მოგვესწრო, ჯარის დიდი ნაწილი უკვე მზად მყავდა, პარტიზანული შეტევებისთვის, მაგრამ მეჰედის არმისთან ეს მხოლოდ ზღვაში წვეთი იყო.-მოდი აქ.-მარიას ხელი მოვკიდე და კალთაში ჩავისვი, მის მკერდზე მივადე თავი და ხელები ძლიერად მოვხვიე წელზე.-შენ არ იცი რამხელა ძალას მაძლევ, როგორც არ უნდა დაღლილი ვიყო შენი ერთი შეხება და სხეულში უსაზღრო ენერგიას ვგრძნობ.-ვჩურჩულებდი, ის კი თავის ნაზ თითებს დაასრიალბდა ჩემს თმაში.
-ვლად ახლა რა იქნება? ძალიან მეშინია. მეშინია, რომ დაგკარგავ.-თვალები აუცრემლიანდა.
-რომ მოვკვდე რას იზავ?-გაღიმებულმა შევხედე.
-შხამს დავლევ.-გულზე დაკიდებულ მედალიონზე ხელი მოიკიდა.
-ეგ რა არის?-მედალიონი ხელიდან გამოვაცალე, პატარა თავსახური ჰქონდა.
-ეს მედალიონი დიდი ხანია თან დამაქვს. თურქეთში წამლების დამზადებას, რომ მასწავლიდა იმ ქალმა მომცა. შიგნით შხამია. ბევრჯერ მინდოდა დამელია და ჩემი ტანჯვა დამესრულებინა მაგრამ ვერ შევძელი, მაშინ შენ ციხეში იყავი და შენი მიტოვება ვერ გავბედე. იმ იმედით ვაგრძელებდი სიცოცხლეს, რომ კიდევ გნახავდი და იქიდან დაგიხსნიდი. იქ ყოფნისას შენს სიყვარულზე ოცნებასაც ვერ გავბედავდი. ყველაზე დიდი ოცნება ამისრულდა, მე შენი ცოლი ვარ, მე შენ გეკუთვნი და არ მინდა ეს დასრულდეს. თუ დასრუდება ამ მედალიონს თავს მერე მოვხსნი.
-ამას არ გააკეთებ.-მედალიონი მოვხსენი და თავად დავიკიდე.-ამის გაკეთება არ დაგჭირდება.-მოწყურებული დავეწაფე მის ტუჩებს.-მე თუ რამე დამემართება მირჩაზე და ანაზე უნდა იზრუნო, ეს გახსოვდეს. თანაც მამა თომასმა მითხრა, რომ დიდხანს ვიცოცხლებ.-გავუღიმე, მერე მამა თომასის სიტყვები გამახსენდა. „ის შენ ბევრჯერ გადაგარჩენს, შენს სიყვარულს სიცოცხლის ბოლომდე ატარებს როგორც მძიმე ჯვარს. შენს ცხოვრებას ისე გაჰყვება თან როგორც მზის სხივი და შენი გულისთვის…“-სახე მომეღრუბლა, რა დაემართება მარიას ჩემი გულისთვის? ტკივილმა მთელს ტანში დამიარა და გულთან მწარე ტკივილი ვიგრძენი.
-რა გჭირს, კარგად ხარ?-მარია მიყურებდა.
-ხვალიდან მძიმე დღეები დაიწყება, მინდა ეს ღამე უსასრულოდ გაგრძელდეს, მინდა დრო გაჩერდეს.-მის ყელში თავჩარგული ვჩურჩულებდი.-შენს რაზმსაც წავიყვან, ისინი კარგი მებრძოლები არიან.-ვეჩურჩულებოდი მარიას.
-მეც წამოვალ.
-არა. შენ ამ ბრძოლაში არ წამოხვალ.-შეშინებულმა შევხედე.-გთხოვ არაფერი მოიმოქმედო და დამემორჩილე, დამპირდი.-მისი სახე ხელებში მოვიქციე და თვალებში ვუყურებდი.
-კარგი.-ხელები მომხვია და ატირებული ჩამეხუტა.
მეჰმედი მთელი არმიით იყო წამოსული და დუნაიზე გადმოდიოდა. მასთან პირისპირ შებმას ვერ გავბედავდი, ეს უგუნური სვლა იქნებოდა. უკან დავიხიე ჩემი ჯარით და ტყეს შევაფარეთ თავი. ნელა მოიწევდა მეჰმედი დედაქალაქისკენ. მოკლე გზა აირჩია როგორც ვივარაუდე და გზად ნამდვილი სასაკლაო დავახვედრე. წინ ძელზე გასმული საკუთარი ჯარისკაცები ხვდებოდა. ჯარის დიდი ნაწილი წყლით მოეწამლა და დაეხოცა. მერე შავი ჭირით დაავადებულთა სოფლებს მიადგა. დამშეული ჯარისკაცები ხალხს საჭმელს და წყალს სთხოვდნენ. მის ჯარში ახლა შავი ჭირი გაჩნდა და კიდევ და კიდევ ეხოცებოდა ჯარისკაცები. საშინელი შიში ბუდობდა თითოეული ჯარისკაცის თვალებში. ფეხ და ფეხ მოვყვებოდი და მის ყოველ ნაბიჯს ვაკონტროლებდი. პარტიზანულ შეტევებზე გადავედი. ღამით თავს ვესხმოდით და ვიტაცებდით თურქ ჯარისკაცებს. მერე კი ძელზე ვაცვამდი და წინ ვახვედრებდი მეჰმედს. მეჰმედი სიკვდილის უდაბნოში მიიწევდა და ბრაზისგან ცოფებს ჰყრიდა.
1462 წელი 17 ივნისი, დედაქალაქთან უკვე 2 დღის სავალზე იყო მოსული მეჰმედი. ტარგოვიშტესთან ვრცელ მინდორზე კარავი დასცა და გაჩერდა. კარვები დილით გაშალეს, როგორც გავარკვიე აქ ორი დღით გაჩერებას გეგმავდნენ. რაც ომი იყო საკუთარ გარეგნობას აღარ ვაქცევდი ყურადღებას. წვერი და თმა საგრძნობლად მქონდა გაზრდილი. თავზე ჩალმა დავიფარე, თურქი ფეოდალის ტანსაცმელი ჩავიცვი და მათ ბანაკში ისევე შევიპარე როგორც ბულგარეთში. მაგრამ მაშინ თუ თავი თურქ ვაჭრად გავასაღე, ახლა ნამდვილ თურქ ფეოდალს ვგავდი. მთელი ბანაკი მოვიარე და ყველა ადგილი დავათვალიერე. თეთრი კარვები მთელ მწკრივზე იყო გაშლილი. თურქების დროშები ამაყად ფრიალებდნენ, ბრაზის მოთოკვა მიჭირდა, ასე ახლოს იყო მეჰედი, მე კი მიჭირდა თავის შეკავება. მის დიდ კარავში შესვლა და მისი იმ ქვეყნად გასტუმრება მინდოდა, მაგრამ ახლა, რომ იქ შევსულიყავი უკან ცოცხალი ვეღარ გამოვიდოდი. ამიტომ მისი მოკვლა ღამით უნდა მეცადა, ღამით უნდა შემეტია მათთვის. თურქები გარეულ ფრინველის ხორცს ცეცხლზე წვავდნენ. ირგვლივ ბოლის ბურუსი იდგა.
-შუაღამეს დაველოდოთ და შევუტიოთ. ბანაკი უნდა გადავწვათ და მეჰმედი უნდა მოვკლა. ჯარი აირევა და უკან წავლენ.-გამოვუცხადე ჩემს რჩეულ მეომრებს.
-შენს ნიშანს დაველოდებით.-მითხრა სტასმა და მათემ.
-ეს თურქების ბანაკია, ეს კი მეჰმედის კარავი.-მიწაზე ჯოხით სამოქმედო გეგმა დავუხაზე მეომრებს და ავუხსენი ვის რა უნდა გაეკეთებინათ.
-მეც მოვდივარ.-გამომიცხადა მარიამ.
-შენ სასახლეში ბრუნდები და თუ ამ ბრძოლას ვერ მოვიგერიებ ტრანსილვანიაში წაიყვან მირჩას და ანას.-გამოვუცხადე მარიას.
-რატომ მგონია რომ ვერ დაბრუნდები?-თვალცრემლიანმა შემომხედა.-არ შემიძლია იქ წასვლა, როცა ვიცი, რომ შეიძლება..
-დავბრუნდები და კიდევ დიდხანს ვიცოცხლებ.-ცრემლები შევუმშრალე და ხანგრძლივად ვკოცნიდი.-დაბრუნდი, ახლავე.-მკაცრად ჩავილაპარაკე და ისიც უსიტყვოდ დამემორჩილა.
დაღამებას დაველოდე, ჩემს უკან მომავალ რაზმსს თურქი იანიჩარების ტანსაცმელი ჩავაცვი, მე კი ისევ თურქი ფეოდალის სამოსი მეცვა.
-კარიბჭე გააღეთ.-თურქულად ვუბრძანე მცველებს და მათაც უსიტყვოდ გააღეს კარიბჭე, ნისლი იყო, უკან მომავალი ჩემი ჯარისკაცები თავისინებად აღიქვეს და ფართოდ გახსნეს კარი. ისე შეგვიშვეს ბანაკში, რომ ეჭვი არ აუღიათ. უკვე ძილს მისცემოდნენ თურქი ჯარისკაცები, რომ ჩემს ნიშანზე ჩემმა ჯარმა შეტევა დაიწყო. იქ ნამდვილი ჯოჯოხეთი დავატრიალე. ცეცხლ წაკიდებული კარვები და უსულოდ დახოცილი თურქი ჯარისკაცები. ნამდვილი სასაკლაო მოვაწყეთ, ჩემს მიწას თურქების სისხლით ვრწყავდი. თეთრად გაშლილი კარვები ცეცხლში იყო გახვეული და ირგვლივ სისხლის მდინარეები მოდიოდა. კიდევ უამრავი ადამიანის ცოდვა დავიდე მხრებზე. დიდ თეთრ კარავში შევიჭერი, მაგრამ იქ რამდენიმე თურქი ფეოდალი დამხვდა მხოლოდ, თავები დაუნდობლად გავაყრევინე, კარავიდან კარავში გადავდიოდი, მაგრამ მეჰმედს ვერ მივაგენი, არეულობაში როგორ ჩანს ბრძოლის ველს გაარიდეს. როცა მივხვდი, რომ დიდი დანაკლისი მივაყენე მეჰმედს ჩემს ჯარს ვანიშნე წავსულიყავით და ტარგოვიშტეს ვრცელი მინდორი წითლად შეღებილი დავტოვეთ.
ეს ღამე კოშმარად ექცა მეჰმედს. ჯარის მცირე ნაწილი ჩემს ძმას რადუს ჩააბარა და თავად უკან მოუხედავად დატოვა ვლახეთი.
-ვლად გავიმარჯვეთ.-გახარებული მეხვეოდა სტასი.
-არ გეგონა?-გამეღიმა მასზე.
-მეგონა იქ მოვკვდებოდი, დედასაც კი დავემშვიდობე.-სიხარულს ვერ მალავდა სტასი.
-სტას საქმე არც ისე კარგად არის. დახმარებას თუ ვერ მივიღებ მორიგ შემოტევას ვერ გავუმკლავდებით. ბევრი ჯარისკაცი დავკარგეთ. ჩვენთვის ეს დიდი დანაკლისია.-ხმალი მიწაში ჩავარჭე და სევდიანად ავხედე ზეცას.-უფალი თუ გადაგვარჩენს.
-უკან დაიხია.-მათემ ახალი ამბავი მოიტანა.-ჯარის დიდი ნაწილით უკან დაიხია.
დიდი ხანი ზეიმობდნენ გამარჯვებას ჩემი მეგობრები და ჩემი ჯარისკაცები. მე კი ის დღეები უფალს ვთხოვდი დამხმარებოდა. ვლოცულობდი გარდაცვლილი ადამინების სულებზე და მარიას სიტყვები მახსენდებოდა. მე ნამდვილად ჯოჯოხეთში ჩავიდოდი ჩემი სისასტიკისთვის.
-ვლად.-ისე მეკვროდა მარია მეგონა ნეკნებს ჩამიმტვრევდა.
-გეგონა მოვკვდებოდი?-გაღიმებული ვუყურებდი მის ცრემლიან თვალებს.
-არანორმალური ხარ, ასეთ რისკზე არავინ მიდის, არავინ სწირავს თავს. რატომ შეხვედი გადაცმული? რამე რომ დაეშავებინათ, რომ ეცნე ვინმეს?-ისევ ტიროდა.
-მე ხომ არანორმალური ვარ.-ხელი მოვხვიე და მის ტუჩებს მოწყურებული დავეწაფე.
-წამოდი მოწესრიგდი. რას გავხარ.-გაეღიმა და ხელი მოზრდილ წვერზე ჩამომისვა. ფრთხილად გამხადა ტანსაცმელი.-ვლად რამდენი ჭრილობა გაქვს, ასე არ შეიძლება.-შეშინებული მიყურებდა.
-არაფერია, ნაკაწრებია მხოლოდ.
-ნაკაწრები, რომლებიც შეიძლება გართულდეს.-წყლით ფრთხილად დამბანა ნაიარევები, მერე კი წამალი წამისვა. წვერი და თმა შემჭრა, ისე მივლიდა, თითქოს პატარა და სათუთი ბავშვი ვიყავი. მარია ქალი იყო, რომელიც ყველაზე უკეთ მიცნობდა. იცოდა რა ხდებოდა ჩემს გულში და ჩემს სულში, იცოდა ჩემი სისასტიკე, იცოდა ჩემი შიშები. მან ყველაფერი იცოდა და ვუყვარდი ასეთი, ჩემი უამრავი ურყოფითი თვისებით.
-რატომ გიყვარვარ?-თვალებში ვუყურებდი, ის კი წვერს მკრეჭდა.
-იმდენჯერ მიკითხავს იგივე საკუთარი თავისთვის ვერ დავთვლი.-გაეღიმა.
-და რას გპასუხობდა საკუთარი თავი?-მეც გამეღიმა.
-ყველა შენს უარყოფითს მოვიშველიებდი, ყველაზე ცუდ მომენტებს ვიხსენებდი, რომ შემძულებოდი მაგრამ...-გაჩუმდა.
-მაგრამ..-გაღიმებული ვუყურებდი.
-ვერ შეგიძულე, ის რაც გულში იყო თავიდან ნაპერწკალს გავდა, გულს მითბობდა შენზე ოცნებები. მერე როცა დაბრუნდი უნგრეთიდან ცეცხლი მომედო. შენ თუ არ მეძებდი და არ მოდიოდი მე გეძებდი და შორი ახლოს დაგყვებოდი. ვლად შენ ჩემი ნაწილი ხარ, როგორც სხეულის ორგანოობს ვერ შეელევი ისე ვერ შეგელევი, ვერ დაგივიწყებ. უშენოდ სიცოცხლეს სიკვდილი მირჩევნია. კიდევ, რომ მიმატოვო ვერ გადავიტან.-კალთაში ჩამოჯდა და თავი ჩემს ყელში ჩარგო.
-არ მოგატოვებ, ერთხელ დავუშვი შეცდომა და მეორედ აღარ გავიმეორებ.-თვალებში ვუყურებდი და ვარწმუნებდი, რომ სულ მის გვერდით ვიქნებოდი. მან ვერ შემიძულა, მაგრამ მე შევიძულე საკუთარი თავი.-მაგიჟებ.-მის ყელს ჩევუყევი კოცნით.
-ვლად წვერის შეჭრა არ დამისრულებია.-იცინოდა.-ცალ მხარეზე წვერი გაქვს.
-ვის აინტერესებს.-ისევ ვაკოცე. -თანაც შენ ასე გულიანად დიდი ხანია არ გიცინია.-მარია მიყურებდა და ისევ იცინოდა.
დილით მარია მაღვიძებდა.
-ახლა რა მოხდა?-მობეზრებულად გავახელე თვალები.
-რადუ მცირე ჯარით დატოვა მეჰმედმა და შეტევაზე აპირებს გადმოსვლას. შიკრიკი მოვიდა ვალდ.-შეშინებულმა ჩაილაპარაკა მარიამ.
-ეშმაკმა დალახვროს, საკუთარი ძმა იმდენს იზავს თავს მომაკვლევინებს.-საწოლიდან წამოვხტი და ჩაცმა დავიწყე.
-მარტო ეგ არ არის ვლად. სტეფანმაც საზღვარი გადმოკვეთა, შემოგითვალა ტახტი ჩამაბარეო.-მოყოლას აგრძელებდა მარია.
-დამაცდიან ცხოვრებას?-უცებ გამოვვარდი ოთახიდან და დარბაზში შევედი, სადაც მათე, სტასი და სხვა მხედართმთავრები მელოდებოდნენ, უკან კი მარია მომყვებოდა ძახილით გავჩერებულიყავი. კარი გავაღე და ისე შემომხედეს, თითქოს თავად ეშმაკი ეხილოთ.
-რა გჭირთ?-სტასს შევხედე, მას კი სიცილი აუვარდა. მას მათე მიჰყვა და რადუს და სტეფანის შემოტევა აღარავის ახსოვდა.
-ვლად წვერი.-მარიამ ხელი მომკიდა და შეშფოთებული თვალებით მიყურებდა.
-მოგკლავ.-წვერზე ხელი მოვისვი და გამახსენდა, რომ ნახევრი წვერი მქონდა შეჭრილი. ახარხარებული საზოგადოება დავტოვე და წვერი სასწრაფოდ შევიჭერი.
-მე რა შუაში ვარ?-გაბუტული იჯდა და მიყურებდა წვერს როგორ ვიკრეჭდი, თან გაბრაზებული ვუყურებდი.
-შენი ბრალია.-წვერის შეჭრა დავასრულე და გულზე ავიკარი.-ასეთი სასურველი რომ ხარ, შენი ბრალია.-ისე ვაკოცე ტუჩები ლამის მოვაჭამე.
-გეყოფა.-გაბრაზებულმა მომიცილა.-ცხოველო.-ტუჩიდან წამოსული სისხლი ხელით მოიწმინდა.
-ხომ გიყვარს ეს ცხოველი.-ისევ მივიზიდე.
-ვლად გართობას მორჩი და საქმეს მიხედე, გელოდებიან.-ხელიდან დამისხლტა და კარში გაუჩინარდა.
დიდხანს ვთათბირობდი მხედართმმთავრებთან. ხაზინადარიც ესწრებოდა ჩვენს თათბირს. ბევრი მსჯელობის მერე გადავწყვიტე უნგეთში გადავსულიყავი და დახმარება მეთხოვა. სტეფანს და რადუს ორ ფრონტზე ვერ შევაკავებდი. მოღალატე ნათესავები, ადამიანს მტერზე მეტად საკუთარი სისხლი და ხორცი გაყენებს ტკივილს. მეჰმედი მტერია, ვიცი და მის ყველა შემოტევას რატომღაც გულის სიღრმეში გამართლებასაც ვუძებნი, მაგრამ სტეფანისა და რადუს საქციელი სისხლს მიყინავდა. მინდოდა ორივე საკუთარი ხელით დამეხრჩო. უკვე საღამო იყო, სასახლეში მარიას ვეძებდი და ვერ ვიპოვე, არც არავინ იცოდა სად იყო მარია. საღამოს უკვე გვიანი იყო, რომ დაბრუნდა. შავებში გამოწყობილი აჩრდილივით შემოვიდა სასახლის ეზოში.
-სად ეშმაკთან დადიხარ?-გაბრაზებული დავხვდი ეზოში.
-წამოდი!-გვერდი ამიარა და პირდაპირ საძინებლისკენ წავიდა.
-მარია სად იყავი? ისედაც ცუდად ვარ, შენ კი სადღაც დაეხეტები.-ვღრიალებდი.
-რადუ შევაჩერე, რომ დახმარების მიღება მოასწრო.-ჩაილაპრაკა და ტანსაცმლის გახდა დაიწყო.-ბავშვები როგორ არიან, ნახე დღეს? არ მომიკთხავს არც ანა და არც მირჩა.
-რა ბავშვები, რადუ შენ როგორ შეაჩერე?-დავიყვირე.-ჭკუიდან გინდა შემშალო?
-მეჰემდის ინიციალებით ბეჭედი მაქვს, წერილი მივწერე, მეჰმედის ბეჭედი დავარტყი, რომ შეტევა ჯერ არ განახორციელონ. სტასის დახმარებით რამდენიმე ტყვე გადავმალე შენგან. ისინი სერბები არიან, თავის დროზე ტყვედ გაყიდულები. დავარწმუნე დამხმარებოდნენ და რადუს ჩემი წერილი გადასცეს.
-სულ გაგიჟდი? რატომ გგონია, რომ რადუს სიმართლეს არ ეტყვიან?
-არ ეტყვიან, ისინი უკან დაბუნდნენ და ისევ დამეხმარებიან. ჩემი ხალხი უთვალთვალებს რადუს არმიას და მეჰმედის ყველა შიკრიკს მოკლავენ, რომ რადუმდე მეჰმედის რეალურმა ბრძანებამ ვერ მიაღწიოს.-მშვიდი ტონით მიხნიდა მარია.
-მეჰემდის ბეჭედი გაქვს?-ნერვიულად მოვისვი თავზე ხელი.-არა რა გიყო ახლა, უჩემოდ გადაწყვეტილებებს რატომ იღებ?
-ვლად ამ ბრძოლას ვერ მოიგებ, წააგებ. უნგრეთი უნდა დაგეხმაროს, ან ჯონ როზგონს სთხოვე დაგეხმაროს, პაპსაც მისწერე ისევ წერილი. ვეღარ შეაჩერებ, მეომრების დიდი ნაწილი დაგეღუპა, ან დაჭრილია. დრო გჭირდებ, რომ დაჭრილები მაინც გამოჯანმრთელდნენ.
-ეს მეც ვიცი, მაგრამ ჩემთან შეთანხმების გარეშე რაღაცას აგვარებ, იკარგები, ახლა ვიგებ, რომ მეჰმედის წერილებსაც აყალბებ. ტყვეებს ჩემგან მალავ და მტერს ჩემს რიგებში უშვებ. კიდევ რას მიმალავ?
-მან მაჩუქა ეს ბეჭედი. აქამდე ვინახავდი უბრალოდ.
-სამეფო ბეჭედი შენ რატომ გაჩუქა?-დავიყვირე.
-ვუთხარი, რომ ძალიან მომწონდა და მანაც მაჩუქა.
-მარია! სიმართლე მითხარი.-დავუყვირე.
-მისი ხარჭა იმიტომ გავხდი, თავი იმიტომ არ მოვიკალი, რომ...
-რატომ?
-ლაზარეს კვალს მივაკვლიე და მისი გამოსყიდვა მინდოდა.
-შენი ძმის?-მოწყვეტით ჩავეშვი სავარძელში.
-კი. მეჰმედის სახელით წერილი მივწერე ვაჭრებს და ოქრო გავუგზავნე, რომ გამოეშვათ. ის უნგრეთში წავიდა. როცა ყველა და ყველაფერი დავკარგე ლაზარე ერთადერთი იყო ვინც მაცოცხლებდა. მას უნდა დავხმარებოდი როგორმე.
-ეს რომ მეჰმედს გაეგო მოგკლავდა, ამაზე გიფიქრია?
-ბევრჯერ. შენ რომ გეხმარებოდი მაშინაც ვფიქრობდი ამაზე მაგრამ ის გავაკეთე რაც სწორად მიმაჩნდა და გულმა რაც მიკარნახა.
-რატომ აქამდე არ მითხარი ბეჭდის არსებობა?
-მისი არსებობა მეც კი დამავიწყდა.-მხრები აიჩეჩა.-რაც შეეხება ტყვეებს. -ცოტა ხანს გაჩუმდა.-შენს მიერ დახოცილ ტყვეებში ბევრი სერბი, უნგრელი, ტრანსილვანიელი და ვლახი ეროვნების ადამიანები იყვნენ. ამიტომაც გაჩერებდი. საკუტარი მოძმეების ხოცვა არ არის სწორი. განა მათ უნდოდათ, რომ მტრის არმია გაემაგრებინათ?
-რადუ? მასზე რას იტყვი? ისინიც ისეთივე მოღალატეები იყვნენ, როგორც ჩემი ღვიძლი ძმა.-გაბრაზებულმა დავიყვირე.
-ხან და ხან ადამინებს გამოსწორების საშულება უნდა მისცე.-თვალცრემლიანმა შემომხედა.
-რატომ? იმიტომ რომ მერე მე დამიპირისპირდნენ? ასე ვერ გავრისკავ მარია. ჰუმანურობით მეჰმდისგან ჩემს ხალხს ვერ დავიცავ. ვურ დავიწყებ იმის გარკვევას ვინ დარცა გულით ქრისტიანი და ვინ დიდებისთვის იბრძვის.
-სცადე მაინც.-ისევ ტიროდა.
-სასწრაფოდ ტრანსილვანიასში უნდა წავიდეთ, ბავშვები და შენ იქ დამელოდებით კატალინას სახლში. მე კი უნგრეთში გადავალ, მათიას კორვინუსს დაველაპარაკები და პაპის დახმარებას იქ დაველოდები. წერილი უკვე გავუგზავნე პაპს. პიუს I-ს, პაპს დიდი ხანია უნდა მეჰმედის შეჩერება და კარგად იცის, რომ ამ ბრძოლაში მხოლოდ ჩემი იმედი შეიძლება ჰქონდეს. კონსტანტინეპოლის აღება პაპს ჯერ ვერ მოუნელებია. ეს ყველაზე დიდი დარტყმა იყო მისთვის.
-ჯონ როზგონი არ დაგეხმარება?
-ვეღარ დამეხმარება, ვოევოდა ახლა სხვაა. ნიკოლოზ ილოკი, მათიას კორვინუსს კარგად იცნობს, ხელისუფლების ხელში ჩაგდებაში დაეხმარა.
-ეს როდის მოხდა?-გაკვირვებულმა მკითხა მარიამ.
-ერთი წლის წინ.
-ჯონ როზგონის ცოლი? ის ხომ მათიასის ბიძაშვილია. ორსოლა კარგი ადამიანია, დაგვეხმარება.
-ორსოლას და მათიასს დიდად არ უყვართ ერთმანეთი. მათიასს კარგად ვიცნობ, თავად დაველაპარაკები. გაითვალისწინებს ჩემს თხოვნას თუ მამამისის ხსოვნას ოდნავ მაინც სცემს პატივს. იანოშ ჰუნიადს სძულდა თურქები.
-მაგრამ რაღაც გაწუხებს მაინც.-ეჭვით შემომხედა მარიამ.
-მათიასი იანოშს არ ჰგავს. სანამ ბავშვი იყო ურთიერთობა გამოგვდიოდა. მისი ტყვებაში ყოფნის დროს მისი დახმარება არ მიცდია, კატალინამაც შესჩივლა ჩემი გულცივობა, რაზეც საპასუხოდ წერილი მომწერა, რომ არ დამინდობდა, თუ მის საყვარელ დას ვაწყენინებდი.-საწოლზე ჩამოვჯექი, ცუდი წინათგრძნობა მქონდა. მეჰმედის 120 000 არმიას დავუპირისპირდი, ბრძოლა მოვიგე და ახალა გამოუვალ სიტუაციაში ვიყავი. -კარგი აღარ გიბრაზდები, მოდი ჩემთან.-ხელი მოვკიდე მარიას და კალთაში ჩავისვი.-მჭირდები, ისე როგორც არასდროს, დაბნეული ვარ, არ ვიცი რა მელის, ან წინ რა იქნება. ახლა კი საკუთარი ქვეყნიდან ისევ უნდა გადავიხვეწო.
-მაგრამ ამჯერად მეც მოგყვები, ჩემს გარეშე არც კი გაბედო წასვლა.-თავად მაკოცა ტუჩებზე.-კიდევ რომ მიმატოვო ვერ გადავიტან, მოვკვდები ვლად. შენი ალერსი ჰაერივით მჭირდება, საკმარისი დრო ვიტანჯე შენს გარეშე, აღარ მინდა ის წლები დაბრუნდეს. მინდა შენს გვერდით ვიყო, შენს სითბოს ვგრძნობდე, შენს სუნთქვას ვუსმენდე. ნუთუ ბევრს ვითხოვ ამ წყეული წუთისოფლისგან?-ტირილი დაიწყო.-რატომ ვისჯებით ასე?
-ჩემთან იქნები.-თმაზე ვეფერებოდი.
-არ მინდა ეს დასრულდეს.-პერანგი გადამაძრო და თავად დამიწყო ალერსი. ისეთი ვნებიანი იყო, ისეთი საოცარი. იმ ღამეში თითქოს მთელი თავისი სიყვარული ჩაატია.
-ბეჭედი მართლა გაჩუქა?-კითხვა დავუსვი ჩემს მკერდზ მოხუტებულს.
-მოვიპარე.-ტუჩზე იკბინა.
-ღმერთო, იქ ამისთვის სიკვდილით დაგსჯიდნენ.
-ორი არანორმალური ერთმანეთს პოულობს.-გაიღიმა და გულზე მაკოცა.
დილით ტრანსილვანიაში გადავედით. კატალინას სახლში დავაბინავე მარია, ანა და მირჩა. რამდენიმე მსახურიც წავიყვანე თან. მერე კი ორსოლა სილაგს ვესტუმრე.
ორსოლამ კარგად მიმიღო, მისი შვილებიც კეთილგანწყობილები იყვნენ ჩემს მიმართ.
-ვლად იქნებ ილოკი დაგეხმაროს, კვირის ბოლოს წვეულებას მართავს და იქ მივიდეთ. მითხრა ორსოლამ. ორსოლას დახმარებით ნიკოლოზ ილოკს შევხვდი. მან დახმარებაზე უარი განმიცხადა, მიზეზად კი მათიასი დაასახელა.
-მე მას ვემორჩილები ვლად. იქნებ მათიასს სთხოვო დახმარება. თუ მე ჩემს ჯარს დაგახმარ ბრძოლაში გრაფები ძმები სენტგიოგები ისარგებლებენ ამით და ტიტულს წამართმევენ, თანაც ხალხს ისინი უყვარს, მე კი დიდად არ მწყალობენ.-თავი დაიძვირინა ნიკოლოზ ილოკმა.
-მშვიდობით.-თავი დავუკარი და მისი სახლი დავტოვე.
-რა მოხდა? დაგთანხმდა?-ეტლში მეკითხებოდა ორსოლა.
-ნამდვილი ვირთხაა, მისთვის მხოლოდ ძალაუფლებაა მნიშვნელოვანი.
-გეთანხმები, ხალხსაც არ უყვარს. სვავივით ჩაფრენია ტიტულს და გვერდზე არ იყურება, ხალხი მშიერია, თუ რამე აწუხებს არ კითხულობს. წვეულებებზე ირთობს თავს, თითქოს უნდა სხვებს დაუმტკიცოს, რომ ტიტულის მფლობელია.-ზიზღით ჩაილაპარაკა ორსოლამ.
ორსოლა მივაცილე და სახლში დავბრუნდი.
-ვლად რა გითხრა ნიკოლოზმა?-კარში შესული არ ვიყავი, რომ მარია მომეგება.
-უარი მივიღე.-ლაბადა გავიხადე და მოწყვეტით ჩავჯექი სავარძელში.
-ყველაფერი დალაგდება, ყველაფერი მოგვარდება.-გვერდით დამიჯდა და თავი მხარზე ჩამომადო.
-საყვარელო.-მკლავებში მოვიქციე და ვაკოცე.
-ჩუმად.-ჩურჩულის ხმაზე მარიასთან კოცნა შევწყვიტე და იქით გავიხედე საიდანაც ხმა ისმოდა.
-აქ მოდით.-ფარდის უკან მდგარ ანას და მირჩას შევხედე. ისინიც სწრაფად წამოვიდნენ ჩემსკენ და გვერდით დამიჯდნენ.
-აქ დიდხან ვიქნებით?-ანამ შემომხედა.
-არ მოგწონს ეს სახლი? სასახლე არ არის მაგრამ კარგი სახლია.-გავუღიმე ანას.
-არა მომწონს, მე ჩვენი სახლი მენატრება. აქ ყველა სევდიანები ხართ, იქ კი..
-იქ როგორები ვიყავით?-შევეკითხე ანას.
-იქ სხვანაირი იყავი. იცი ბიძია ვლად რომ გიყურებ მგონია, რომ ვერასდროს ვერავინ დაგამრაცხებს. მინდა, რომ შენ გგავდე.-ამაყად ჩაილაპარაკა ანამ.
-ჩემი მამაცი გოგო ხარ შენ?
-მე?-გაბუსხული იდგა მირჩა.
-შენ ჩემი პატარა ანგელოზი ხარ.-ხელში აიყვანა და ღიტინი დაუწყო მარიამ.
-ჩვენ ერთი ოჯახი ვართ, ერთი მთლიანი. მე მამა ვარ, მარია დედა, ხოლო შენ და მირჩა ჩვენი შვილები.-ავუხსენი ანას.-იცი რა მინდა? მინდა რომ ასე იყოს სულ. მინდა ყველა პრობლემა დავივიწყო და თქვენთან ერთად, სიცოცხლის ბოლომდე ასე ვიყო.-ხელი მოვხვიე ყველას და გულში ჩავიკარი.-მაგრამ მე სხვა მოვალეობები მაქვს და უნგრეთში უნდა გავემგზავრო. ანა შენ და მირჩა აქ დარჩებით და მარია იზრუნებს თქვენზე. მე დავბრუნდები და ისევ ისე ვიქნებით, როგორც ახლა ვართ.
-ჩვენც წამოვალთ.-ისეთი ტკივილიანი თვალებით შემომხედა მარიამ გულში რაღაც ჩამწყდა.
-არა. თქვენ აქ უნდა იყოთ. ორსოლა დამპირდა, რომ იზრუნებს თქვენზე. ყველაფერი მოგვარდება და ჩვენ ისევ ჩვენს სახლში დავბრუნდებით.-ვარწმუნებდი ბავშვებს და მარიას.
დილით ადრე დავემშვიდობე მარიას და უნგრეთში წავედი.
მათიასი მეგობრულად შემხვდა, რაც მისგან ცოტა არ იყოს გამიკვირდა. წერილი უკვე მიწერილი მქონდა პაპისთვის და დახმარებას პაპისგან უნგრეთში ველოდებოდი. მათიასმა სასახლეში დამპატიჟა და მეც იქ გავჩერდი. თუმცა რამდენიმე დღეში ვინანე, რომ სასახლეში გავჩერდი. მათიასის განუწყვეტელი წვეულებები და თავაშვებულობა ამაზრზენი იყო. ძალაუფლებას ბევრი ადამიანი ცუდად იყენებს, საკუთარი კეთილდღეობისთვის და არა ხალხისთვის.
-ვლად მიხარია, რომ ისევ გხედავ.-მიხეილ სილაგი გადამეხვია მეგობრულად.
-მეც მიხეილ. ერთადერთი ადამიანი ხარ ვინც ამ საზოგადოებაში გულწრფელად მიყვარს.-გავუღიმე მიხეილს.-ძველი დრო ხომ არ გავიხსენოთ?-ჭიქა მივუჭახუნე.
-არა ვლად, ცუდად ვარ. ამ ბოლო დროს გული მაწუხებს და ალკოჰოლს ვერიდები.
-თუ ასეა ჯანმრთელობას უნდა გაუფრთხილდე.-მხარზე მეგობრულად დავადე ხელი.
-ამის თავაშვებულობას რომ ვუყურებ ვგიჟდები.-მათიასზე მანიშნა.
-ჯერ ახალგაზრდაა, გადაუვლის.
-ვლად მომწონხარ, აქ მყოფ საზოგადოებას არ გავხარ, იანოშს მაგონებ, როგორი შეუპოვარიც ის იყო ბრძოლაში ისეთივე შეუპოვარი ხარ. მათიასის ასაკში შენ სულ სხვანაირი იყავი. შენი ბრძოლაც მახსოვს.
-მიხეილ მე ჯერ კიდევ ბავშვი ვუყავი, რომ ბრძოლა დავიწყე. ბავშვობა არ გამომივლია, ეგ ასაკი გამოვტოვე, ამიტომაც ახლა უკვე მოხუცად ვითვლები.-სევდიანად გამეღიმა.
-ბიძია როგორ ხარ?-გვერდით მათიასი ამოგვიდგა.
-კარგად ვარ, თუმცა უკეთესადაც ვყოფილვარ, მაშინ ომი იყო, მაგრამ ის დრო ჯობდა.-ირონიულად ჩაილაპარაკა მიხეილმა.
-ბიძია, შენნაირებს ომში გმირულად სიკვდილი ხიბლავთ, მშვიდობის ფასი არ იციან.-ირონიულად ჩაილაპარაკა მათიასმა და სხვა სტუმრებისკენ წავიდა.
-მამამისს საერთოდ არ ჰგავს, უამრავ ვალშია გახვეული, წვეულებებს აწყობს და დროსტარებაზეა გადასული, იანოშს ხალხის ტკივილი სტკიოდა. ხალხს გადასახადები გაუზარდა, ხალხი შიმშილობს ეს კი…-ხელი ჩაიქნია მიხეილმა.-ვლად არ გქონდეს იმედი, რომ ის შენ დაგეხმარება, მასთან ფრთხილად შვილო. ხან და ხან ვფიქრობ ღირდა ჩემს ამდენ მსხვერპლად მისის დახსნა? მაგრამ ის ჩემი ნაწილია და გულიდან ვერ ამოვიღებ, თუმცა ვიცი, რომ ჩემს პატივისცემას, ერთგულებას და სიყვარულს არ იმსახურებს.-მხარზე ხელი დამადო მიხეილმა და გამცილდა.
მათიასმა კიდევ ერთი წვეულება გამართა, წვეულება ახალი დაწყებული იყო, ზე მაღალი საზოგადოება ძალიან მაღიზიანებდა და აივანზე გავედი. დარბაზში რაღაც ხდებოდა, ხალხი შემოსასვლელისკენ იყურებოდა. იმ იმედით, რომ იქ პაპის ლეგატს ვიხილავდი დარბაზში შევედი. მაგრამ იქ მარია და ორსოლა დავინახე. შავი კაბა ეცვა, ხშირი წაბლისფერი თმა მაღლა ჰქონდა აწეული. მისი შიშველი ყელი ამაყად იმზირებოდა და თითქმის ყველა მამაკაცის ხარბი მზერა მისკენ იყო მიმართული. ისეთი შთამბეჭდავი და დემონსტრაციული იყო მისი შემოსვლა მეც კი გაოცებული და აღტაცებული შევყურებდი. გონს მოვედი, არ შევჩერებულვარ, დარბაზი გადავჭერი და პირდპირ მის წინ აღმოვჩნდი.
-აქ რა გინდა?-ეჭვიანობამ ლამის გამაგიჟა, მინდოდა მისკენ მომზირალი ყველა კაცი ადგილზე მომეკლა. ეს სიგიჟე იყო, მაგიჟებდა ის ფაქტი, რომ მას სხვებიც უყურებდნენ, ის მხოლოდ ჩემი იყო.
-მე წამომყვა.-გამიღიმა ორსოლამ და ხელი გამომიწოდა, მეც მის ხელს ვეამბორე და თავი დავუკარი.-მარია დიდებულია ვლად, გაგიმართლა.-გამიღიმა ორსოლამ.
-იქნებ გამაცნოთ ეს მშვენიერება.-მათიასი მოვიდა ჩვენთან და ხარბად აათვალიერა მარია.
-როგორ ბრძანდება თქვენი ბრწყინვალება?-გრაციოზულად დაუკრა თავი ორსოლამ მათიასს, მერე კი მარიასკენ შებრუნდა.-ეს მარიაა, ვლადის საცოლე.-ორსოლამ წარუდგინა მათიასს მარია. მე კი ისე მოვხვიე მარიას წელზე ხელი, თითქოს ყველას ვეუბნებოდი, რომ ეს ქალი ჩემი იყო და არც კი შეეხედათ მისთვის.
-ჩემს დისშვილზე თქვენ იზრუნებთ?-გაუღიმა მათიასმა-თქვენ იცნობდით ჩემს დას?-ისევ კითხვებს სვავდა მათიასი.
-დიახ თქვენო ბრწყინვალებავ, კარგად ვიცნობდი კატალინას, ის დიდებული ადამიანი იყო.-თავი დაუკრა მარიამ.-თქვენი დისშვილი მირჩა კი შვილივით მიყვარს და მასზე როგორც დედა ისე ვზრუნავ.
-აქამდე რატომ არ მსმენია თქვენს შესახებ, საიდან ხართ?-ეკითხებოდა მათიასი.
-ის სერბეთიდან არის. ათ წელზე მეტია ვლახეთში ცხოვრობს.-ავუხსენი მათიასს.
-ათ წელზე მეტია? ესე იგი კატალინას გაცნობამდე იცნობდი. საინტერესოა, სერბი ლამაზმანი, რომელიც თურქებს გამოექცა.-გაიღიმა მათიასმა და ისევ მარიას მიაშტერდა. ბრაზისგან ძარღვები მქონდა დაჭიმული, მინდოდა მათიასი ადგილზე მომეკლა ამ მზერისთვის. მაგრამ მარია ისეთი მშვენიერი იყო, ისეთი დიდებული, რომ მეც კი ვერ ვაშორებდი თვალს.
-მოგესალმებით.-მიხეილ სილაგი მოგვიახლოვდა და ორსოლას მოეხვია.-ეს მშვენიერება ვინ არის ვლად?-გამიღიმა მიხეილმა.
-ეს მარიაა.-წარვუდგინე მიხეილს მარია.
-თქვენს სილამაზეზე და დიდებულ სულზე ბევრი მსმენია.-ხელზე ეამბორა მარიას მიხეილი.-მაგრამ ნანახმა ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა. ის უბრალოდ ღვთაებრივია ვლად.-მხარზე ხელი დამადო მიხეილმა.
-გმადლობთ.-თავი დაუკრა მარიამ და გაუღიმა მიხეილს.-თქვენზეც ბევრი რამ მსმენია გრაფო სილაგ და მოხიბლული ვარ თქვენი დიდსულოვნებით.
-გაუტეხელი, ცივი და უგულო გრაფი ბასარაბი თქვენ დაატყვევეთ.-ხუმრობდა მიხეილი.
-არა მარტო გრაფი ბასარაბი. ის მართლაც მშვენიერებაა.-ჩაილაპარაკა მათიასმა.
-შეიძლება ეს მშვენიერი არსება საცეკვაოდ გავიწვიო?-ხელი გაუწოდა მიხეილმა მარიას, მეც თანხმობის ნიშნად თავი დავუკარი და მარია გაჰყვა საცეკვაოდ.
-დიდი ცდუნების წინაშე ყოფილხართ გრაფო ბასარაბ. ასეთი მომხიბვლელი ქალი, მეორე მხარეს კი კატალინა. ძნელია ცდუნებას გაუძლო.-ზიზღნარევი ხმით ჩაილაპარაკა მათიასმა.
-მე კატალინას არ ვღალატობდი.
-დავიჯერე.-გაიცინა.- მან მომწერა, რომ მისდამი ინტერესს საერთოდ არ იჩენდი.
-მე მის სარეცელთან ვიჯექი და მისი ხელი მეჭირა მის ბოლო ამოსუნთქვამდე.-გაბრაზებულმა ჩავილაპარაკე.
-და რით დამიმტკიცებ, რომ ის შავი ჭირით გარდაიცვალა? იქნებ მოიშორე გზიდან, რათა ეს უთვისტომო ქალი შეირთო.-ისევ ზიზღით ლაპარაკობდა მათიასი.
-ყველა ადამიანს თავის საზომი აქვს. თქვენი საზომი თქვენივე ბუნებაა თქვენო ბრწყინვალებავ. სამწუხაროა, რომ კატალინას საერთოდ არ გავახრთ, ის დიდებული ადამინი იყო, მე მას პატივს ვცემდი და მიყვარდა. პატივი ეცით ჩემს გრძნობებს და თავი შეიკავეთ უხამსი ბრალდებებისგან.-გაბრაზებულმა ჩავილაპარაკე.
-ვლად ის შესანიშნავად ცეკვავს. შენ რატომ არ ცეკვავ?-მიხეილმა მარია მოიყვანა და გვერდით დამიდგა. მათიასი კი დარბაზის ცენტრისკენ წავიდა და საცეკვაოდ ერთ-ერთი ლამაზმანი გაიწვია.
-რა გჭირს?-მარიამ შემომხედა და ჩურჩულით მკითხა.
-არაფერი.-გავუღიმე.
-ვლად, შენი სახლი გელოდება, ჩემს მამულში წამოდით. თანაც გესტუმრებით და მარიას უკეთ გავიცნობ.-გამიღიმა მიხეილმა.
-თავად ვაპირებდი, რომ მეთხოვა მასპინძლობა.-თავი დავუკარი.-დროა წავიდეთ.-ხელი მოვკიდე მარიას და დარბაზიდან გამოვიყვანე.
-ასე მალე?-გაბუტული მიყურებდა.
-მალე? და რა გინდა, ყველას თვალები დავთხარო?
-რატომ?
-იმიტომ, რომ თვალებით აშიშვლებენ ჩემს საკუთრებას. ამ კაბაში ნამდვილი ქალღმერთი ხარ.-ჩავილაპარაკე და დავეწაფე მონატრებულ ბაგეებს.-საშინლად მომენატრე, სულ ვფიქრობ, რომ ყველაფერი მივატოვო და მშვიდად განვაგრძო შენთან და ბავშვებთან ერთად ცხოვრება.-მის ბაგეებზე დავიჩურჩულე.
-მეც ეს მინდა, მხოლოდ შენ.-სახეზე ჩამომისვა თლილი თითები.
-ეჭვიანობისგან გავგიჟდი ლამის, რომ დავინახე როგორ გიყურებდნენ.
-მიზანი მიღწეულია, მაგრამ მე მათი ხარბი მზერა არ მჭირდება, მხოლოდ შენი მწვანეების ვნებიანი მზერაც მყოფნის.-თმაში თითები შემიცურა და თავად მაკოცა.
-წამოდი.-ხელი მოვკიდე და ეტლში ჩავსვი. მალე მიხაილ სილაგის მამულში მივედით. სახლში შევედით თუ არა კედელს ავაკარი და კოცნა დავუწყე.
-აქ ცხოვრობდი ის შვიდი წელი?-სახლს თვალი მოავლო და ჩემს გულზე აკრულმა ჩაილაპარაკა.
-აქ ვცხოვრობი, ამ ოთახებში დავბორიალობდი და შენს აჩრდილს დავდევდი.-ყელში ვკოცნიდი.
-კაბას ნუ შემომახევ ორსოლასია.-გაეღიმა და კოცნაში ამყვა.
-კაბაში ლამაზი ხარ, მაგრამ მე კაბის გარეშე უფრო მომწონხარ. ამ კაბაში დაგინახე თუ არა მისი შემოხევის სურვილი მას მერე მკლავს.-თასმები სწრაფად შევუხსენი კორსეტზე და კაბაც სწრაფად გავაძრე.
-ნამდვილი ველური ხარ.-გარღვეულ კაბას დახედა და კვლავ ჩემი ბაგეები მოძებნა. წელზე შემოვისვი საყვარელი არსება და საწოლისკენ წავიყავნე. ისე მომნატრებოდა მისი ალერსი დაძიენების საშუალება არ მივეცი იმ ღამით.
-მარია გძინავს?-თმაზე ვეფერებოდი ჩემს მკერდზე მოხუტებულს. ხმა არ გაუცია და მეც დამეძინა. ერთი კვირის მანძილზე აღარც პაპის ლეგატი გამხსენებია და აღარც დახმარება. მარიას სიყვარულით ვტკებებოდი. ერთი კვირის მერე ორსოლა ტრანსილვანიაში გაემგზავრა, მას გაჰყვა მარიაც, თითქოს სხეულის ნაწილი დავკარგე.
ისევ სასახლეში გადავედი, მათიასის კეთილგანწყობა უნდა მომეპოებინა. თან პაპის ლეგატს და დახმარებას ველოდი. მათიასი მეგობრული გახდა, მაგრამ მისი ირონიული ღიმილის მიღმა ფარულ სიძულვილს სულ ვგრძნობდი. დიდი დრო არ გასულა, რომ მძინარე გამკოჭეს და ბუდას ციხეში გამომკეტეს. კითხვებზე პასუხები ვერ მივიღე, ვერც ის რატომ დამიჭირეს. ციხის ზედამხედველებს დახმარებას ვთხოვდი, მაგრამ უშედეგოდ. ერთი წელი გავიდა, ციხეში ვიჯექი და არ ვიცოდი, რისთვის.
-ვლად, შენი ნახვა უნდათ.-ციხის ზედამხედველმა ჩაილაპარაკა და საკანში შავებში ჩაცმული პიროვნება შემოიყვანა. ღამე იყო, დერეფანში ძლივს ბღუტავდა ცეცხლი.-ცოტა დრო გაქვს, არ უნდა გაიგონ, თორემ ორივე დავიღუპებით.-შავოსანს მოეხვია ზედამხედველი და საკნიდან გავიდა.
-ვლად.-ყველას ველოდი აქ გარდა მარიას. საყვარელი ქალი მეხვეოდა და ჩემს მკერდზე ტიროდა.
-ღმერთო აქ როგორ შემოაღწიე?-მკრთალ სინათლეზე ძლივს ვხედავდი მის სახეს.
-ზედამხედველი ლაზარეა, ჩამი ძმა. ვლად გარეთ საშინელება ხდება, შენ არ იცი…-ტირილი დაიწყო მარიამ.
-არ მეუბნებიან ჩემი აქ ყოფნის მიზეზს, მათიასმა რა ჩიფიქრა ვერ ვხვდები.-გაბრაზებულმა ჩავილაპარაკე.
-პაპთან მივდივარ, ყველაფერს მოვუყვები. პაპმა შენს დასახმარებლად თანხა გამოგზავნა, მათიასმა კი მიითვისა. ათას საშინელება ყვება შენზე. ბეჭდავენ, შენზე ათას სისულელეს წერენ და ავრცელებენ. უნდა შენი დაპატიმრება გაამართლოს. პაპს მივწერე და უნდა მივიდე მასთან, ყველაფერს მოვუყვები, სიმართლეს ვეტყვი.-თვალცრემლიანი მიყვებოდა მარია.
-რას წერენ?-გაბრაზებულმა მუშტი დავარტყი გისოსებს.
-წერენ, რომ შენ ჯალათი ხარ. საკუთარ ხალხს, ბერებს და ბავშვებს აწამებ და სარზე აცვამ.
-მე თურქებს ვაცვამდი სარზე.
-ისინი კი წერენ, რომ ქრისტიანებს. მათიასს უნდა შენი დაპატიმრება გაამართლოს.-ხელები მომხვია მარიამ და ჩამეხუტა.-როგორ მენატრები, უშენოდ არ ვარსებობ.-ტიროდა მარია.
-ბავშვები როგორ არიან? სად დატოვე?-ვეხვეოდი საყვარელ, მონატრებულ ქალს და არ მინდოდა ხელი გამეშვა.
-ორსოლა და მე ჩამოვედით, ვლადისლავის სახლში არიან ორსოლასთან. მე უნდა გავემგზავრო, პაპი უნდა ვნახო და მერე ისევ ტრანსილვანიაში დავბრუნდები. იქ დავიცავ მირჩასაც და ანასაც, აქ არ ვიცი ვის ვენდო.
-ვლადისლავს და მიხეილს შეგიძლია ენდო, ის მაფრთხილებდა, მე კი არ ვენდე. სხვა არავის არ ენდო.
-მიხეილი გარდაიცვალა. გაურკვეველ ვითარებაში, არავინ იცის რა მოხდა. შენ რომ დაგაპატიმრეს მალევე.-თვალცრემლიანმა ჩაილაპარაკა მარიამ.
-ღმერთო.-თვალები ამიცრემლიანდა. მიხეილი კარგი მეგობარი იყო, მისი დაკარგვა ძალიან მტკიოდა.
- მომენატრე.-მოწყურებული დაეწაფა ჩემს ტუჩებს. ისეთი მონატრებული იყო, ისე მენატრებოდა ჩემი მარია. თითქოს რაღაც გალღვა ჩემში, საოცარი სიმშვიდე და სითბო დამეუფლა.
-მარია უნდა წახვიდე.-საკანში ზედამხედველი შემოვიდა.
-წერილებს მოგწერ, ლაზარე მოგაწვდის, შენც მომწერე. გაგაგებინებ პაპი რას მეტყვის.-კიდევ ერთხელ მაკოცა და წავიდა. წავიდა და გავცივდი, თითქოს სხეულის ნაწილი წამართვეს.
-ჩემს დას უყვარხარ.-ჩაილაპარაკა ლაზარემ.-ის პირობას ყოველთვის ასრულებს. აქამდე მეგონა, რომ რაც იწერებოდა სიმართლე იყო, ახლა კი მჯერა რომ ეს ყველაფერი ტყუილია. გაგიმართლა, რომ მას შეუყვარდი.-გამიღიმა ლაზარემ.
-ის გამორჩეულია, დიდებული.-გამეღიმა, მარიას სახე თვალწინ მიდგა.
-ვიცი. მისი წყალობით ვარ ცოცხალი. მან ჩენს გადასარჩენად საკუთარი თავი გასწირა. ის იგივეს გააკეთებს შენი გულისთვისაც. -მარწმუნებდა ლაზარე.-იცი ვლად თურქეთში რა გააკეთა? ის ჯალათები ვინც ჩემი ძმები და მამაჩემი მოკლა სათითაოდ მოაკვლევინა ყველა. მერე მე მომძებნა, გამომიხსნა და უნგრეთში გამომგზავნა. ვაჭრებს გამოვყევი აქამდე. მე უნდა დამეცვა ჩემი უმცროსი და და მან თვითონ დამიცვა. მან თუ გადაწყვიტა მერწმუნე შენს აქედან დახსნასაც შესძლებს.
ლაზარემ რამდენიმე კვირის მერე მარიას წერილი მომიტანა.
„ ძვირფასო ვლად,
ძალიან მენატრები, ბავშვებიც სულ გკითხულობენ. იმდენჯერ მოვიტყუე უკვე აღარ სჯერათ შენი დაბრუნების. პაპს, პიუს I შევხვდი, მოვუყევი შენი ბრძოლის შესახებ, როგორ იცავდი შენს ხალხს და ვლახეთს. დამიჯერა და დამპირდა, რომ გამოძიებას დაიწყებს და გაარკვევს მათიასის ზრახვებს. იმედს ვიტოვებ საყვარელო, რომ მალე ყველაფერი დასრულდება. გაუსაძლისია ცხოვრება უშენოდ. სულ შენზე ვფიქრობ, სულ თან დამყვება შენი მონატრება. სიზმრებში მსტუმრობ, ვიცი შენი გული აქ არის. გაღვიძებული ტირილს ვიწყებ, კანზე შენს შეხებას თითქოს ისევ ვგრძნობ. შეპყრობილივით დავბორიალობ სახლში და კედლებს ვაწყდები. ვცდილობ ისევ დავიძინო, ისევ გნახო სიზმარში, მაგრამ ვერ ვახერხებ. მეშინია არ შევიშალო, ამდენი უძილობა და ამდენი დარდი გაუსაძლისია. მენატრები, შენი ალერსი, შენი თითოეული შეხება მენატრება, დავბორილობ ოთახში, მინდა მოხვიდე, ხელი მომხვიო, გულში ჩამიკრა, ტუჩებზე ახლაც ვგრძნობ შენს სუნთქვას, შენს შეხებას. წარმოვიგენ როგორ ბრუნდები, მოდიხარ, ხელს მხვევ. ტუჩებზე მკოცნი, მერე ყელზე, მერე ჩემს მკერდზე ინაცვლებ და ასე მკოცნი დაუსრულებლად. იმედით შევყურებს მომავალს, რომ ჩემი ოცნება ასრულდება და ისევ ვიგრძნობ შენს კანს ჩემს კანზე.
მუდამ შენი მარია.“
წერილი რამდენჯერმე გადავიკითხე, სურვილი საყვარელი ქალის გაუსაძლისი იყო. ჩემი ოცნებაც ეს იყო, ისევ შემეგრძნო საყვარელი ქალის სურნელი, ისევ გავერთიანებულიყავით ერთ მთლიანობად. საკუთარ თავს ვადანაშაულებდი, რომ აქ წამოვედი. შემეძლო დამევიწყებინა ვლახეთიც და ტახტიც. შემეძლო მშვიდად მეცხოვრა მარიასთან და ჩვენს შვილებთან ერთად. როგორ მენატრებოდნენ, როცა უკვე ვიგემე ნამდვილი ბედნიერება სწორედ მაშინ დავკარგე. არა მარტო ისინი საკუთარი თავისუფლებაც. უძლურება ეს ყველაზე საშინელი გრძნობაა, როცა ვერაფერს აკეთებ, როცა ვერ იცავ საყვარელ ადამიანებს. ახლა აქ ფიქრის დრო მქონდა და წარსული გადავაფასე. ვნანობდი დაკარგულ წლებს, რაც მარიას გარეშე გავატარე. უკან დაბრუნება რომ შემძლებოდა 15 წლის წინ, ტრანსილვანიაში გადავიდოდი და მარიასაც თან წავიყვანდი. ადამიანები გვიან ვხვდებით წარსულ შეცდომებს, წასრულის დანაკარგებს. როცა გაუსაძლისი ხდებოდა ციხე მარიას წერილს ვკითხულობდი და ვმშვიდდებოდი.
-ვლად პაპის წარმომადგენელი ჩამოვიდა, შენს შესახებ ინფორმაციას იძიებს.-გახარებულმა მაცნობა ლაზარემ.-ხომ გითხარი მარია საქმეს ბოლომდე მიიყვანსთქო.
-მალდობა.-გახარებული ვიყავი ახალი ამბით. ვფიქრობდი, რომ ჩემი ტყვეობა დასრულდებოდა. გახარებულმა წერილის წერა დავიწყე.
„მარია, პაპის წარმომადგენელი ჩამოვიდა უნგრეთში, იმედია ყველაფერი გაირკვევა და ეს კოშმარიც დასრულდება. პირველი რასაც გავაკეთებ შენთან წამოვალ და გულში ჩაგიკრავ. მენატრები, ძალიან მენატრები, გაუსაძლისია უშენოდ გატარებული ყოველი წამი. გახსოვდეს, რომ შენ მუდამ ჩემს გულში იქნები, რაც არ უნდა მოხდეს.
ვლადი.“
წერილი ლაზარეს გავატანე, რომ მარიასთვის გადაეცა. დღეები დღეებს მისდევდა და მე ისევ არ მანთავისუფლებდნენ. ორი წელი გავიდა თითქმის, რაც ციხეში ვიყავი. ლაზარე აღარ მოდიოდა, მოვიკითხე და მითხრეს, რომ გაემგზავრა. მარიასგან არაფერი ისმოდა, უკვე ჭკუიდან ვიშლებოდი, გამწარებული გისოსებს ვაწყდებოდი.

მარია,
ვლადს ვერაფრით ვეხმარებოდი. ეს უძლურება მაგიჟებდა. კატალინას სახლი დავტოვეთ, ვეღარავის ვენდობოდი, ამიტომაც ტრანსილვანიაში ქალაქ სიღიორაში გადავედი სადაც ვლადი დაიბადა და გაიზარდა. ვლადის ნათესავებს დავუწყე ძებნა. ვერავის მივაკვლიე, გარდა ერთი მოხუცი ქალისა, რომელმაც მითხრა, რომ ვლადის ძიძა იყო. ამ ამბავმა ძალიან გამახარა. მის ქმარს საკმაო მიწა ჰქონდა მფლობელობაში, მსხვილფეხა პირუტყვის ფერმა ფქონდათ მამულში.
-აქ არაფერი დაგემუქრებათ ძვირფასო.-გულში ჩამიკრა ელენმა.
-მადლობა, თქვენი დახმარება ისე მჭირდება.-ცრემლები ვეღარ შევიკავე, ამდენი ხნის დაგროვილმა ტკივილმა ერთიანად იფეთქა ჩემში.-ბავშვები მყუდრო და უსაფრთხო ადგილზე მინდა იყვნენე. მე კი როგორმე უნდა მოვახერხო და ვლადს დავეხმარო.
-აქ უსაფრთხოდ იქნებიან შვილო. მაგრამ შენ რომ რამე დაგემართოს? შენ როგორ დაეხმარები?-ცრემლიანი თვალები შეიმშრალა ელენმა.
-გრაფ სიზიგმუნდ სენტგიორგს მივმართავ.-ჩავილაპარაკე.-პაპს დაელაპარაკება.
-გრაფი და მისი ძმა კარგი ადამიანები არიან. მათიასმა იმხელა გადასახადები დაგვიწესა, მხოლოდ ძმები სენტგიორგრბი შეეწინააღმდეგნენ.
-მაგრამ ვერაფერს გახდნენ მათიასთან.-სევდიანად ჩავილაპარაკე.
-როდის მიდიხარ გრაფთან?
-ხვალვე წავალ, დროს ვერ დავკარგავ.
-კარგი შვილო, ბავშვებზე არ იდარდო, სითბოს და მზრუნველობას არ მოვაკლებ.-თმაზე მომეფერა ელენი.
მეორე დილით გავემგზავრე სენტგიორგების მამულში. ძმები სენტგიორგები ტრანსილვანიის ვოევოდები გახდნენ იმ წელს. ისინი საღმრთო რომის პაპის ტიტულს ფლობდნენ და მათიასის თავგასულობა არც მათ მოსწონდათ. ამიტომაც იმედი მქონდა, რომ პაპთან მომყვებოდნენ.
-გრაფო.-თავი დავუკარი სიზიგმუნდ სენტგიორგს.
-მშვენიერი მარია.-გაიღიმა გრაფმა.-თქვენზე ბევრი მსმენია, მიხარია, რომ გაგიცანით.
-საინტერესოა ვისგან გსმენიათ ჩემს შესახებ.-თვალები დავაწვრილე და იტერესით შევხედე გრაფს.
-თვით მათიას კორვინუსისგან.-გაიღიმა გრაფმა.
-მეფე ჩემზე გესაუბრათ?-გაკვირვებულმა შევხედე.
-ის მოხიბლულია თქვენით.
-მე კი მეზიზღება, სიამოვნებით გამოვჭრიდი ყელს.-ზიზრით ჩავილაპარაკე, რაზეც გრაფს გაეცინა.
-სიამოვნებით დაგეხმარებით მაგ საქმეში.-ისევ იცინოდა სიზიგმუნდი.
-ვიცი თქვენს ოჯახს დიდი გავლენა აქვს პაპზე. მინდა დახმარება გთხოვოთ გრაფო.
-გავემგზავროთ და ერთად დაველაპარაკოთ პაპს.-თავი დამიკრა გრაფმა.
-დიდი მადლობა.
-მარია, დიდი იმედი ნუ გექნებათ, რომ პაპი დაგიჯერებთ. იმ ბროშურებში რაც პაპის ლეგატს აჩვენა მათიასმა საშინელებები წერია. მე ვიცნობ მათიასს და ვიცი რისი მკადრებელია, მაგრამ ხალხი არ იცნობს, არც პაპი არ იცნობს მას და მერწმუნე ამ სიბინძურის სჯერათ.
-როგორ შეიძლება დაიჯერონ, რომ ვლადი თავის ხალხს კლავდა და სარზე აცვავდა. ის ასე თურქებს უსწორდებოდა. ის ერთადერთი დაუპირისპირდა მეჰმედს და ის შეაჩერა. ვლადის დამსახურებაა, რომ ახლა უნგრეთში ზის ის უნამუსო მეფე და ათას საზიზღობას აბრალებს. ვლადი, რომ არა უნგრეთსაც დაიპყრობდა უკვე მეჰმედი.
-ვიცი მარია, მე ნუ მიხნი. მათიასი რომ არამზადაა ეგ ჩემზე უკეთ არავინ იცის. -ჩაილაპარაკა სიზიგმუნდმა და ფანჯარაში გაიხედა.-პაპმა ვლადს ფული გამოუგზავნა, ის ფული არ ეყო ვალებში, რაც მიითვისა, იმხელა გადასახადები დაუწესა ტრანსილვაიელ ხალხს ლამის წელში გაწყდნენ მუშაობით, რომ შიმშილით არ დაიხოცონ და საკვებად დარჩეთ რამე. არც კი მოგვისმინა მე და ჩემს ძმას. დიდი ხანი ვერ ვუყურებ ჩემს ხალხს როგორც ექცევა. მათიასს მალე დავუპირისპირდები. მანამდე კი გამოგყვებით პაპთან. დიდი იმედი არ მაქვს მაგრამ ჩვენ ვეცადოთ.-გამიღიმა გრაფმა.-თქვენს ოთახს გაჩვენებენ, რამდენიმე დღეში გავემგზავროთ.
-მადლობა მხარდაჭერისთვის.-თავი დავუკარი და მსახურს გავყევი.
რამდენიმე დღეში უნგრეთში ჩავედით. მიხეილ სილაგის სახლში მივედი, მაგრამ ცუდი ამბავი დამხვდა. ჩვენი მეგობარი გარდაიცვალა, არ გამიკვირდებოდა ამაშიც თუ მათიასის ხელი ერია. უკან ვბრუნდებოდით, რომ ჩვენს ეტლს მათიასის მხედრობა წამოეწია და ალყაში მოგვაქციეს.
-მარია პანიჩი და სიზიგმუნდ სენტგიორგი. უნგრეთში ჩამოდიან და მე არ მსტუმრობენ.-ირონიულად ჩაილაპარაკა მათიასმა და ცხენიდან ჩამოვიდა.
-ვაპირებდით თქვენო ბრწყინვალებავ.-ჩაილაპრაკა გრაფმა სიზიგმუნდმა.-უბრალოდ ძველი მეგობრის მონახულება გადავწყვიტეთ. თუმცა სამწუხარო ამბავი გავიგეთ, გრაფი სილაგი მომკვდარა. რა სამწუხაროა, რომ ასეთი დიდსულოვანი ადამიანები გვტოვებენ, ხოლო არამზადები ამ დედამიწას ამძიმებენ.-ზიზღი ვერ დამალა სიზიგმუნდმა.
-ბიძაჩემი მეც ძალიან მტკივა გრაფო.-ზიზღნარევ მზერაში არც მათიასი ჩამორჩა სიზიგმუნდს. თვალებით რომ შესძლებოდათ ბრძოლა ახლა ამ ველზე სისხლის გუბეები იდგებოდა.-დღეს ჩემს ბიძაშვილს, იუსტინა სილაგს ვათხოვებ, პატივი დამდეთ და მეწვით სასახლეში.
-გეწვევით.-თავი დავუკარი მათიასს. არ მინდოდა ამ ორს შორის რამე ცუდი მომხდარიყო, ახლა ამის დრო არ იყო. მე პაპთან უნდა ჩავსულიყავი. ზიზღი მოვთოკე და ფარისევლური ღიმილი ავიკარი სახეზე. ეს საკმარისი აღმოჩნდა, მათიასი წინ თავად გაგვიძღვა სასახლისკენ.
-თავი აკონტროლეთ გრაფო. მისი გამოწვევა კარგს არაფერს მოგვიტანს.
-კარგი მარია.-გამიღიმა სიზიგმუნდმა.
სასახლეში ორსოლა ვნახე. ძველი მეგობრის ნახვა ძალიან გამიხარდა. ლამაზი კაბა მაჩუქა წვეულებისთვის და თავად გამომაწყო.
-იუსტინა სილაგი შენი ვინ არის ორსოლა?-შევეკითხე ორსოლას.
-ჩემი ბიძაშვილია. ჯერ მხოლოდ 14 წლის არის, ის და მათიასი ერთად იზრდებოდნენ. ერთი ცომით არიან მოზელილები. სარფიანად ათხოვებს მათიასი, მისი მომავალი ქმარი ტრანსილვანიის ახალ მიწებს ფლობს. ასე უკეთ გააკონტროლებს ტრანსილვანიას და ხალხს წელში გაწყვეტს გადასახადებით. -ზიზღით ლაპარაკობდა ორსოლა.-ვლადის გამო ძალიან ვწუხვარ ძვირფასო. აქ რატომ ჩამოხვედი?
-მიხეილის მოსანახულებლად ვიყავი, არ ვიცოდი.. ვწუხვარ..-თვალები ამიცრემლიანდა.
-ის ვლადის საუკეთესო მეგობარი იყო. რაც მათიასმა ვლადს გაუკეთა ამან მიხეილი გაანადგურა. ერთ ხანს არწმუნებდა მათიასს ვლადი გამოეშვა, მაგრამ ვერაფერს გახდა. მერე სასმლის სმა დაიწყო და გულმა უმტყუნა. მიხეილი ზედმეტად კარგი ადამინი იყო ამ ხროვისთვის, ვინც ამ სასახლეში შეიკრიბებიან დღეს საღამოს.
-ვლადი უფროს ძმას ეძახდა.-გამეღიმა.
-მარია რაღაც მინდა გითხრა.
-მითხარი.-ორსოლა იატაკს უყურებდა და თითებს ნერვიულად იმტვრევდა.
-მათიასს მოსწონხარ, მეშინია, რომ შეიძლება რამე გავნოს. ვლადის დაპატიმრებას..-ორსოლა გაჩუმდა.
-ფიქრობ რომ ეს ჩემს გამო გააკეთა?-გაკვირვებულმა შევხედე ორსოლას.
-მას კატალინა ძალიან უყვარდა. მე ხომ ვიცი, რომ ის დაავადდა. მათიასს დღემდე არ სჯერა, რომ კატალინა შავი ჭირით გარდაიცვალა. რაც შენ გნახა მას მერე სხვანაირი გახდა. შენს შესახებ ინფორმაციას არკვევდა. ხალხი ვლახეთშიც კი გაგზავნა. მიხეილმა მითხრა სიკვდილამდე ცოტა ხნით ადრე. მეშინია რამე არ გავნოს.
-სიზიგმუნდი უნდა ვნახო.-სწრაფად გამოვედი ოთახიდან და პირდაპირ მათიასს გადავწყდი. თავი დავუკარი და ის იყო გვერდი უნდა ამევლო, რომ მკლავზე ძლიერად მომკიდა ხელი.
-გინდა გავუშვა?-ჩემს ყურთან დაიჩურჩულა.
-არ მინდა.-თვალებში შევხედე მათიასს და ისე ჩავილაპარაკე.
-არასწორი პასუხია, ვლახეთში თქვენს სიყვარულზე ლეგენდები დადის, ველოდი მთხოვდი, რომ გამეშვა.-ისევ ჩურჩულებდა მათიასი.-აქეთ წამოდი.-ხელი არ გაუშვია ისე წამიყვანა და ერთ ერთ ოთახში შემიყვანა. ბიბლიოთეკა იყო, საკმაოდ მდიდარი, მრავალფეროვანი წიგნებით.-სტამბა დავაარსე და ჩემი ბიბლიოთეკა კიდევ უფრო გავამდიდრე.
-სტამბა ბროშურებისთვის დააარსეთ, რათა ვლადის სახელი ტალახში ამოგესვარათ.
-მართალია, ეს გენიალური გეგმა იმ პატარა გოგომ მომაწოდა დღეს რომ ქორწილი აქვს.
-იუსტინამ? ის ხომ ბავშვია.-გაკვირვებულმა შევხედე.
-ბავშვი.-ხმამაღლა გაიცინა მათიასმა.-საშიში ბავშვია, ძალიან საშიში.
-მე მივდივარ.-გვერდი ავუარე და ის იყო კარი უნდა გამეღო, რომ მათიასი წინ დამიდგა.
-მთხოვე, რომ გამოვუშვა.
-არ გთხოვთ. ეშმაკს არ გავურიგდები.
-ამ ეშმაკს თუ სურს შენთან გარიგება?
-მე არ მსურს. მიდი მეც დამაპატიმრე, მერე დაწერე ათასი სისაძაგლე. მიდი, რას ელოდები?-ხელები წინ გავიშვირე.
-ტყუილად მიდიხარ პაპათან. მისმა ლეგატმა დაიჯერა ვლადის ეშმაკისეულობა. სჯობს მე გამირიგდე.
-ძალაუფლებამ თქვენი რეალური სახე გამოაჩინა.
-არ გაბედო ჩემთვის ზურგის შექცევა.-დამიყვირა მათიასმა.
-და რას იზავთ? წიგნები და ენების ცოდნა ვერ დაგეხმარებათ, სანამ პირს გააღებთ მანამდე მოგიგრეხთ კისერს. ჩემთან ხუმრობას არ გირჩევ.-თითი ცხვირთან მივუტანე.
-თავი ყოვლის შემძლე გგონია?-მკლავში წამავლო ხელი და ძლიერად მომიჭირა.
-მაშინ, როცა შენ წიგნებში იქექებოდი, მე და ვლადი მეჰმედს ვებრძოდით. ეს ფუფუნება ახლა მეჰმედის, რომ არ არის ჩვენ უნდა გვიმადლოდე, მაგრამ ვინ მოგცა მაგდენი ჭკუა. ერთი ყოყოჩი ბავშვი ხარ, რომელსაც ჰგონია, რომ ძალაუფლება აქვს. შენ არ იცი რა შემიძლია თუ გავმწარდი. მეჰმედს ვეახლები და ვთხოვ რომ იმ ტახტზე გაგიპოს გული, რომელზეც ახლა ზიხარ. ასე, რომ ჩემთან მუქარას მორჩი და არ გაბედო და ვლადს არაფერი დაუშავო თორემ ყველა წმინდანს ვფიცავ ეშმაკიც ვერ გიშველის.-ხელი ცივად გამიშვა და ბიბლიოთეკიდან გამოვედი. სწრაფად გამოვიცვალე და სიზიგმუნდი მოვძებნე.
-მგონი აზრი არ აქვს ვლადის ციხიდან გამოყვანას. გარეთ საშინელება ხდება, ხალხს მართლა სჯერა ამ ნაჯღაბნის.-მითხრა სიზიგმუნდმა.
-ტრანსილვანიაში სანამ დავბრუნდებით ერთი საქმე მაქვს მოსაგვარებელი, სასახლიდან გავდივარ. მათიასს უთხარი, რომ ტრანსილვანიში დავბრუნდი.-დავუბარე სიზიგმუნდს და ლაზარეს მივაკითხე სახლში.
-მარია.-გულში ჩამიკრა ლაზარემ.
-უნდა დამეხმარო.
-წერილს ვეღარ წავიღებ, გამანთავისუფლეს.-თავი დახარა ლაზარემ.
-როდის?
-მალევე. მეფე იყო ციხეში მოსული, შენზე ბევრი რამ იცოდა, მეც..
-ჩემზე ყველაფერი მოგაყოლა.-გაბრაზებულმა შევხედე ლაზარეს.
-ყველაფერი არა, თურქეთის ამბები. შენზე არაფერი არ ვიცი.
-ღმერთო ლაზარე, ტვინი საერთოდ არ გიმუშავებს?
-დამემუქრა, სიკვდილით დამემუქრნენ. ოჯახი მყავს, მეც ვაღიარე, რომ ციხეში შეგიშვი. გამანთავისუფლეს.-თავი ხელებში ჩარგო ლაზარემ.
-მე წავედი.-ზურგი შევაქციე ერთადერთ ძმას და წამოვედი. სასახლეში წვეულებაზე მივედი, არ მელოდნენ.
-მეგონა წახვედი.-ჩაილაპარაკა სიზიგმუნდმა.
-მარტო ხომ არ დაგტოვებდით ტურების ხროვაში.-გავუღიმე.
-ხვალ მე გავემგზავრები პაპთან, თქვენ დაბრუნდით ტრანსილვანიაში.
-კარგით.-თავი დავუქნიე გრაფს.
-მიხარია, რომ აქ ხარ.-ორსოლამ გამიღიმა.-ეს კაბა ძალიან გიხდება.
-მადლობა, შენ ნამდვილი მეგობარი ხარ.
-მშვენიერო ქალბატონებო.-მათიასი მოგვიახლოვდა.-საცეკვაოდ გამომყევით.-ხელი გამომიწოდა. მეც გავყევი.
-ნამდვილი არამზადა ხართ.-ჩავილაპარაკე.
-ლაზარე ვერ დაგეხმარა?-გაეღიმა.
-მე გაგაფრთხილე. ჩემთან ხუმრობას არ გირჩევ.-შევხედე გაბრაზებულმა.
-ნახავ მას და იმ ღამეს ჩემთან გაატარებ.-ყურში ჩამჩურჩულა.
-მირჩევნია მოვკვდე. ვლადს თუ თმის ღერი ჩამოუვარდება მერწმუნე იმ დღით დაასრულებ სიცოცხლეს.
-ისრით? გავიგე მიზანს არ აცილებსო.-გაეღიმა.-შენგან დაჭრილი კაცები მომრავდნენ. გრაფი სენტგიორგიც დაგიმორჩილებიათ.
-თქვენს ბრწყინვალებასაც გული გამალებით უცემს.-ირონიულად შევხედე.-მე გაგაფრთხილეთ.
სიზიგმუნდი პაპთან გაეგზავრა, მე კი უნგრეთში დავრჩი. ორი დღის მერე შევაღწიე ბუდას ციხეში ჩუმად. სასმელ წყალში ძილის წამალ