შვიდი წამი 2

შემდეგი რამდენიმე კვირა ერთგვარ „ცივ ომს“ ჰგავდა, რომელიც ფინჯან ყავასა და სამუშაო მაგიდებს შორის მიმდინარეობდა. ჩვენი დიალოგები ყოველთვის საქმიანი იყო, მაგრამ ყოველი სიტყვის მიღმა რაღაც სხვა იგრძნობოდა — თითქოს ერთმანეთს ვამოწმებდით, ვინ უფრო ადრე დათმობდა საკუთარ პოზიციას.
ჯაბა ჩემს მაგიდასთან იდგა და ერთ-ერთ ქეისზე მედავებოდა. ისევ ის თემა — კლიენტი, რომელიც სისტემამ დაბლოკა, მან კი გამოსავლის მოძებნა სთხოვა.
— ჯაბა, გასაგებად ვთქვი: ამ კლიენტს სამი გადაცილება აქვს. ჩვენი პოლიტიკა ამაზე მკაცრია, — ვთქვი და საბუთებს ხაზი გადავუსვი.
— პოლიტიკა მკაცრია, მაგრამ მიზეზი ნახეთ? — მან ფურცელი ისევ ჩემკენ მოაჩოჩა. — კაცს ოპერაცია დასჭირდა. სამი თვეა სტაბილურად იხდის, უბრალოდ ფორსმაჟორი ჰქონდა. თქვენ მართლა გჯერათ, რომ ეს სამი თვე უფრო მეტს ამბობს მის საიმედოობაზე, ვიდრე წინა ხუთი წელი?
— მე მჯერა იმის, რაც მონიტორზე წერია. რიცხვები არ ტყუიან.
— რიცხვები არ ტყუიან, მაგრამ არც სრულ სურათს გვიჩვენებენ, — მან ოდნავ ჩაიცინა და ჩემს მაგიდას დაეყრდნო. — იცით, რა არის თქვენი პრობლემა? ისე გეშინიათ შეცდომის დაშვების, რომ საერთოდ აღარ უშვებთ ცხოვრებას თქვენს გეგმებში. ყველაფერი კვადრატებში გაქვთ ჩასმული.
— ეს ჩემი სამსახურია და არა პრობლემა, — ხმას ავუწიე, რადგან მისმა სიტყვებმა ზუსტად იქ დამარტყა, სადაც ყველაზე მეტად მტკიოდა.
— ეს თქვენი თავშესაფარია, — მომიგო მშვიდად. — თქვენ ამ წესების მიღმა იმალებით, რომ არ მოგიწიოთ გადაწყვეტილების მიღება საკუთარი პასუხისმგებლობით. მაგრამ იცით, რა არის ირონია? ის „არეულობა“, რომელსაც ასე გაურბიხართ, მაინც მოგაგნებთ.
გავჩუმდი. ვერაფერი ვუპასუხე, რადგან მის თვალებში დავინახე, რომ ის ჩემს მენეჯერულ ნიღაბს მიღმა იყურებოდა. მან გარდატეხა მოულოდნელად მოხდა. სამსახურიდან გვიან გამოვედი, გარეთ კი ისეთი თავსხმა წვიმა იყო, რომ მანქანამდე მისვლაც კი შეუძლებელი ჩანდა. შენობის შესასვლელთან ვიდექი და ველოდებოდი, როდის გადაიღებდა.
ჯაბაც იქ იყო. სიგარეტს ეწეოდა და წვიმას უყურებდა.
— ისევ ელოდებით? — მკითხა ისე, რომ ჩემკენ არც გამოუხედავს.
— ჰო, მანქანამდე ვერ მივალ.
— ხანდახან უნდა დასველდე, რომ გაიგო — წვიმა არ გკლავს, — მითხრა მან, სიგარეტი გადააგდო და ჩემკენ შემობრუნდა. — სხვათა შორის, იმ კლიენტს კრედიტი სხვაგან დაუმტკიცეს. დღეს მადლობის სათქმელად დამირეკა.
ვიგრძენი, როგორ მომეშვა რაღაც შიგნით. აღარ მინდოდა მასთან დავა. გადაღლილი ვიყავი.
— კარგია, მიხარია მისთვის, — ვთქვი გულწრფელად.
მან გაოცებულმა შემომხედა. ალბათ ელოდა, რომ ისევ „პროტოკოლზე“ დავუწყებდი ლექციას.
— იცით… — დაიწყო მან და ხმა დაურბილდა, — თქვენს წიგნშიც ასეთი მკაცრი ხართ?
გავშრი. წიგნზე არავინ იცოდა, ელის გარდა.
— რა წიგნზე ლაპარაკობ? — ვკითხე და ვეცადე დაბნეულობა დამემალა.
— უბრალოდ ვხვდები. იმ ადამიანებს, ვინც ცხოვრებაში ასეთ წესრიგს ითხოვს, ჩვეულებრივ, სადღაც ფურცლებზე აქვთ საკუთარი სამყარო, სადაც ყველაფრის უფლებას აძლევენ თავს. თქვენი მზერა გყიდით, როცა ფიქრებში იძირებით.
იმ წამს წვიმის ხმა გაძლიერდა, მაგრამ ჩვენს შორის უცნაური სიახლოვე გაჩნდა. ეს აღარ იყო მენეჯერისა და ოპერატორის დიალოგი. ეს იყო ორი ადამიანის შეხვედრა, რომლებმაც ერთმანეთის საიდუმლოებები ჰაერში დაიჭირეს.
— არეულობააო, თქვით… — ჩავილაპარაკე მე.
— ჰო, სრული არეულობაა, — გაიღიმა მან. — მაგრამ სწორედ მაგაშია მთელი აზრი. წამოდით, გაგაცილებთ, თორემ აქამდე დილამდე მოგიწევთ დგომა.
და მე გავყევი. პირველად ცხოვრებაში, არ მაინტერესებდა, რომ სველი ფეხსაცმლით ჩავჯდებოდი მანქანაში და რომ ჩემი გეგმა — საღამო მშვიდად გამეტარებინა — საბოლოოდ ჩაიშალა. ჩემში დაინახა ის შიში, რომელსაც მე თვითონაც ვერ ვუტყდებოდი.
დავბრუნდით ცხრიდან ექვსამდე რეჟიმში, მაგრამ იმ წვიმიანმა საღამომ ჩვენს შორის რაღაც უხილავი ძაფი გააბა. ახლა ყოველი სამუშაო დიალოგი ორმაგ თამაშს ჰგავდა.
ორშაბათ დილას ოფისში ისევ „მენეჯერის“ ნიღბით მივედი. თითქოს ის წვიმიანი საღამო და მანქანაში გატარებული წუთები საერთოდ არ ყოფილა. ჯაბა ჩემს კაბინეტში შემოვიდა, ხელში კვირის რეპორტი ეჭირა.
— დილა მშვიდობისა. თქვენი საყვარელი რიცხვები მოგიტანეთ, — თქვა მან და ფურცლები მაგიდაზე დამიდო. ხმაში ისევ ის საქმიანი ტონი ჰქონდა, მაგრამ მზერა… მზერა ზედმეტად დიდხანს გაუჩერდა ჩემს ხელებზე, რომლებიც კალამს ნერვიულად ათამაშებდნენ.
— მადლობა, ჯაბა. იმედია, ამჯერად მაინც ემთხვევა თქვენი „ხედვები“ ჩვენს სტატისტიკას, — ვუპასუხე მე და ისე ჩავხედე ფურცლებს, თითქოს იქ რამე ეწერა.
— სტატისტიკა მშრალია, — ჩაილაპარაკა მან და მაგიდასთან ახლოს მოიწია, თითქოს ერთ-ერთ გრაფაზე მიმითითებდა. — აი, აქ, მეოთხე პუნქტში, გადახრაა. ზუსტად ისეთი, როგორიც პროგნოზირებად სისტემებს სჭირდებათ ხოლმე, რომ ცოტათი… გაცოცხლდნენ.
მე თავი ავწიე. ჩვენს შორის მანძილი იმაზე მცირე იყო, ვიდრე ეტიკეტი ითვალისწინებდა.
— გადახრები რისკს შეიცავს, — ვთქვი ჩუმად. ჩემს სიტყვებში კრედიტებზე მეტად ჩვენს ურთიერთობაზე ვსაუბრობდი.
— რისკი ერთადერთი რამაა, რაც ამ ერთფეროვნებას აზრს აძლევს, — მომიგო მან. მისი ხმა ახლა მხოლოდ ჩემთვის ისმოდა, მიუხედავად იმისა, რომ კარი ღია იყო და დერეფანში თანამშრომლების ხმაური ისმოდა. — სხვათა შორის, იმ „წიგნის“ ახალი თავი ხომ არ დაგიწერიათ? მგონია, რომ დღევანდელი წვიმა კარგ ინსპირაციას მოგცემდათ.
— წვიმა აღარ არის, ჯაბა. მზეა, — ვცადე თემის შეცვლა.
— მზე მხოლოდ ზედაპირზეა, — ჩაიღიმა მან, გამომწვევად შემომხედა, რეპორტს ხელი დაჰკრა და გასასვლელისკენ წავიდა. — ველოდები თქვენს რეზოლუციას. ოღონდ, ეცადეთ, ისეთივე მკაცრი არ იყოთ, როგორიც დილით ჩანხართ.
ის გავიდა, მე კი დავრჩი ფურცლებთან, სადაც ციფრების ნაცვლად მხოლოდ მისი ხმა და ის გაუთქმელი დაპირება მესმოდა, რომელიც ჩვენს „ოფიციალურ“ დიალოგებს მიღმა იმალებოდა.
ორშაბათ დილას ოფისში ჰაერი ისეთივე სქელი იყო, როგორც გაციებული ყავა ჩემს ჭიქაში. კაბინეტის ღია კარიდან ვხედავდი, როგორ მოძრაობდა ჯაბა — ზედმეტად მშვიდი, ზედმეტად თავდაჯერებული იმ ადამიანისთვის, ვინც ორი დღის წინ ჩემს ყველაზე დიდ საიდუმლოს თითი დააჭირა.
როცა შემოვიდა, მზერა არ ამიწევია. ფურცლებზე რაღაცებს გაუაზრებლად ვინიშნავდი.
— ქალბატონო მენეჯერო, თქვენს მაგიდაზე ისევ წესრიგია, — თქვა მან და სკამზე ისე დაეშვა, თითქოს ნებართვას არც ელოდა. — თუმცა, მგონია, რომ ეს მხოლოდ დეკორაციაა.
— ჯაბა, გადავიდეთ საქმეზე, — ვთქვი მკაცრად და კალამი გვერდზე გადავდე. — თქვენი რეპორტი ვნახე. რისკების შეფასება სუბიექტურია. თქვენ „ინტუიციას“ ეყრდნობოდით, მე კი ფაქტები მჭირდება.
მან ოდნავ წინ გადმოიხარა. ჩვენს შორის მხოლოდ მაგიდა და ჩემი აკანკალებული თავდაცვის ზღუდე იყო.
— ფაქტი ის არის, რომ თქვენ გეშინიათ იმის, რაც ფორმულებში არ ჯდება, — მისი ხმა დაბალი იყო, თითქმის ჩურჩული, მაგრამ ოფიციალურ ტონს არ სცილდებოდა. — აი, ამ გრაფაში, სადაც წერთ „გაურკვეველი პერსპექტივა“, სინამდვილეში უნდა ეწეროს „შიში“. რატომ გგონიათ, რომ თუ ადამიანი ერთხელ წაიქცა, ის აუცილებლად არასაიმედოა?
— იმიტომ, რომ სისტემა ასე მუშაობს. შეცდომას შედეგი მოჰყვება, — ვუპასუხე და ვიგრძენი, როგორ დამიმძიმდა სუნთქვა.
— შეცდომა ხანდახან საუკეთესო რამაა, რაც შეიძლება მოხდეს, — მან თვალი თვალში გამიყარა. — ის გაიძულებს, ფურცლებიდან თავი აიღო და დაინახო, რომ შენს წინ ცოცხალი ადამიანი დგას და არა ციფრების გროვა. თქვენს წიგნშიც ასეა? პერსონაჟები მხოლოდ მაშინ არიან მართლები, როცა წესებს იცავენ? თუ უფლებას აძლევთ, რომ ზოგჯერ… დაშავდნენ?
გავშერი. ეს აღარ იყო კამათი კრედიტზე. ეს იყო პირდაპირი დარტყმა ჩემს შინაგან იზოლაციაზე.
— ჩემს წიგნში… — დავიწყე და ხმა გამებზარა, — პერსონაჟები ყოველთვის იხდიან ფასს თავიანთი არჩევანისთვის.
— მაშინ მიეცით მათ უფლება, ეს ფასი გადაიხადონ, — დაასრულა მან, წამოდგა და საქაღალდე მაგიდაზე დატოვა. — ნუ დაიცავთ მათ საკუთარი თავისგან. ეს მოსაწყენია. და ნუ დაიცავთ საკუთარ თავსაც ასე მონდომებით. მზეა გარეთ, მაგრამ თქვენ ისევ იმ წვიმაში დგახართ.
გავიდა. კარი არ მიუხურავს, მაგრამ მე ვიგრძენი, როგორ ჩამოიქცა ჩემი კაბინეტის უხილავი კედლები. დავხედე რეპორტს. იქ, სადაც ჯაბას ხელი შეეხო, ფურცელი ოდნავ დაჭმუჭნულიყო. ეს იყო ერთადერთი „არეულობა“ ჩემს იდეალურ მაგიდაზე და, უცნაურია, მაგრამ პირველად ცხოვრებაში, მისი გასწორება არ მომინდა.
ჩვენი ურთიერთობა უცნაურ, ფორმალურ-მეგობრულ რიტუალში გადაიზარდა. ყოველ დილით, ზუსტად ათის ნახევარზე, ის ჩემს მაგიდაზე ყავის ფინჯანს დებდა — უსიტყვოდ, მხოლოდ თვალების ოდნავი მოჭუტვით, რაც იმას ნიშნავდა: „ვიცი, რომ დღესაც ისეთივე მკაცრი იქნები, როგორიც გუშინ“.
მე კი ამ „მკაცრი მენეჯერის“ როლში ვიჭედებოდი. ვერ ვხვდებოდი, სად მთავრდებოდა სამუშაო და სად იწყებოდა ჯაბა. ჩემს თავს ვუმტკიცებდი, რომ ეს მხოლოდ მეგობრობა იყო ინტელექტუალური თამაში ორ ადამიანს შორის, რომლებსაც ერთმანეთის ესმოდათ. მაგრამ როცა ის ოთახიდან გადიოდა, ჩემი მზერა უნებურად მისი ზურგისკენ გარბოდა და ჰაერში მისი სიგარეტისა და წვიმის სურნელი რჩებოდა.
— დღეს ადრე მიდიხართ? — მკითხა მან ერთ საღამოს, როცა ჩანთას ვალაგებდი. მის ხმაში აღარ იყო ის ძველი, გამომწვევი ირონია. ახლა რაღაც სხვა იგრძნობოდა — მზრუნველობა, რომელიც ყველაზე მეტად მაშინებდა.
— საქმეები მაქვს, — მოკლედ მოვჭერი და ვეცადე, მისთვის არ შემეხედა.
— საქმეები თუ „ფურცლებზე გაქცევა“? — გაიღიმა მან და მაგიდასთან ჩამოჯდა. — იცით, ხანდახან მგონია, რომ მეგობრები ვართ. მერე კი ისეთ კედელს აღმართავთ ხოლმე, რომ მგონია, საერთოდ არც მიცნობთ.
— ჯაბა, ჩვენ კოლეგები ვართ, — ვთქვი მე, მაგრამ ჩემი ხმა საკმარისად დაჯერებულად არ ჟღერდა.
— კოლეგები ერთმანეთის თვალებში „საკუთარ სამყაროებს“ არ ეძებენ, — მომიგო მან ჩუმად.
იმ წამს ვიგრძენი, როგორ გამიჩერდა გული. ეს იყო ის საზღვარი, რომლის გადაკვეთისაც ასე ძალიან მეშინოდა. მეგობრობა უსაფრთხო იყო, მეგობრობა გასაგები იყო. მაგრამ ის, რაც ჩემს შიგნით იღვიძებდა ყოველ ჯერზე, როცა ის სახელით მომმართავდა, მეგობრობაში აღარ თავსდებოდა. ეს იყო გაურკვევლობა, რომელიც მტანჯავდა და ამავდროულად, მაცოცხლებდა.
ვერ ვიჯერებდი, რომ მე — ადამიანი, რომელსაც ყველაფერი ცხრილებში ჰქონდა გაწერილი — ასე უმწეოდ ვიყავი გაჭედილი ორ განცდას შორის. მოწონება? არა, ეს ზედმეტად მარტივი სიტყვა იყო. ეს იყო მიზიდულობა, რომელსაც წინააღმდეგობას ვუწევდი, რადგან მისი აღიარება ჩემი მთელი სამყაროს ნგრევას ნიშნავდა.
— არ ვიცი, რა გიპასუხოთ, — ამოვთქვი ბოლოს.
— პასუხი საჭირო არ არის, — მითხრა მან, წამოდგა და კარამდე მივიდა. — ზოგჯერ გაურკვევლობა უფრო მეტს ამბობს, ვიდრე ნებისმიერი „დიახ“ ან „არა“. ხვალამდე.
დავრჩი ცარიელ კაბინეტში. ჩემს მაგიდაზე ისევ იდეალური წესრიგი იყო, მაგრამ ჩემს თავში პირველად სუფევდა ის „არეულობა“, რომლისგანაც ჯაბა ასე დაჟინებით მაფრთხილებდა.
სახლში დაბრუნებულმა კარი ზურგს უკან მივიხურე და რამდენიმე წამით სიბნელეში ვიდექი. აქ ყველაფერი თავის ადგილზე იყო: გასაღები — საკიდზე, ფეხსაცმელი — თაროზე, ცხოვრება — კვადრატებში. მაგრამ როგორც კი სამუშაო მაგიდასთან დავჯექი და ლეპტოპი გადავხსენი, ვიგრძენი, რომ ჩემი წესრიგი მხოლოდ ილუზია იყო.
ფაილი გავხსენი. ბოლო რამდენიმე კვირის განმავლობაში დაწერილი აბზაცები თვალწინ გადამეშალა. კითხვა დავიწყე და სუნთქვა შემეკრა.
აქამდე მეგონა, რომ რაღაც აბსტრაქტულზე ვწერდი — პერსონაჟზე, რომელიც თავისუფლებისთვის იბრძოდა, ქაოსზე, რომელიც წესრიგს ანგრევდა… მაგრამ ახლა, როცა ჯაბას ხმა ჯერ კიდევ ყურებში მიწკრიალებდა, დავინახე ის, რასაც აქამდე თვალს ვარიდებდი.
ჩემი წიგნის ყოველი სტრიქონი, ყოველი დიალოგი და მთავარი გმირის ყოველი გამოხედვა მასზე იყო აწყობილი.
ჯაბა იყო იმ „არეულობის“ განსახიერება, რომელსაც ჩემი პერსონაჟი ეძებდა. ის იყო ის წვიმა, რომელსაც მე ფურცლებზე აღვწერდი, როგორც რაღაც საშიშს და ამავდროულად აუცილებელს. მივხვდი, რომ ამდენი ხანია არა წიგნს, არამედ ჩემს საკუთარ აღიარებას ვწერდი. ყველა ის თვისება, რაც მასში მაღიზიანებდა და ამავდროულად მაგნიტივით მიზიდავდა — მისი დაუცველობა, მისი პირდაპირობა, მისი უნარი, დაენახა ადამიანები ციფრების მიღმა — ჩემი წიგნის ხერხემლად ქცეულიყო.
გაოგნებულმა დავხედე ეკრანს.
„ვერ ვიჯერებდი…“ — ჩავჩურჩულე სიჩუმეში.
მთელი ეს დრო ვამბობდი, რომ ეს მხოლოდ „სამსახურებრივი უთანხმოება“ ან „მეგობრული ინტერესი“ იყო. მაგრამ მწერალი ჩემში გაცილებით გულწრფელი აღმოჩნდა, ვიდრე მენეჯერი. ჩემმა ქვეცნობიერმა ის გაცილებით ადრე ამოირჩია, ვიდრე მე ამის გააზრებას დავუშვებდი.
წიგნი აღარ იყო გამოგონილი ამბავი. ის იყო ჩემი და ჯაბას დაუწერელი ისტორია — ის, რასაც ოფისში, ყავის აპარატთან თუ საერთო კრებებზე ერთმანეთს ვერ ვუბედავდით. მე ის ჩემს სამყაროში შემოვუშვი, იქ, სადაც კედლები არ მქონდა აშენებული.
კლავიატურაზე თითები ამიკანკალდა. მივხვდი: თუ ამ წიგნს დავასრულებდი, მომიწევდა იმის აღიარებაც, რომ რეალურ ცხოვრებაშიც დავმარცხდი ამ „ცივ ომში“. და ეს დამარცხება ყველაზე ტკბილი რამ იყო, რაც კი ოდესმე მიგრძვნია.
ელისთან დარეკვა ყოველთვის იმას ნიშნავდა, რომ „კვადრატებში ჩასმული“ სამყარო საბოლოოდ ინგრეოდა. ის იყო ერთადერთი, ვისაც შეეძლო ჩემი დუმილიც კი გადაეთარგმნა.
ტელეფონში მხოლოდ ელის მშვიდი სუნთქვა ისმოდა, სანამ მე ვცდილობდი, სიტყვებისთვის თავი მომეყარა. ჩემი ხმა საკუთარ საძინებელშიც კი უცხოდ მეჩვენებოდა.
— ელი, ყველაფერი აირია, — ვთქვი ბოლოს. — ჩემი წიგნი… ის მთლიანად მასზეა. ყოველი თავი, ყოველი პაუზა. მე ის იქ ჩავკეტე, რომ რეალობაში მასთან გამკლავება არ დამჭირვებოდა.
— და ის რას აკეთებს? — მკითხა ელიმ ისეთი ტონით, თითქოს პასუხი წინასწარ იცოდა.
— ის? ის სულ მახსენებს, რომ „მეგობრები“ ვართ. მაგრამ ამას ისე ამბობს, თითქოს ჩემს მოთმინებას ცდის. თითქოს ელოდება, როდის ვიტყვი პირველი, რომ ეს ტყუილია. მეშინია, ელი. მეშინია, რომ ეს მოწონება კი არა, რაღაც გაცილებით დიდი და მწარეა. მოწონება კონტროლირებადია, ეს კი… ეს ქაოსია.
ელი ცოტა ხანს გაჩუმდა, მერე კი მისი ხმა უფრო რბილი გახდა:
— იცი, რა არის შენი პრობლემა? შენ მეგობრობას თავშესაფრად იყენებ, ისევე როგორც შენს წესებს. გგონია, თუ მას „მეგობარს“ დაარქმევ, ის ნაკლებად დაგწვავს? ჯაბამ დაინახა ის, რასაც შენ მალავდი — შენი სურვილი, რომ ვინმემ შენი ნიღაბი ჩამოხსნას.
— მაგრამ თუ ეს მხოლოდ ჩემი ილუზიაა? — ჩავჩურჩულე მე. — თუ ის მართლა მხოლოდ მეგობრობას მთავაზობს და მე მეჩვენება ეს ყველაფერი?
— მეგობრები არ გეუბნებიან, რომ შენს თვალებში სხვა სამყაროებს ხედავენ, — გამაწყვეტინა ელიმ. — ჩემი რჩევაა: ნუ ეცდები ამის „დალაგებას“. შენს ცხრილებში სიყვარულისთვის გრაფა არ არსებობს. უბრალოდ მიეცი უფლება ამ არეულობას, რომ მოხდეს. ხვალ, როცა ოფისში შეხვალ და ისევ „მეგობრულად“ გაგიღიმებს, ნუ დაუწყებ ძებნას ქვეტექსტებს. უბრალოდ შეხედე და აღიარე — შენთვის ის უკვე აღარ არის მხოლოდ კოლეგა.
— და მერე?
— მერე წიგნი დაასრულე. იქნებ სწორედ ფინალში მიხვდე, რისი თქმა გინდა მისთვის სინამდვილეში.
ტელეფონი გავთიშე. ელის სიტყვები ოთახში დარჩა. „მეგობრობა თავშესაფარიაო“… მართალი იყო. მე და ჯაბა ერთმანეთს ამ სიტყვით ვეთამაშებოდით, როგორც ფარით, რომ ნამდვილი დარტყმისგან დაგვეცვა თავი.