დუმილის ფასი (8-9)

თავი 8

ქეთევან ჯაფარიძის გაუჩინარებიდან ზუსტად ოცდაექვსი საათი იყო გასული. ამ ხნის განმავლობაში საგამოძიებო ჯგუფმა გადაამოწმა ათეულობით მისამართი, დაკითხა მეზობლები, შეისწავლა მიმდებარე ქუჩების სათვალთვალო კამერების არქივი და აღადგინა მისი ბოლო ცნობილი გადაადგილების მარშრუტი. თუმცა შედეგი თითქმის ნულოვანი იყო — რამდენიმე ბუნდოვანი კადრი, დროის მცირე აცდენები და ერთადერთი მოწმე, რომელსაც მხოლოდ ის ახსოვდა, რომ ქეთევანს ხელში ძველი, დაკეცილი ფოტო ეჭირა.

ანა წერეთელი არქივის ვიწრო დერეფანში იდგა და მონიტორზე გაჩერებულ ვიდეოკადრს მიაშტერდა.

ქეთევანი სადარბაზოს მძიმე კარიდან გამოდიოდა. მას მუქი, გრძელი პალტო ეცვა, მხარზე ტყავის ჩანთა ეკიდა, მარჯვენა ხელში კი რაღაც პატარა, თეთრი საგანი ეჭირა. კამერის გაფართოება საკმარისი არ იყო იმის დასადგენად, ნამდვილად ფოტო იყო ის თუ უბრალო ქაღალდის ნაგლეჯი.

— ზუსტი დრო? — იკითხა ანამ მკაცრი, დაძაბული ხმით.

სალომემ კლავიატურაზე სწრაფად მიაკაკუნა.

— გუშინ, საღამოს რვა საათსა და ორმოცდაშვიდ წუთზე. ამ კამერის საათი ზუსტად ორი წუთით უსწრებს რეალურ დროს, ეს უკვე გადავამოწმე.

— მარტო გადის სადარბაზოდან?

— ამ კონკრეტულ კადრში — კი. სხვა პირის კვალი არ ჩანს.

გიორგი მათ უკან იდგა, ხელები მძიმედ ჰქონდა მკერდზე გადაჯვარედინებული.

— შემდეგი კამერა რას აჩვენებს?

— ქუჩის მოპირდაპირე მხარესაა. ქეთევანი მარცხნივ უხვევს, მაგრამ იქ რამდენიმე წუთით სრულად ქრება მხედველობის არედან. შემდეგი ფიქსირებული ჩანაწერი მხოლოდ თერთმეტი წუთის შემდეგ გვაქვს სხვა კუთხიდან.

— და იმ დაკარგულ თერთმეტ წუთში შეიძლებოდა ყველაფერი მომხდარიყო, — ჩაილაპარაკა გიორგიმ.

— შესაძლოა, — ყოყმანით უპასუხა სალომემ. — მაგრამ კადრის არარსებობა ავტომატურად არ ნიშნავს იმას, რომ ტრაგედია ზუსტად იქ მოხდა.

გიორგიმ მკვეთრად გადახედა.

— ვიცი.

სალომემ მონიტორზე ახალი ფანჯარა გადმოიტანა.

— კიდევ ერთი დეტალი. ქეთევანის მობილური ტელეფონის ბოლო აქტივობა გუშინ, ზუსტად საღამოს ცხრის ოცდათექვსმეტ წუთზე ფიქსირდება. ამის შემდეგ ქსელთან მისი კავშირი სრულად გაწყდა.

— ზუსტად სად დაფიქსირდა ეს სიგნალი? — იკითხა ანამ.

— ჯერ მხოლოდ საბაზო სადგურის ზოგადი არეალი გვაქვს. ერთ კონკრეტულ სახლამდე ან ქუჩამდე ამ მონაცემებით ვერ დავიყვანთ. ოპერატორისგან დამატებითი თანხმობა და დეტალური ამონაწერი გვჭირდება.

— მაშინ სასწრაფოდ მოითხოვე.

სალომემ თავი დაუქნია და მუშაობას დაუბრუნდა.

— და სანამ კიდევ რაიმე ვარაუდს გამოთქვამდეთ, გახსოვდეთ: ტელეფონის გათიშვა თავისთავად არაფერს ამტკიცებს. შესაძლოა ბატარეა დაჯდა, შესაძლოა თავად თიშავდა, ან ვინმემ ძალით გამოურთო. ამ წუთისთვის ჩვენ მხოლოდ ბოლო კავშირის ფაქტი ვიცით.

— დღეს ყველას ერთნაირი დამცავი ფრაზა გაქვთ მომზადებული, — მწარედ ჩაიღიმა გიორგიმ.

— იმიტომ, რომ თითოეული ჩვენგანი ცდილობს, შიშველი ფაქტი ნაჩქარევ ვარაუდად არ აქციოს, — მშვიდად უპასუხა ანამ.

გიორგიმ ოდნავ დახარა თავი.

— კარგი. გავაგრძელოთ.

ქეთევანის ბინიდან ამოღებული პირადი ბლოკნოტი უკვე კრიმინალისტურ ლაბორატორიაში იმყოფებოდა.

***
ირაკლი ბერიძე სპეციალური ლინზით აკვირდებოდა საქაღალდეში ჩადებულ დაზიანებულ ფურცელს. მის წინ მაგიდაზე რამდენიმე ქიმიური რეაგენტი და ძველი ნიმუში ეწყო.

— ტექსტის ძირითადი ნაწილი სრულად წაკითხვადია, — თქვა მან. — მაგრამ ბოლო,ყველაზემნიშვნელოვანი სტრიქონი მექანიკურად დაზიანებულია. ზედაპირის ქიმიურ დამუშავებაზე ჯერ კიდევ ვმუშაობთ.

ანა სკამზე მიუჯდა.

— ის ფრაზა, რომელიც ლევანმა გადმოგვცა, ზუსტია?

— დიახ. ტექსტი ასე ჟღერს: „თუ ეს ფოტო ისევ გამოჩნდა, მაშინ მან იცის, რომ მე სიმართლე ვთქვი.“

— სხვა რაიმე მინიშნება არის?

ირაკლიმ ფურცელი ფრთხილად გადააბრუნა.

— მეორე მხარეს თარიღია მიწერილი. შვიდი წლის წინანდელი. ზუსტი რიცხვი ძველ საქმის არქივთან უნდა შევადაროთ.

გიორგიმ ფურცელს მძიმედ შეხედა.

— იმ პერიოდისაა, როცა ქეთევანმა თავისი მეორე ჩვენება მისცა?

— არა. ზუსტად რამდენიმე დღით ადრე.

ანა წინ გადაიხარა, თვალებში ინტერესი ჩაუდგა.

— ანუ შესაძლებელია, რომ ეს ჩანაწერი ფოტოების ოფიციალურ ჩვენებამდე იყოს გაკეთებული?

— შესაძლოა. მაგრამ ფურცლის რეალური თარიღი ჯერ მხოლოდ ხელნაწერის სტილით გვაქვს განსაზღვრული. იურიდიულად ეს დოკუმენტურად უნდა დავადასტუროთ.

ირაკლიმ მონიტორზე ახალი სურათი გახსნა.

— კიდევ ერთი უცნაური დეტალი. ფურცელი ბლოკნოტიდან არის ამოხეული, მაგრამ გვერდის ქვედა ნაწილში მექანიკური წნევის ღრმა კვალი ჩანს. თითქოს ზემოდან სხვა, მყარ ფურცელზე წერდნენ ან რაღაცას მძიმედ აჭერდნენ.

— შეგიძლია ამ ფარული ტექსტის აღდგენა? — ჰკითხა გიორგიმ.

— ვცდილობთ, მაგრამ წინასწარ ვერაფერს გპირდებით. მელანი ძალიან ძველია.

— კარგი. როგორც კი რამე ხელჩასაჭიდი გექნება, მაშინვე შეგვატყობინე.

ირაკლიმ პროკურორებს მოატარა მზერა და ანაზე შეაჩერა.

— თქვენ იცით, რა არ მასვენებს?

— რა, ირაკლი?

— ქეთევანს ეს ფურცელი სადმე არ დაუმალავს. ბლოკნოტში დატოვა, პირდაპირ საძინებლის მაგიდაზე. თუ უნდოდა, რომ ვერსად ეპოვათ, სულ სხვაგან შეინახავდა.

— ან იმ მომენტში უბრალოდ არ ფიქრობდა, რომ ვინმე მის ბინაში შევიდოდა, — ივარაუდა ანამ.

— ზუსტად. შეიძლება ეს ჩანაწერი საკუთარი თავისთვის გააკეთა, რომ არ დავიწყებოდა. შეიძლება ვიღაცისთვის. მაგრამ მისი ასე ღიად დატოვების ჭეშმარიტი მიზეზი ჯერ ბურუსითაა მოცული.

გიორგიმ საათს დახედა.

— დრო არ ითმენს. ზაზა ჩხეიძე უნდა ვიპოვოთ.

გამომძიებელ ზაზა ჩხეიძის მისამართი ძველ საკადრო არქივში იპოვეს. ის შინაგან საქმეთა სამსახურიდან რამდენიმე წლის წინ იყო წასული პენსიაზე და ქალაქის ძველ გარეუბანში,მიტოვებულ ბაღებს შორის ცხოვრობდა.

მათთან საუბარს ყოფილი გამომძიებელი თავიდან კატეგორიულად არ თანხმდებოდა.

— შვიდი წლის წინანდელ მტვრიან საქმეზე მეკითხებით? — ყვიროდა ის ტელეფონში. — ამდენი წელი გავიდა! რა უნდა გახსოვდეთ ჩემგან დღეს?

— ქეთევან ჯაფარიძის მეორე ჩვენებაზე და ელენეს დაკარგულ ფოტომასალაზე, — მკაცრად უპასუხა გიორგიმ.

მეორე მხარეს ხანგრძლივი, მძიმე პაუზა ჩამოვარდა.

— ეგ საქმე მაშინვე დახურული და დასრულებული იყო.

— როგორც ჩანს, ყველა კითხვას პასუხი არ გაეცცა.

ანა ტელეფონს სწვდა:

— ბატონო ზაზა, ჩვენ ოფიციალურ პროცედურებს გამოგიგზავნით, მაგრამ დღესვე გვჭირდება თქვენთან პირადად შეხვედრა.

ჩხეიძემ მძიმედ, გაღიზიანებით ამოისუნთქა.

— ოთხ საათზე. ჩემთან სახლში მოდით.

და ტელეფონი გათიშა.

გიორგიმ აპარატი მაგიდაზე მიაგდო.

— არ გაუხარდა ჩვენი გამოჩენა.

— არც არავის გაუხარდებოდა, როცა ძველი შეცდომების გამოსწორება ან ახსნა უწევს, — თქვა ანამ.

— შეცდომების? ჯერ არ ვიცით, ზუსტად რა მოხდა მაშინ.

— ამიტომაც მივდივართ მასთან.

***
ქეთევანის გაუჩინარების შესახებ ხმაური თამარსაც მიწვდომოდა, მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალურმა გუნდმა ინფორმაცია ჯერ მკაცრად შეინახა. ის დერეფანში შემოეგება ანას.

— რა ხდება, თამარ?

— ქეთევანზე გაიგო დედაჩემმა ვიღაცისგან. პოლიცია ეძებსო. დედაჩემი ფიქრობს, რომ დეიდაჩემმა ისევ რაღაც დამალა და ახლა ამის გამო სერიოზულ საფრთხეშია.

— შენ რას ფიქრობ ამაზე?

თამარმა სასოწარკვეთილმა აიჩეჩა მხრები.

— არ ვიცი. დედაჩემი და ქეთევანი წლებია ერთმანეთს არ ელაპარაკებოდნენ. ბავშვობაში ამის მიზეზი არასდროს მესმოდა, მეგონა, უბრალოდ ხასიათებით ვერ შეეწყვნენ.

ანა მკლავზე შეეხო.

— შეიძლება სწორედ ახლა გაიგო მიზეზი.

— ან შეიძლება სრულიად სხვა რამ იმალება ამის უკან.

ანა მის გვერდით გაჩერდა.

— თამარ, მინდა ერთ რამეში დამეთანხმო: შენ შეგიძლია დაგვეხმარო, მაგრამ არ ხარ ვალდებული,შენი ოჯახის ყველა ბნელი საიდუმლო მარტომ ამოხსნა.

თამარმა მწარედ გაიღიმა.

— შენ ყოველთვის ისე ამბობ, თითქოს ადამიანებს მართლაც ჰქონდეთ არჩევანის უფლება.

— აქვთ, თამარ.

— ზოგჯერ ერთადერთი არჩევანი ის არის, თუ ვის ატკენ გულს.

ანა პასუხის ძებნას არ აპირებდა. თამარის ნათქვამში მწარე სიმართლე იდო.

— დედაშენს გადაეცი, რომ თუ რაიმე ინფორმაცია ექნება, პირდაპირ ჩვენ დაგვიკავშირდეს. და შენც, თუ რაიმე წვრილმანი გაგახსენდება, არ დამალო. თუნდაც უმნიშვნელოდ გეჩვენოს.

თამარმა თავი დაუქნია.

— არის ერთი რამ... გუშინ გამახსენდა. ქეთევანს რამდენიმე თვის წინ ვკითხე, ძველი ფოტოალბომები სად წაიღე-მეთქი. მითხრა, რომ ზოგიერთი მათგანი სხვაგან გადამალა. მაშინ არ ჩავძიებივარ.

— სად გადამალა, არ უთქვამს?

— არა. შეიძლება აგარაკზე, შეიძლება მეგობართან. მაგრამ მახსოვს, რომ ძალიან გაღიზიანდა იმ კითხვაზე.

— ესეც მნიშვნელოვანი დეტალია.

თამარმა ანას ხელზე მოჰკიდა ხელი.

— შენ... შენ როგორ ხარ, ანა?

ანა გაკვირვებული შემობრუნდა.

— ახლა ამაზე ფიქრის დრო არ არის.

— სწორედ ახლაა. უკვე სამი დღეა, თვალებში არ გიყურებია ისე, რომ საქმეზე არ ფიქრობდე.

ანამ მზერა აარიდა.

— კარგად ვარ.

— ეგ შენი ყველაზე ცუდი პასუხია.

— ვიცი.

თამარმა ხელი გაუშვა.

— როცა ეს ყველაფერი დასრულდება, უთუოდ ყავაზე წავიდეთ. გამოძიების გარეშე.

— ვეცდები.

— არა, ანა, ამჯერად შენც უნდა დამირეკო პირველმა.

ანამ სუსტად გაიღიმა.

— კარგი. გპირდები.

***

ზაზა ჩხეიძე მათ საკუთარ ეზოში ელოდა. სამოც წელს გადაცილებული კაცი გამხდარი იყო, ჭაღარა თმითა და შემოწეული ღაწვებით. კარის გაღებისთანავე ანასა და გიორგის გამომცდელად დაუწყო დაკვირვება.

— მობრძანდით.

მისაღებ ოთახში ძველი, მძიმე წიგნების კარადა იდგა, მაგიდაზე კი ძველი გაზეთები და გაფურცლული რვეულები ეწყო.

— ყავას ხომ არ დალევთ?

— მადლობა, არ გვინდა, — თქვა ანამ.

ჩხეიძე სავარძელში ჩაჯდა.

— აბა, რა გაინტერესებთ?

გიორგიმ ქეთევანის მეორე ჩვენების ოქმი მაგიდაზე დადო.

— ამ დოკუმენტზე გვაქვს კითხვები.

ჩხეიძემ ქაღალდს თვალი გადაავლო.

— დიახ, ჩემი ხელმოწერაა.

— პირველ და მეორე ჩვენებებს შორის განსხვავება თვალშისაცემია, — თქვა ანამ. — პირველ ოქმში მოწმე ამბობს, რომ შორიდან ორი ადამიანის სილუეტი დაინახა, თუმცა არცერთის იდენტიფიცირება არ შეუძლია. მეორე ჩვენებაში კი ერთ-ერთი მათგანის ამოცნობას სრული დარწმუნებით აღწერს.

— მახსოვს ეგ დეტალი.

— რა შეიცვალა ცხრა დღეში, ბატონო ზაზა?

ჩხეიძემ სათვალე მოიხსნა და მაგიდაზე დაადო.

— ჩვენებას მაშინვე დაზუსტება დასჭირდა.

— რატომ დასჭირდა?

— იმიტომ, რომ გამოძიებამ დამატებითი მტკიცებულება მიიღო.

— ელენეს ფოტომასალა?

— დიახ.

— ზუსტად რამდენი ფოტო წარუდგინეთ ქეთევანს დასათვალიერებლად?

ჩხეიძემ შუბლი შეიკრა.

— ზუსტად აღარ მახსოვს ეს წვრილმანები.

გიორგიმ მეორე ფურცელი მიუჩოჩა.

— არქივის ჟურნალში მხოლოდ ორი ფოტოს სერიული ნომერია მითითებული.

ჩხეიძემ ფურცელს დახედა.

— მაშინ, ალბათ, ორი ფოტო იყო.

— ვინ შეარჩია კონკრეტულად ეს ორი ფოტო მთელი კოლექციიდან?

— მასალა პირდაპირ ჩემამდე მოვიდა. მე მხოლოდ მოწმისთვის წარდგენა მევალებოდა წესის მიხედვით.

— ვისგან მიიღეთ ეს ფოტოები?

— ზუსტად არ მახსოვს, წლები გავიდა.

ანა ჩუმად, ყურადღებით უსმენდა. ჩხეიძის პასუხები არ იყო აშკარად მცდარი, მაგრამ იგრძნობოდა,რომ კონკრეტული სახელების გახსენებას ცდილობდა თავი აერიდებინა.

— ქეთევანმა იმ ფოტოებზე ვინმე ამოიცნო? — პირდაპირ იკითხა ანამ.

— ერთ-ერთი პიროვნება.

— ვინ?

ჩხეიძემ ხელები მუხლებზე დაილაგა.

— მაშინდელი ჩვენების თანახმად, იმ ადამიანს მანამდე ცხოვრებაში ერთხელ მაინც შეხვედროდა.

— და მეორე ჩვენებაში ზუსტად ამ ფოტოზე დაყრდნობით შეიცვალა პოზიცია?

ანა არ ეშვებოდა.

— არა მხოლოდ ამით. მანამდე სხვა გარემოებებიც იკვეთებოდა.

— კერძოდ, როგორი გარემოებები?

— ზუსტად ვერ გეტყვით, პროტოკოლში ყველაფერი წერია.

გიორგი წინ გადაიხარა, მის ხმაში სიმკაცრე გაჟღერდა.

— ბატონო ზაზა, ქეთევანი ამ წუთას უგზო-უკვლოდ დაკარგულია. მის ბინაში მუქარის წერილი ვიპოვეთ. თქვენ კი ამბობთ, რომ არ გახსოვთ, ვინ მოგაწოდათ ეს ფოტოები, ვინ იყო მათზე და რატომ შეიცვალა მოწმემ ჩვენება ასე რადიკალურად.

ჩხეიძემ თვალებში შეხედა.

— თქვენ გგონიათ, რომ მე რამე დავმალე მაშინ?

— მე ვფიქრობ, რომ თქვენ იმაზე მეტი იცით, ვიდრე ამბობთ.

— და თუ მართლაც არ მახსოვს?

— მაშინ ამას ოფიციალურად დავაფიქსირებთ.

ანამ გიორგის ხელით ანიშნა, რომ ტონი შეერბილებინა.

— ბატონო ზაზა, ჩვენ არ ვცდილობთ თქვენს დადანაშაულებას. უბრალოდ გვინდა ვიცოდეთ რეალურად რა მოხდა: ფოტოები ქეთევანს ცალ-ცალკე აჩვენეთ თუ ერთად?

ჩხეიძე დაფიქრდა.

— ერთად დავუწყვე მაგიდაზე.

— წინასწარ ხომ არ მიანიშნეთ, ვის ეძებდა გამოძიება?

— არა, რას ამბობთ.

— ფოტოებზე რაიმე სახელი ან ნიშნული იყო მითითებული?

— არა, სუფთა სურათები იყო.

— მაშინ რატომ არის მეორე ჩვენებაში ასეთი კატეგორიული და დარწმუნებული ტონი?

ჩხეიძემ სათვალე ისევ გაიკეთა.

— იმიტომ, რომ იმ დღეს იგი თითქოს მზად იყო სალაპარაკოდ.

— თქვენთვის ეს საკმარისი იყო?

— მაშინდელი ვითარებისთვის — კი.

ეს სიტყვები მძიმედ ჩამოწვა ოთახში.

გიორგი ფეხზე წამოდგა.

— ვინ იყო რეალურად ელენე?

ჩხეიძემ მზერა აარიდა.

— ფოტოგრაფი ქალი. მასალები თვითონ მოიტანა განყოფილებაში. რამდენჯერმე მოვიდა.

— რატომ არ ჩატარდა მისი განმეორებითი, დეტალური გამოკითხვა?

— არ გამოცხადდა.

— თავად თქვა უარი?

— როგორც მახსოვს, შეტყობინება მოვიდა, რომ ვერ მოვიდოდა ჯანმრთელობის გამო.

— ვისგან მიიღეთ ეს შეტყობინება?

— არ მახსოვს, მართლა არ მახსოვს.

ანა ფეხზე წამოდგა.

— ეს ყველაფერი ხდებოდა იმავე დღეებში, როცა ქეთევანმა ჩვენება შეცვალა, არა?

— დიახ.

— და თქვენ არ ჩათვალეთ საჭიროდ, რომ ელენესთან გერკვიათ, სად იშოვა ეს ფოტოები?

ჩხეიძემ პასუხის ნაცვლად დუმილი აირჩია.

გიორგი კარისკენ წაიწია, მაგრამ ანამ ანიშნა, მაცადეო.

— კიდევ ერთი კითხვა, ბატონო ზაზა: დავით ქარჩავას იცნობდით?

ჩხეიძემ თავი სწრაფად ასწია.

— დიახ. ტექნიკურ განყოფილებაში მუშაობდა მაშინ.

— ფოტოების რეგისტრაციაში მონაწილეობდა?

— მგონი, კი.

— მაშინ რატომ არ ფიქსირდება მისი სახელი მთავარ სააღრიცხვო ჟურნალში?

— ალბათ იმიტომ, რომ მასალა მას მხოლოდ დროებით გადაეცა შესამოწმებლად.

— შემდეგ ვის გადაეცა?

— ეგ არ ვიცი.

ჩხეიძემ მძიმედ ამოიოხრა და პირდაპირ შეხედა ანას თვალებში.

— თქვენ გგონიათ, რომ ერთი ძველი ჩვენება ყველაფერს ხსნის. მაგრამ მაშინ ჩვენ ქაოსში ვმუშაობდით. არც ფოტოები იყო მკაფიო და არც მოწმე იყო მყარად დარწმუნებული. ჩვენ იმ მწირი ინფორმაციით ვხელმძღვანელობდით, რაც გაგვაჩნდა.

— სწორედ ამიტომ ვცდილობთ სიმართლის პოვნას, — მშვიდად უპასუხა ანამ. — არა იმისთვის, რომ წარსული დღევანდელი გადასახედიდან განვსაჯოთ, არამედ იმისთვის, რომ გავიგოთ, რამ იმსხვერპლა ადამიანები.

ჩხეიძემ თავი ჩახარა.

— თუ არქივში კიდევ რამე დარჩა, მოძებნეთ. მე მეტი არაფერი გამაჩნია.

ცოტა ხნის შემდეგ მანქანაში სრული სიჩუმე ჩამოვარდა. გიორგის საჭეზე თავი დაედო, ანა კი ფანჯრიდან პეიზაჟს აკვირდებოდა.

— შენ ფიქრობ, რომ ჩხეიძე ბოლომდე გულწრფელია? — იკითხა გიორგიმ.

— ვფიქრობ, რომ ზოგიერთი დეტალი აღარ ახსოვს, ზოგი რამ კი შეიძლება არც არასდროს სცოდნია სრულად.

— და ქეთევანი?

— მისი მეორე ჩვენება მხოლოდ იმით არ შეიცვლიდა, რომ ვიღაცამ ორი ფოტო აჩვენა. რაღაც უნდა მომხდარიყო იმ კაბინეტში. შეიძლება ამოიცნო ვიღაც. შეიძლება აიძულეს, რომ ამოეცნო. ან უბრალოდ დაარწმუნეს, რომ ასე ჯობდა.

— ანუ ზუსტ მტკიცებულებამდე ჯერ კიდევ შორს ვართ.

— დიახ. მაგრამ ახლა ვიცით, რომ ჩვენების შეცვლის საფუძველი სწორედ ფოტოების მიწოდება იყო და არა მოწმის პირადი ინიციატივა.

გიორგიმ მანქანა დაძრა.

— ესეც დიდი წინსვლაა.

მათ შორის არსებული ძველი პროფესიული დაძაბულობა ნელ-ნელა იფანტებოდა.

— ანა, — დაარღვია სიჩუმე გიორგიმ.

— გისმენ.

— დღეს დილით თამართან მიმართებაში ცოტა ზედმეტად მკაცრი ვიყავი.

ანა მისკენ შემობრუნდა.

— შენც იცოდი, რომ პროცედურულად მართალი იყავი.

— მართალი ყოფნა ყოველთვის არ ნიშნავს იმას, რომ ადამიანურად სწორად მოიქეცი.

ანა გაჩუმდა.

გიორგიმ გზას გაუსწორა მზერა.

— მამაჩემიც ამას მეუბნებოდა ხოლმე. მეგონა, უბრალოდ რბილი ხასიათი ჰქონდა. ახლა ვხვდები,რომ ზოგჯერ უბრალოდ არ უნდოდა, საკუთარი სიმართლით სხვები დაეზიანებინა.

— შეგიძლია ეს თამართანაც თქვა.

— აუცილებლად ვეტყვი.

— კარგი გადაწყვეტილებაა.

***
საღამოს ექვს საათზე ირაკლი ბერიძემ გუნდს ახალი ინფორმაცია მიაწოდა.

— ქეთევანის ბლოკნოტის ფურცელზე ექსპერტიზა დავასრულეთ. ერთი რამ ზუსტად დავადგინეთ:ბოლო სტრიქონი ნამდვილად იმავე კალმით არ არის დაწერილი, რომლითაც მთავარი ტექსტი.მაგრამ ზუსტ თარიღს ვერსად მივაგნებთ.

— მეორე მხარეს არსებული წნევის კვალი აღდგა? — იკითხა ანამ.

— ნაწილობრივ კი. რამდენიმე ძირითადი სიტყვა წაკითხვადია.

ირაკლიმ კამერასთან ფურცელი აწია.

— წერია: „...არ უნდა ენახა...“ და შემდეგ, სავარაუდოდ, სახელი: „ელენესთვის“.

გიორგიმ ანას გადახედა.

— ქეთევანმა იცოდა, რომ ელენეს რაღაც ისეთი არ უნდა ენახა, რაც ნახა?

— ან ფიქრობდა ასე, — თქვა ანამ.

— ეს ფრაზა პირდაპირ უკავშირდება იმ ფოტოს, რომელიც დავით ქარჩავას ჰქონდა, — დაამატა სალომემ.

ამ დროს ლევანი შემოვარდა ოთახში, სუნთქვა ეთქვა.

— ქეთევანის ძებნასთან დაკავშირებით ახალი, სერიოზული კვალი გვაქვს!

ყველამ მიაშტერდა.

— მისი საბანკო ბარათი დღეს დილით გარეუბნის ერთ პატარა მაღაზიაში გამოიყენეს მცირე თანხისთვის. მაღაზიის კამერამ დააფიქსირა ქალი, რომელიც სიმაღლით და ტანსაცმლით ქეთევანს ჰგავს, თუმცა სახე სრულად არ ჩანს.

— ზუსტი დრო? — იკითხა გიორგიმ.

— დილის ათის ოცდაორი წუთი.

— ანუ დღეს დილით ის კიდევ ცოცხალი და გადაადგილების უნარის მქონე იყო, — თქვა თამარმა.

ლევანმა თავი დაუქნია.

— შესაძლოა. მაგრამ ბარათი სხვასაც შეეძლო გამოეყენებინა. იდენტიფიკაცია ჯერ ვერ ხერხდება.

— რა იყიდა?

— მინერალური წყალი, პური და ტკივილგამაყუჩებელი აბები.

გიორგი მაშინვე წამოხტა.

— ზუსტი მისამართი?

ლევანი ფურცელს დასწვდა.

— დიდუბე, ძველი კორპუსების უბანი.

სალომემ რუკა გახსნა მონიტორზე.

— იმ უბანში რამდენიმე კამერაა. თუ ჩანაწერებს სასწრაფოდ გამოვითხოვთ, მისი ზუსტი მიმართულების დადგენა შეგვიძლია.

— დრო არ ითმენს, წავედით, — სწრაფად თქვა გიორგიმ.

თამარიც ფეხზე წამოხტა.

— მეც მოვდივარ თქვენთან ერთად.

გიორგიმ შეხედა.

— თამარ...

— ვიცი, რომ ჩემი დეიდაა და ოფიციალურად არ შეიძლება. მაგრამ თუ ის არის ამ კადრში, შეიძლება ჩემს დანახვაზე გამოჩნდეს.

ანა ცოტა ხანს დაფიქრდა.

— კარგი. შენ ოფიციალურ საგამოძიებო მოქმედებებში არ ჩაერთვები. მანქანაში იქნები, სანამ სიტუაციას არ შევამოწმებთ.

****
შერჩეული კორპუსი ძველი, სავალალო მდგომარეობაში მყოფი შენობა იყო. პოლიციის ჯგუფმა შენობა სწრაფად და ფრთხილად შემოფარგლა. მეორე სართულზე ერთ-ერთი ბინის კარი შიგნიდან დაკეტილი დახვდათ. მეზობლებმა განაცხადეს, რომ იქ ბოლო დღეებია არავინ ჩანდა, თუმცა წუხელ გვიან ღამით უცნაური ხმაური ესმოდათ.

კარის გაღების შემდეგ ოთახიდან მძიმე სუნი გამოვიდა.

ლევანი პირველი შეიჭრა შიგნით.

— ქეთევან?

პასუხი არ იყო.

მისაღებში ძველი ავეჯი იდგა, ფანჯარა ნახევრად ღია იყო, იატაკზე კი წყლიანი ჭიქა ეგდო გადმობრუნებული.

საძინებლის კარი ღია იყო.

ქეთევანი საწოლის ახლოს, იატაკზე იწვა.

თამარი, რომელიც მანქანაში არ დარჩა, კართან შეჩერდა და სუნთქვა შეეკრა.

— არა...

ანა მას მივარდა, მაგრამ თამარი უკვე უკან იხევდა, ხელები პირზე აეფარებინა და ატირდა.

ლევანი ოთახიდან გამოვიდა და თქვა:

— სასწრაფო გამოიძახეთ. სასწრაფოდ!

თამარი კედელს მიეყრდნო და ძალა გამოცლილი ჩამოჯდა იატაკზე. ანა მის გვერდით დაჯდა,ხელზე ხელი მოჰკიდა.

— ჩემთან იყავი, — უჩურჩულა მან.

თამარმა თავი გააქნია.

— მე უნდა ვყოფილიყავი... მე უნდა დამერეკა...

— შენ არ იცოდი, სად იყო, თამარ. ეს შენი ბრალი არ არის.

ირაკლი ბერიძე ადგილზე ცოტა მოგვიანებით მივიდა. მან სწრაფად დაათვალიერა ოთახი და სხეულის პოზიციას დააკვირდა.

— სიკვდილის ზუსტ დროს ადგილზე ვერ ვიტყვი. ექსპერტიზა იტყვის. მაგრამ ძალადობის პირველადი კვალი ზედაპირულად არ იკვეთება.

გიორგი კარში იდგა.

— მაშ, რა მოხდა?

— ამას პასუხი სჭირდება. ოთახში არის არეულობის ნიშნები, მაგრამ შესაძლოა გულის შეტევა ან სხვა რამ იყოს.

ლევანმა ოთახის კუთხეზე მიუთითა.

— ეს ნახეთ.

კომოდის უჯრა ღია იყო. შიგნით ძველი ფოტოალბომები ეწყო, მაგრამ ერთი მათგანი ამოღებული და სრულიად ცარიელი იყო.

— ფოტოები წაიღეს? — ჰკითხა გიორგიმ.

— ჯერ არ ვიცით, — უპასუხა ირაკლიმ. — შეიძლება მანამდე გადამალა, შეიძლება ვინმემ წაიღო.

ანა ფანჯრის რაფასთან მივიდა. იქ, ხის ზედაპირზე, პატარა, სისხლისფერი ლაქა შეამჩნია.

— ირაკლი, ესეც აუცილებლად აიღე ნიმუშად.

ირაკლი მიუახლოვდა და ყურადღებით დაათვალიერა.

— გასაგებია.

გიორგიმ იკითხა:

— ქეთევანის ტელეფონი და ჩანთა ისევ არ ჩანს?

— არც აქ არის, — დაუდასტურა ლევანმა.

— მაშასადამე, ვიღაცამ აქ მოიყვანა, ან თავად მოვიდა, მაგრამ ნივთები მაინც გაქრა.

ანა მძიმედ მიუბრუნდა.

— და ფოტოალბომიც. როგორც ჩანს, ვიღაცას ძალიან სჭირდებოდა იმ ფოტოების სამუდამოდ განადგურება.


***
ღამის პირველ საათზე თამარი საავადმყოფოს ცივ დერეფანში იჯდა. ქეთევანის გარდაცვალება უკვე ოფიციალურად იყო დადასტურებული, თუმცა ექსპერტიზის საბოლოო პასუხები დილისთვის გადაიდო.

ანა მის გვერდით იჯდა და მხარში ამოუდგა.

— დედაშენს ვუთხარი. გზაშია.

თამარმა თავი დაუქნია.

— არ ვიცი, მას რა უნდა ვუთხრა.

— მარტო არ იქნები.

დერეფნის ბოლოს გიორგი გამოჩნდა. ხელში ორი ჭიქა ცხელი ყავა ეჭირა. ერთი ანას გაუწოდა,მეორე კი თამარს დაუდო წინ.

— დედამისი მალე მოვა, — თქვა მან. — ლევანი ადგილზე რჩება, სალომე კამერებს ამოწმებს.

თამარმა უსიტყვოდ დაუქნია თავი. გიორგი ანას მიუჯდა.

— შენც უნდა დაისვენო ცოტა ხნით.

— ჯერ არა.

ამ დროს გიორგის ტელეფონი აჟღერდა. ლევანი იყო.

— ერთი ძალიან უცნაური რამ ვიპოვეთ, — თქვა მან გახარებულმა. — ქეთევანის საწოლის ქვეშ,ძველი ალბომების უკან, პატარა კონვერტი იდო. შიგნით ერთი ფოტოა.

გიორგი ფეხზე წამოხტა.

— რა ფოტოა, ლევან?

— ძველი შეხვედრის ფოტოა. რამდენიმე ადამიანი დგას ერთად. მათ შორის ელენეც არის.

ანა ნელა წამოდგა სკამიდან.

— და მეორე ვინ არის?

ლევანმა ყურმილში ამოისუნთქა.

— მეორე ადამიანი ნაწილობრივ ჩამოჭრილია, მაგრამ სახე მაინც კარგად ჩანს. და ყველაზე მთავარი — ფოტოს უკანა მხარეს ხელით მიწერილი წარწერაა.

— რა წერია? — ერთხმად იკითხეს მათ.

ლევანმა ხმა დაუწია:

— „მე არასწორი ადამიანი ამოვიცანი მაშინ.“

ანა ადგილზე გაშეშდა. თამარმა შიშით ახედა მათ.

— რას ნიშნავს ეს?

პასუხი არავის ჰქონდა. მაგრამ ერთი რამ უკვე ცხადი იყო: ქეთევანმა სიკვდილამდე დატოვა მკაფიო მინიშნება იმისა, რომ მისი საბედისწერო მეორე ჩვენება მთლიანად მცდარ იდენტიფიკაციაზე იყო აგებული. და თუ ეს ასე იყო, მაშინ შვიდი წლის წინ ვიღაცამ არა მხოლოდ დანაშაული დამალა,არამედ მთელი სამართლებრივი სისტემა ტყუილზე ააგო.





თავი 9

ფოტოსურათი იმდენად პატარა იყო, რომ ლევანს მისი ორი თითით დაჭერა უწევდა, რათა ზედაპირზე არსებული დეტალები არ დაეფარა.
ქეთევანის ბინაში, ცარიელი ფოტოალბომის ქვეშ ნაპოვნი კონვერტი უკვე დალუქული იყო. მასში მხოლოდ ერთი ფოტო იდო — ძველი, ოდნავ მოყვითალო, მარჯვენა კუთხეში გადაკეცილი. უკანა მხარეს ლურჯი კალმით ეწერა:
„მე არასწორი ადამიანი ამოვიცანი.“
ქვემოთ თარიღი იყო მიწერილი. შვიდი წლის წინანდელი. ზუსტი დღე ემთხვეოდა პერიოდს, როდესაც ქეთევანმა მეორე ჩვენება მისცა.
ლევანმა ფოტო სპეციალურ პაკეტში მოათავსა და გუნდს გადახედა.
— სანამ ვინმე იკითხავს, არა, ჯერ არ ვიცით, ვინ დაწერა ეს წარწერა. არც ის ვიცით, როდის მოათავსეს კონვერტი ალბომის ქვეშ.
— მაგრამ ქეთევანის ბინაში იპოვეს, მის პირად ნივთებს შორის, — თქვა გიორგიმ.
— ეს გარემოებას ამყარებს, ავტორობას — არა, — უპასუხა ირაკლიმ. — ფოტოსა და კონვერტის მდგომარეობა უნდა შევისწავლოთ. თუ წარწერის ხელწერის ნიმუშები გვაქვს, შევადარებთ. თუმცა ერთი მოკლე წინადადება საკმარისი არ იქნება.

ანა მაგიდასთან იდგა. ფოტო ჯერ არ ენახა ახლოდან. ეკრანზე მხოლოდ მისი ციფრული ასლი იყო გამოტანილი.

— ვინ ჩანს? — იკითხა მან.

სალომემ სურათი გაადიდა.
— სულ ხუთი ადამიანი. მარცხნივ ელენეა. მისი იდენტიფიცირება ძველი საარქივო მასალით შევძელით. შუაში ორი მამაკაცია, მარჯვნივ კი ქალი და კიდევ ერთი მამაკაცი. სახეები სრულად არ ჩანს, მაგრამ ერთ-ერთ მათგანს შეიძლება ძველი საქმის მონაწილეებთან ჰქონდეს კავშირი.

— შეიძლება? — გაიმეორა გიორგიმ.

— დიახ. ფოტო დაბალი ხარისხისაა. სახის ამოცნობის პროგრამას არ გამოვიყენებ როგორც იდენტიფიკაციის საფუძველს. მაქსიმუმ, დამხმარე შედარება გავაკეთოთ, მაგრამ საბოლოო დასკვნას ადამიანი და სხვა მტკიცებულებები უნდა ამყარებდეს.
— და ის ადამიანი, რომელსაც ქეთევანი არასწორად ამოიცნობდა?

სალომემ ფოტოს კიდევ ერთხელ შეხედა.
— ჯერ ვერ ვიტყვი, რომ წარწერა სწორედ ამ ფოტოს ეხება. მაგრამ თუ ეხება, მაშინ ერთ-ერთი პიროვნება უნდა იყოს ის, ვის ამოცნობაზეც ქეთევანის მეორე ჩვენება შეიცვალა.

ანა ეკრანს მიუახლოვდა.
— ფოტოზე ყველა ერთსა და იმავე მიმართულებით იყურება?
— არა. ელენე კამერას უყურებს. ორი მამაკაცი ერთმანეთს ესაუბრება. ქალი გვერდით იყურება. მარჯვენა კიდესთან მდგომი პირი კი ნაწილობრივ მოჭრილია.
— ფოტოს უკანა მხარე?
— არაფერია. მხოლოდ ძველი წარწერის კვალი, რომელიც შესაძლოა სხვა ფოტოს ან კონვერტისგან გადაედო.

გიორგიმ ხელები მაგიდას დააყრდნო.
— ეს ფოტო სად იყო შვიდი წლის განმავლობაში?

— არ ვიცით, — უპასუხა ანამ. — მაგრამ უნდა დავადგინოთ, როდის მოხვდა ქეთევანთან და რატომ შეინახა.
— და რატომ არ მიიტანა მაშინვე ჩვენთან?
— იქნებ ეშინოდა. იქნებ არ ენდობოდა. ან იქნებ ფოტო მხოლოდ ახლახან იპოვა.

ლევანმა სკამი გამოსწია.
— ერთი რამ უნდა გავითვალისწინოთ. ქეთევანი გარდაცვლილია. მისი სიტყვები ვეღარაფერს დაგვიდასტურებს. ჩვენ მხოლოდ იმას შევძლებთ, რომ მისი ჩანაწერი, ფოტო და ძველი ჩვენებები ერთმანეთს შევადაროთ.
— და ის ადამიანი ვიპოვოთ, ვისაც ამ ფოტოს დაკარგვა სჭირდებოდა, — თქვა გიორგიმ.
ანა მისკენ შემობრუნდა.
— ჯერ არ ვიცით, ვინმეს სჭირდებოდა თუ არა მისი დაკარგვა.
გიორგიმ პასუხი აღარ გასცა.


***
ქეთევანის გარდაცვალების ამბავი თამარისთვის ჯერ კიდევ არ იყო რეალობად ქცეული.
საავადმყოფოდან დაბრუნების შემდეგ სახლში არ წასულა. დილამდე სამუშაო ოთახში დარჩა, თუმცა საქმეში უშუალოდ ჩართვას არ აპირებდა. მისი თანხმობით, ქეთევანის დედასთან დაკავშირებული საკითხები და ოჯახისთვის ინფორმაციის მიწოდება სხვა თანამშრომელს გადააბარეს.
თამარი ფანჯარასთან იდგა, როცა ანა შევიდა.
— დედაშენი სახლშია? — ჰკითხა ანამ.
— კი. მთელი ღამე არ დაუძინია. დეიდაჩემზე არაფერს ამბობს. მგონი, ჯერ კიდევ ვერ იჯერებს.
ანა მის გვერდით გაჩერდა.
— შენც არ გიძინია.
— ვერ შევძელი.
— წამოდი, ცოტა ხნით გავიდეთ.
თამარმა თავი გააქნია.
— ახლა გარეთ გასვლა არ მინდა.
— მაშინ აქ დავრჩები.
თამარმა მისკენ გაიხედა.
— შენც ხომ არ გეძინა?
— ცოტა.
— ანა, ნუ მატყუებ. თვალები ჩაგიწითლდა.
ანას გაეღიმა.
— შენს მდგომარეობაში მაინც ახერხებ, სხვების შემოწმებას.
— ეს ჩემი პროფესიული ჩვევაა.
ორივეს გაეცინა, მაგრამ სიცილი მალევე შეწყდა.
თამარი მაგიდასთან მივიდა და სკამზე დაჯდა.
— იცი, რა მახსენდება? ბავშვობაში, როცა დედაჩემი და დეიდა იჩხუბებდნენ, ქეთევანი ჩემთან მოდიოდა. არასდროს მეუბნებოდა, რაზე კამათობდნენ. უბრალოდ მეუბნებოდა, რომ უფროსებსაც აქვთ ისეთი ამბები, რომელთა ახსნაც არ შეუძლიათ.
— და შენ გჯეროდა?
— მაშინ კი. ახლა აღარ ვიცი. შეიძლება მართლა არ შეეძლო ახსნა. შეიძლება უბრალოდ არ უნდოდა.
მან ხელები კალთაში ჩაიწყო.
— დედაჩემმა გუშინ მითხრა, რომ ქეთევანი წლების წინ ერთხელ მივიდა მასთან და რაღაცის თქმა სცადა. დედაჩემმა არ მოუსმინა. იჩხუბეს და მას შემდეგ აღარ შეხვედრიან.
— რა უნდოდა ეთქვა?
— არ იცის. ან არ მითხრა. მხოლოდ ის თქვა, რომ ქეთევანს ძალიან ეჩქარებოდა და რომ იმ დღეს რაღაც ფოტო ჰქონდა თან.
ანა ნელა დაჯდა.
— ეს როდის მოხდა?
— ზუსტად არ ახსოვს. ალბათ ოთხი ან ხუთი წლის წინ.
— ეს უკვე მნიშვნელოვანია.
— ვიცი. მაგრამ ახლა ყველაფერს მნიშვნელოვნად ვუყურებ და ეს მღლის.
ანა არ შეეკამათა.
— შეგიძლია უბრალოდ თამარი იყო, — უთხრა მან. — ამ ოთახში არავინ გთხოვს, გამომძიებელი იყო.
თამარმა პირველად შეხედა პირდაპირ.
— შენ როგორ ახერხებ, რომ ყოველთვის იპოვო სწორი სიტყვები, როცა სხვას უჭირს?
— ვერ ვახერხებ. ხშირად არასწორს ვამბობ და მერე ვნანობ.
— შენ ამას არ აჩვენებ.
— იმიტომ, რომ არ მიყვარს, როცა ადამიანები ჩემს შეცდომებს ჩემზე ადრე ამჩნევენ.
თამარს გაეღიმა.
— აი, ეს უკვე უფრო ჰგავს ნამდვილ პასუხს.
ანა ცოტა ხანს ჩუმად იჯდა. შემდეგ ტელეფონი ამოიღო და ეკრანს დახედა.
— დედაშენს თუ არ ეწყინება, მოგვიანებით დავურეკავ. მინდა, ის საუბარი უფრო ზუსტად გავიგო.
— არ ეწყინება. უბრალოდ შეიძლება ბევრი არაფერი გითხრას.
— მაშინ იმასაც გავითვალისწინებთ.
თამარმა თავი დაუქნია.
— მადლობა, რომ მოხვედი.
— შენც მოხვიდოდი ჩემთან.
— რა თქმა უნდა. ოღონდ ჯერ გკითხავდი, ყავა გინდოდა თუ არა.
— ეს უკვე ზედმეტი ყურადღებაა.
ამჯერად ორივეს გაეცინა.
რამდენიმე წუთის შემდეგ თამარი ფეხზე წამოდგა.
— წადი. ვიცი, რომ საქმე გელოდება.
— შენც დაისვენე.
— ვეცდები.
ანა კართან შეჩერდა.
— თამარ, კიდევ ერთი რამ. ქეთევანის სიკვდილი შენს პასუხისმგებლობად არ აქციო.
თამარმა პასუხი არ გასცა.
ანა გავიდა, მაგრამ იცოდა, რომ ეს სიტყვები თამარს იმაზე დიდხანს გაჰყვებოდა, ვიდრე თავად იფიქრებდა.

***
დილის ათ საათზე ირაკლი ბერიძემ ფოტოს პირველადი დათვალიერების შედეგები წარადგინა.
— ფოტოზე თითის ანაბეჭდების აღება შესაძლებელია, მაგრამ ზედაპირის მდგომარეობა რთულია. ფოტო რამდენჯერმეა შეხებული, სავარაუდოდ, სხვადასხვა პერიოდში. რაც შეეხება კონვერტს, მასზე რამდენიმე კვალი გვაქვს, თუმცა ჯერ არ ვიცით, რამდენად გამოსადეგი იქნება შედარებისთვის.
— ხელწერა? — იკითხა ანამ.
— ქეთევანის ძველი ხელნაწერის ნიმუშები მოითხოვეთ?
— მისი პირადი წერილებიდან რამდენიმე ასლი გვაქვს. ორიგინალებიც უნდა მოვიძიოთ.
— კარგი. შედარებას გავაკეთებთ, მაგრამ არ მინდა, რომ შედეგს იმაზე მეტი მნიშვნელობა მივანიჭოთ, ვიდრე რეალურად ექნება.
ირაკლიმ ეკრანზე ფოტოს უკანა მხარე გამოიტანა.
— აქ კიდევ ერთი დეტალია. ზედაპირზე წარწერის გარდა, ორი პატარა ნაკაწრია. ერთ-ერთი ფოტოს კიდესთან, მეორე კი ქვედა ნაწილში.
გიორგიმ ჩაიხედა.
— ეს რას ნიშნავს?
— ჯერ არაფერს. შეიძლება შენახვისას გაჩნდა. შეიძლება ალბომში ყოფნისას. მაგრამ თუ ფოტოს სხვა ასლებიც არსებობს, შედარება დაგვეხმარება.
სალომემ ლეპტოპი შემოატრიალა.
— არქივში ამ ფოტოს ციფრული ასლი არ არის. მაგრამ ელენეს მიერ გადაცემული მასალის ჩამონათვალში ორი ფაილის სახელია მითითებული, რომლებიც დღემდე არ გვიპოვია.
— რა სახელები? — იკითხა გიორგიმ.
— „შეხვედრა_01“ და „შეხვედრა_02“. ორივე იმავე დღეს არის შექმნილი, როცა ელენემ ფოტომასალა წარადგინა. თუმცა ფაილების შინაარსი უცნობია.
— შეიძლება ეს ფოტო ერთ-ერთი მათგანი იყოს? — ჰკითხა ანამ.
— შეიძლება. მაგრამ ფაილის სახელი არ გვაძლევს საშუალებას, შინაარსი დავადასტუროთ.
— სად ინახებოდა?
— ძველ საცავში. კატალოგის მიხედვით, გადატანილია სხვა საქაღალდეში, რომელიც ციფრულად არ არის სრულად აღწერილი.
გიორგიმ ლევანს გადახედა.
— დავით ქარჩავა.
— დიახ, — თქვა ლევანმა. — მას ჰქონდა წვდომა იმ არქივზე.
— და ახლა ვერ ვპოულობთ.
ლევანმა თავი დაუქნია.
— მის სახლში უკვე ვიყავით. ეკა ამბობს, რომ დილით გავიდა და ძველი საქაღალდე წაიღო. ტელეფონი გამორთულია. მისამართებზე, სადაც შესაძლოა წასულიყო, ჯერ არაფერი დაგვხვდა.
ანა ფურცლებს ათვალიერებდა.
— ქეთევანის ბინაში ალბომი ცარიელი იყო, მაგრამ კონვერტი ცალკე იპოვეს. შეიძლება ქეთევანს ყველა ფოტო არ გადაუმალავს. შეიძლება მხოლოდ ერთი დატოვა.
— ან ვიღაცამ დანარჩენი წაიღო, — თქვა გიორგიმ.
— ესეც უნდა შევამოწმოთ. ალბომში დარჩენილი მტვრის კვალი და ფოტოებისთვის განკუთვნილი ჯიბეების მდგომარეობა დაგვეხმარება.
ირაკლიმ თავი დაუქნია.
— ამასაც შევისწავლი.
სალომემ სხვა ფანჯარა გახსნა.
— კიდევ ერთი საკითხი. ძველი საქმის ელექტრონულ საცავში დოკუმენტების წვდომის ჩანაწერები ნაწილობრივ აღდგენილია. ქეთევანის მეორე ჩვენების დღეს საქმის ფაილი გახსნილი ჰქონდა სამ ადამიანს: ზაზა ჩხეიძეს, ერთ ადმინისტრაციულ თანამშრომელს და დავით ქარჩავას.
— დავითს რატომ? — იკითხა გიორგიმ.
— ოფიციალურ აღწერაში მითითებულია, რომ მას ფოტომასალის ტექნიკური ასლის მომზადება ევალებოდა.
— ესე იგი, მას შეეძლო ფოტოები ენახა, — თქვა ლევანმა.
— დიახ. მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მან ქეთევანს ფოტოები შეურჩია ან ჩვენებაზე გავლენა მოახდინა.
ანა სალომეს მიუბრუნდა.
— შეგიძლია დაადგინო, რა დროს გახსნა ფაილი?
— ზუსტი დრო ნაწილობრივ შენარჩუნებულია. ჩხეიძემ დილის 10:14-ზე, ადმინისტრაციულმა თანამშრომელმა 10:39-ზე, დავითმა კი 12:06-ზე.
— ქეთევანის მეორე ჩვენება როდის ჩატარდა?
— რეგისტრაციის მიხედვით, 13:20-ზე.
გიორგიმ წარბები შეკრა.
— ანუ დავითმა ფოტოები ჩვენებამდე ცოტა ხნით ადრე ნახა.
— დიახ, — თქვა სალომემ. — მაგრამ ფაილის გახსნა არ ნიშნავს, რომ ფოტოები მან შეარჩია. შეიძლება მხოლოდ ასლი მოამზადა.
ანა ჩანაწერს დააკვირდა.
— მაშინ უნდა გავარკვიოთ, რა მოხდა 12:06-სა და 13:20-ს შორის.
— და ვინ იყო ქეთევანთან იმ პერიოდში, — დაამატა გიორგიმ.


***
შუადღისას ეკა ქარჩავა მათთან მივიდა.
მას ხელში პატარა ჩანთა ეჭირა. ოთახში შესვლისთანავე ანას შეხედა.
— ჩემი ძმა იპოვეთ?
— ჯერ არა, — უპასუხა ანამ. — რაიმე ახალი ინფორმაცია გაქვთ?
ეკამ ჩანთა მაგიდაზე დადო.
— გუშინ ღამით მის ოთახში შევედი. ვიცოდი, რომ რაღაცას მიმალავდა, მაგრამ არ მინდოდა ჩარევა. დღეს დილით კი მისი კარადა შევამოწმე.
— რატომ?
— იმიტომ, რომ პოლიცია ეძებს და მეშინია, რამე არ დაუშავდეს.
გიორგიმ ჩანთას შეხედა.
— ეს რა არის?
— ძველი ფოტოები. ვიფიქრე, იქნებ თქვენთვის მნიშვნელოვანი იყოს.
ანამ ხელთათმანები გაიკეთა და ჩანთას მიუახლოვდა.
— თავად ნახეთ?
— დიახ. რამდენიმე ფოტო იყო. ერთ-ერთი ისაა, რომელზეც გუშინ გითხარით. მაგრამ ეს სხვაა.
ეკამ კონვერტიდან ფოტო ამოიღო და მაგიდაზე დადო.
ფოტოზე ძველი სახელოსნო ჩანდა. მის წინ ოთხი მამაკაცი იდგა. ერთ-ერთი ახალგაზრდა იყო, ხელში კამერა ეჭირა.
— ეს სანდროა? — იკითხა ანამ.
ეკამ თავი დაუქნია.
— მგონი, დიახ. ჩემი ძმა ამბობდა, რომ სანდრო ფოტოების გადაღებით იყო გატაცებული. ზოგჯერ მანქანებსაც უღებდა, როცა სახელოსნოში მუშაობდა.
— თქვენ ეს ფოტო ადრე გინახავთ?
— ბავშვობაში. მაშინ არ ვიცოდი, ვინ იყვნენ დანარჩენები.
გიორგიმ ფოტოს დახედა.
— აქ კიდევ ერთი ადამიანი ჩანს, რომელსაც შეიძლება ირაკლი მელაძესთან ჰქონდეს კავშირი.
ეკამ თვალები დააწვრილა.
— არ ვიცი. სახეს ვერ ვარჩევ.
ანა ფოტოს არ შეხებია.
— ეს ფოტო სად იპოვეთ?
— დავითის ძველ საქაღალდეში. ცალკე კონვერტში ჰქონდა შენახული. გუშინ ღამით ის კონვერტი აღარ იყო, მაგრამ დღეს დილით სხვა ადგილას ვიპოვე. არ ვიცი, რატომ გადადო.
— დავითმა იცოდა, რომ თქვენ ფოტოზე იყავით?
ეკა გაჩუმდა.
— დიახ.
— და რატომ არ უნდოდა, რომ ეს სხვებს გაეგოთ?
— იმიტომ, რომ იმ პერიოდში ჩემი ქმარი პრობლემებში იყო. არ უნდოდა, მისი სახელიც იმ საქმეში გამოჩენილიყო. მე არაფერი დამიშავებია, მაგრამ ფოტო რომ გამოჩენილიყო, ყველას კითხვები გაუჩნდებოდა.
— თქვენს ძმას უთხარით, რომ არ გინდოდათ ფოტოს გამოჩენა?
— დიახ. მან მითხრა, რომ არავის არაფერს ეტყოდა.
გიორგიმ ანას შეხედა.
— ეს შეიძლება იყოს მიზეზი, რატომაც ფოტო ცალკე საქაღალდეში გადაიტანა.
ანა ეკას მიუბრუნდა.
— იცით, ქეთევან ჯაფარიძე?
ეკამ დაფიქრდა.
— სახელი მსმენია.
— პირადად იცნობდით?
— არა. მგონი, არა.
— ბოლო დღეებში თქვენს ძმას მასთან რაიმე კავშირი ხომ არ ჰქონდა?
— არ ვიცი.
ეკამ ხელები ერთმანეთს მოუჭირა.

— თქვენ ფიქრობთ, რომ ჩემი ძმა რამეშია გარეული?

— ამ ეტაპზე ჩვენ მხოლოდ იმას ვადგენთ, რა იცოდა და რას აკეთებდა, — თქვა ანამ. — მისი გაქრობა ჩვენთვის მნიშვნელოვანია, მაგრამ ეს ავტომატურად დანაშაულს არ ნიშნავს.
ეკამ თავი დახარა.
— მას ყოველთვის ეგონა, რომ დუმილით მიცავდა. ერთხელ ვუთხარი, რომ არ მჭირდებოდა მისი დაცვა, თუ ამისთვის სხვისთვის უნდა დაემალა სიმართლე. არ მომისმინა.
ანამ ეს სიტყვები ჩაინიშნა.
— ეს საუბარი როდის გქონდათ?
— რამდენიმე წლის წინ. ზუსტად არ მახსოვს.
— და ახლა რას ფიქრობთ?
ეკამ ფანჯარაში გაიხედა.
— ახლა ვფიქრობ, რომ ზოგჯერ ადამიანები სხვებს კი არა, საკუთარ თავს იცავენ და ამას სიყვარულს ეძახიან.
ოთახში სიჩუმე ჩამოვარდა.
გიორგიმ ეკას შეხედა, მაგრამ კითხვა აღარ დაუსვამს.


****

საღამოს სალომემ დაკარგული ფაილების შესახებ ახალი ინფორმაცია მიიღო.
ძველი საცავის სარეზერვო ასლში ერთ-ერთი ფოტოს დაბალი ხარისხის ესკიზი აღმოჩნდა. ფაილის სახელი ემთხვეოდა „შეხვედრა_02“-ს.
— ეს ის ფოტო არ არის, რომელიც ქეთევანის ბინაში ვიპოვეთ, — თქვა სალომემ, როცა ანა და გიორგი ეკრანთან მივიდნენ. — მაგრამ იმავე შეხვედრის დროს არის გადაღებული.

ფოტოზე რამდენიმე ადამიანი ჩანდა. ელენე კადრის მარცხენა კიდესთან იდგა. მის გვერდით ორი მამაკაცი საუბრობდა. უკანა ფონზე კი ქალი იდგა, რომელსაც სახე ნაწილობრივ ჰქონდა დაფარული.

— ეს შეიძლება ეკა იყოს? — იკითხა გიორგიმ.
სალომემ ეკას მიერ დატოვებული ფოტოს ციფრული ასლი გვერდით გახსნა.
— ვიზუალურად შეიძლება ჰგავდეს, მაგრამ ჯერ ვერ დავადასტურებ. ფოტოს ხარისხი დაბალია და კუთხეც განსხვავებულია.
ანა ორივე ფოტოს აკვირდებოდა.
— ქეთევანს რომელი აჩვენეს?
— ეს არ ვიცით, — უპასუხა სალომემ. — რეგისტრაციაში მხოლოდ ნომრებია მითითებული. მაგრამ ორივე ფოტო ერთსა და იმავე საქაღალდეში იყო.
— მეორე ფოტო შეიძლება სწორედ ის იყოს, რომელზეც ქეთევანმა არასწორი ადამიანი ამოიცნო, — თქვა გიორგიმ.
— ან პირველი, — უპასუხა ანამ. — ჯერ არ ვიცით, რომელი აჩვენეს.
სალომემ ეკრანზე ფოტო გაადიდა.
— აქ კიდევ ერთი რამ ჩანს. ელენეს ხელში კამერა არ უჭირავს. ის თითქოს ვიღაცას ესაუბრება. მეორე ფოტოში კი იმავე ადგილას მარტო დგას.
— ანუ ფოტოები რამდენიმე წუთის ინტერვალითაა გადაღებული, — თქვა გიორგიმ.
— შეიძლება. მაგრამ დროის მონაცემები არ გვაქვს. ფაილების შექმნის თარიღი ერთ დღეს გვიჩვენებს და არა ზუსტ წუთს.
ანა სკამზე დაჯდა.
— თუ ელენე იმ შეხვედრაზე იყო, მაშინ უნდა გავარკვიოთ, ვის ხვდებოდა. მისი ფოტოების გადაცემის ჩანაწერი მხოლოდ იმას გვეუბნება, რომ მასალა მიიტანა. არ გვეუბნება, რატომ გადაიღო.
გიორგიმ ძველი საქმის საქაღალდე გახსნა.
— აქ წერია, რომ ელენე დამატებით გასაუბრებაზე უნდა გამოცხადებულიყო.
— და არ გამოცხადდა.
— ოთხი დღის შემდეგ.
— ესე იგი, იმ ოთხ დღეში რაღაც მოხდა.
სალომემ მათ შეხედა.
— ერთი რამ კიდევ ვიპოვე. ელენეს მიერ გადაცემული მასალის ჩამონათვალში მესამე ფაილიც არის ნახსენები. „შეხვედრა_03“. მაგრამ ამ ფაილს არც გადაცემის და არც დაბრუნების ჩანაწერი არ აქვს.
— დაკარგულია? — იკითხა გიორგიმ.
— ჯერ არ ვიცი. შეიძლება სხვა საქაღალდეშია, შეიძლება საერთოდ არ გადმოუტანიათ.
ანა ფეხზე წამოდგა.
— ეს ფაილი უნდა ვიპოვოთ. თუ ის არსებობს, შეიძლება გვაჩვენოს, რა მოხდა შეხვედრის შემდეგ.
გიორგიმ საქაღალდე დახურა.
— დავითს უნდა დაველოდოთ.
— არა მხოლოდ დავითს. უნდა გავარკვიოთ, ვის ჰქონდა წვდომა იმ საცავზე, ვის შეეძლო ფაილების გადატანა და ვინ იცოდა, რომ ისინი არსებობდა.
სალომემ თავი დაუქნია.
— ამაზე ვიმუშავებ.

***
საღამოს რვა საათზე გიორგი მამამისთან დარეკვას აპირებდა, როცა ტელეფონზე ნინოს შეტყობინება მიიღო.
„მამამ ისევ მკითხა, მოხვიდოდი თუ არა ამ კვირას. მე კი ვუთხარი რომ არ ვიცოდი.“
გიორგიმ შეტყობინებას დიდხანს უყურა.
რამდენიმე წამში პასუხი დაწერა:
„კვირას მოვალ.“
ნინომ მაშინვე უპასუხა:
„კარგი, მაშინ არ დაგავიწყდეს.“
გიორგიმ ტელეფონი მაგიდაზე დადო.
ანა ოთახში შემოვიდა და მის სახეზე რაღაც შეამჩნია.
— ყველაფერი რიგზეა?
— კი. უბრალოდ ოჯახი. მამაჩემი და ჩემი და- ნინო. ისევ ვპირდები, რომ მივალ.
— და მიხვალ?
გიორგიმ თავი დაუქნია.
— უნდა მივიდე.
ანა მის მაგიდასთან გაჩერდა.
— მე ხშირად ვფიქრობ, რომ ადამიანებს ყველაზე მეტად ის დრო გვაკლდება, რომელსაც მუდმივად შემდეგისთვის ვინახავთ.
გიორგიმ შეხედა.
— შენც ასე იქცევი?
— დიახ.
— მაშინ რატომ მირჩევ?
— იმიტომ, რომ საკუთარ თავთანაც იგივე უნდა ვაღიარო.
გიორგიმ სკამს მიეყრდნო.
— შენს ოჯახზე თითქმის არასდროს ლაპარაკობ.
ანამ რამდენიმე წამით იფიქრა.
— იმიტომ, რომ არ მგონია, სხვებისთვის საინტერესო იყოს.
— მე არ მითქვამს, რომ არ მაინტერესებს.
ანა გაჩუმდა.
ეს არ იყო განსაკუთრებული აღიარება. არც ისეთი წინადადება, რომელსაც მეორე დღეს აუცილებლად გაიხსენებდნენ. მაგრამ გიორგის ტონში არ იგრძნობოდა ჩვეულებრივი პროფესიული ცნობისმოყვარეობა.
— იქნებ ოდესმე მოგიყვე, — თქვა მან.
— კარგი. არ მეჩქარება.
გიორგიმ საქაღალდე მისკენ გასწია.
— ეს ნახე. ქეთევანის მეორე ჩვენებაში ერთი აბზაცი შევადარე პირველს. აქ წერია, რომ მან მამაკაცი ამოიცნო „სახის მკაფიო დანახვის საფუძველზე“. პირველ ჩვენებაში კი პირდაპირ აღნიშნავს, რომ სახე არ დაუნახავს.
— ეს სიტყვები ზაზა ჩხეიძემ ჩაწერა?
— მისი ხელმოწერაა.
— მაგრამ შეიძლება თავად ქეთევანის სიტყვები არ იყოს.
— ზუსტად.
ანამ ფურცელი აიღო.
— მაშინ საჭიროა, გავიგოთ, როგორ დაიკითხა. იყო თუ არა კითხვები წინასწარ ფორმულირებული, აჩვენეს თუ არა ფოტოები ერთდროულად, უთხრეს თუ არა, რომ ერთ-ერთი მათგანი კონკრეტული ადამიანი იყო.
— ჩხეიძემ თქვა, რომ ფოტოები ერთად აჩვენა.
— და ვერ გაიხსენა, ვინ მიაწოდა.
გიორგიმ თავი დაუქნია.
— ხვალ ოფიციალურ მოთხოვნას გავაგზავნით, რომ ძველი საქმის სრული ჩანაწერები მივიღოთ. მათ შორის, გამოკითხვის ოქმის სამუშაო ვერსიები, თუ არსებობს.
ანა ფურცელს კითხულობდა.
— ერთი რამ მაფიქრებს.
— რა?
— თუ ქეთევანი მართლა არასწორ ადამიანს ამოიცნობდა, რატომ დაწერა ეს მხოლოდ ახლა? შვიდი წელი გავიდა.
— შეიძლება მანამდეც იცოდა, მაგრამ ეშინოდა.
— ან მხოლოდ ახლა მიხვდა, რომ შეცდა.
გიორგიმ მაგიდაზე თითები დააკაკუნა.
— ან ვიღაცამ აიძულა, რომ ეს გაეხსენებინა.
ანამ მას შეხედა.
— ეს ვერსია არ უნდა გამოვრიცხოთ.

***
ღამის ათის ნახევარზე ლევანმა ახალი ზარი მიიღო.
დავით ქარჩავა იპოვეს.
ის ქალაქის გარეუბანში, ძველ სახელოსნოსთან ახლოს იმყოფებოდა. როდესაც პოლიციამ მიაგნო, მარტო იყო. მანქანა რამდენიმე ქუჩის მოშორებით დაეტოვებინა, ტელეფონი კი გამორთული ჰქონდა.
დავითს გაქცევა არ უცდია.
ლევანმა ადგილზე მისვლის შემდეგ მასთან საუბარი დაიწყო. დავითს სახეზე დაღლილობა ეტყობოდა. ხელში პატარა საქაღალდე ეჭირა.
— ეს რა არის? — ჰკითხა ლევანმა.
დავითმა საქაღალდეს დახედა.
— ძველი ფოტოებია.
— რატომ წაიღეთ სახლიდან?
— იმიტომ, რომ არ მინდოდა, ისევ დაეკარგათ.
— ვინ?
დავითმა პასუხი არ გასცა.
— ქეთევან ჯაფარიძეს იცნობდით? — ჰკითხა ლევანმა.
დავითმა თავი ასწია.
— ვიცნობდი.
— ბოლოს როდის ნახეთ?
— გუშინ.
— სად?
დავითმა მზერა აარიდა.
— ქუჩაში.
— რაზე ისაუბრეთ?
— ფოტოებზე.
— რომელ ფოტოებზე?
— იმ ფოტოებზე, რომლებიც მაშინ უნდა გადაგვეცა გამომძიებლებისთვის.
ლევანმა მის წინ საქაღალდე დადო.
— ესენი სწორედ ის ფოტოებია?
დავითმა თავი დაუქნია.
— ზოგი მათგანი.
— და რატომ არ გადაეცით მაშინ?
— მე არ მქონდა უფლება, გადამეწყვიტა, რა უნდა ჩართულიყო საქმეში.
— მაგრამ ფოტოები ცალკე გადაიტანეთ.
— ჩემი და იქ იყო.
ლევანი ჩუმად დარჩა.
დავითმა პირველად შეხედა პირდაპირ.
— თქვენ არ იცით, რას ნიშნავს, როცა ადამიანი, რომელიც გიყვარს, შეიძლება სრულიად უაზრო ამბავში გაეხვეს. ეკა იმ შეხვედრაზე შემთხვევით აღმოჩნდა. მას არაფერი დაუშავებია. იმ ფოტოს გამო კი შეიძლებოდა მისი ქმრის პრობლემებიც წამოწეულიყო, მისი ოჯახიც დაზიანებულიყო.
— და ამიტომ ფოტო დამალეთ?
— ცალკე გადავდე. არ გამინადგურებია.
— მაგრამ არც პოლიციისთვის გადაგიციათ.
დავითმა თავი დახარა.
— დიახ.
— ქეთევანი რატომ მოვიდა თქვენთან?
— მითხრა, რომ მეორე ჩვენებაში შეცდომა დაუშვა.
— რა შეცდომა?
დავითმა პასუხის გაცემამდე დიდხანს იფიქრა.
— მან ფოტოებზე ერთ-ერთი მამაკაცი ამოიცნო. მაგრამ მოგვიანებით გაიგო, რომ ის ადამიანი იქ არ ყოფილა იმ დროს, როცა სანდრო გარდაიცვალა. ან სულ მცირე, მისი იქ ყოფნა ვერ დასტურდებოდა.
— ვინ იყო ის მამაკაცი?
დავითმა საქაღალდე გახსნა, მაგრამ ლევანს ფოტო არ გაუწოდა.
— ეს სახელი მე არ უნდა გითხრათ. ჯერ თავად უნდა ნახოთ, ვინ არის.
— რატომ?
— იმიტომ, რომ თუ ახლა გეტყვით, შეიძლება არასწორი მიმართულებით წახვიდეთ.
ლევანმა თვალები დააწვრილა.
— თქვენ უკვე იცით, რომ გამოძიება არასწორი მიმართულებით წავიდა.
— ვიცი, რომ იმ დროს ბევრი რამ არასწორად გაკეთდა.
— და ქეთევანს რატომ არ დაეხმარეთ?
დავითს სახე შეეცვალა.
— ვცადე.
— როგორ?
— რამდენიმე წლის შემდეგ მასთან მივედი. ვუთხარი, რომ ფოტოები ისევ არსებობდა. ვთხოვე, თავისი ჩვენებისთვის გადაეხედა. მაგრამ მითხრა, რომ უკვე გვიანი იყო. სანდრო ვერ დაბრუნდებოდა.
— და ახლა რატომ გადაწყვიტეთ, რომ ფოტოები თქვენთან უნდა ყოფილიყო?
დავითმა საქაღალდეს ხელი მოჰკიდა.
— იმიტომ, რომ ვიღაცამ ქეთევანს დაურეკა. მან მითხრა, რომ ფოტო უნდა დაებრუნებინა. არ ვიცოდი, ვის გულისხმობდა. გუშინ შეხვედრაზე მითხრა, რომ თუ რამე დაემართებოდა, ეს ფოტოები თქვენთვის გადამეცა.
ლევანმა თავი ასწია.
— რომელ საათზე?
— დაახლოებით ცხრის ნახევარზე.
— სად?
— მისი სახლის ახლოს.
— და შემდეგ?
დავითმა თვალები დახუჭა.
— ვუთხარი, რომ სახლში დაბრუნებულიყო. მან მითხრა, რომ არ აპირებდა. თქვა, რომ ვიღაცას უნდა შეხვედროდა.
— ვის?
— არ მითხრა.
— რატომ არ დარეკეთ პოლიციაში?
დავითმა თავი დახარა.
— იმიტომ, რომ შემეშინდა.
ლევანი რამდენიმე წამი ჩუმად უყურებდა.
— კიდევ ერთხელ გეკითხებით: ვისთან უნდა შეხვედროდა ქეთევანი?
— არ ვიცი.
— და თქვენ რა გააკეთეთ?
— წავედი.
ლევანმა საქაღალდე აიღო.
— ეს ფოტოები ოფიციალურად უნდა გადავცეთ გამოძიებას. თქვენ კი მოგვიანებით დეტალურად დაგვკითხავენ.
დავითმა თავი დაუქნია.
— ვიცი.
— და კიდევ ერთი რამ. ქეთევანის გარდაცვალების შესახებ იცოდით?
დავითმა თვალები ასწია.
— არა.
მისი ხმა პირველად გატყდა.
— მართლა მოკლეს?
ლევანმა პასუხი არ გასცა. მხოლოდ თავი დაუქნია.
დავითმა სახეზე ხელები აიფარა.
— ღმერთო...
ლევანმა საქაღალდე დალუქა.
ამ საქმეში კიდევ ერთი ადამიანი გამოჩნდა, რომელმაც წლების განმავლობაში დუმილი აირჩია. მაგრამ ამჯერად მისი დუმილის მიზეზი მხოლოდ შიში აღარ იყო.
მას ჰქონდა ფოტოები, რომლებიც სხვების ცხოვრებას ეხებოდა.
და ქეთევანი ამ ფოტოებთან დაკავშირებით ბოლო ადამიანი აღმოჩნდა, ვინც მას სიმართლის თქმა სთხოვა.

შუაღამის შემდეგ ლევანი გუნდს შეუერთდა.
საქაღალდე მაგიდაზე დადო.
— დავით ქარჩავა ვიპოვეთ. ცოცხალია, ამ ეტაპზე მოწმის სტატუსით ვესაუბრეთ. ამბობს, რომ ქეთევანს გუშინ საღამოს შეხვდა.
თამარი, რომელიც ოთახში იჯდა, მაშინვე წამოდგა.
— მან იცოდა, რომ ქეთევანს საფრთხე ემუქრებოდა?
— ამბობს, რომ ქეთევანი შეხვედრას აპირებდა, მაგრამ არ უთქვამს ვისთან.
— და მაინც წავიდა?
— დიახ.
თამარმა თავი გააქნია.
— ყველამ იცოდა რაღაც. ყველამ რაღაც დაიმალა. ბოლოს კი...
მისი ხმა შეწყდა.
ანა მისკენ წავიდა, მაგრამ თამარმა ხელი ასწია.
— არა, ახლა ნუ მეტყვი, რომ ეს ჩემი ბრალი არ არის. ვიცი, რომ არ არის. უბრალოდ... არ მესმის, როგორ შეიძლება ადამიანმა იცოდეს, რომ ვიღაცას საფრთხე ემუქრება და მაინც წავიდეს.
ლევანმა ჩუმად უპასუხა:
— ზოგჯერ ადამიანი ფიქრობს, რომ თუ ჩაერევა, უფრო დიდ პრობლემას შექმნის. ზოგჯერ კი უბრალოდ ეშინია. ეს არ ამართლებს, მაგრამ ხსნის, რატომ ხდება ასე.
— და ბოლოს ვის რჩება ამ ყველაფრის შედეგი? — იკითხა თამარმა.

პასუხი არავის გაუცია.

გიორგიმ საქაღალდე გახსნა.
— დავითმა თქვა, რომ ფოტოები აქვს. ერთ-ერთი იმ ფოტოთაგანია, რომელიც ძველ საქმეში უნდა ყოფილიყო.
სალომე მათ მიუახლოვდა.
— შეიძლება სწორედ ეს ფოტო იყოს დაკარგული „შეხვედრა_03“.
— ჯერ არ ვიცით, — თქვა ანამ. — მაგრამ უნდა შევადაროთ.
ირაკლიმ საქაღალდე ხელთათმანებით გახსნა და ფოტოები სათითაოდ ამოიღო.
პირველი ორი უკვე ნანახს ჰგავდა. მესამე კი განსხვავებული იყო.
მასზე ელენე აღარ ჩანდა.
კადრში მხოლოდ ოთხი ადამიანი იდგა, მათ შორის სანდრო. მის გვერდით ახალგაზრდა მამაკაცი იყო, რომელიც კამერასთან ზურგით იდგა. მარცხენა კიდესთან კი კიდევ ერთი ადამიანი ჩანდა — სახე მკაფიოდ, თითქმის სრულად.
გიორგიმ ფოტოს დახედა.
— ეს ის ადამიანია?
დავითმა, რომელიც ოთახში ჯერ კიდევ იმყოფებოდა, თავი დაუქნია.
— დიახ.
— ვინ არის?
დავითმა სახელი თქვა.
ოთახში სიჩუმე ჩამოვარდა.
ეს იყო ადამიანი, რომლის სახელი მათ ძველ საქმის დოკუმენტებში უკვე ენახათ, მაგრამ მისი მონაწილეობა იმ შეხვედრაში აქამდე არავის დაუდასტურებია.
ანა ფოტოს დააკვირდა.
— ქეთევანმა სწორედ ეს ადამიანი ამოიცნო?
დავითმა ნელა დაუქნია თავი.
— დიახ. მაგრამ მოგვიანებით გაიგო, რომ შეცდა.
— როგორ გაიგო?
— ამ ფოტოზე ის ადამიანი იმ დღეს საერთოდ არ უნდა ყოფილიყო.
გიორგი წინ გადაიხარა.
— რას ნიშნავს, არ უნდა ყოფილიყო?
დავითმა ფოტოს უკანა მხარეს მიუთითა.
იქ პატარა წარწერა იყო.
თარიღი, ადგილი და ერთი სიტყვა:
„რეპეტიცია“.
ანა ფოტოს მიაშტერდა.
— ეს შეხვედრის ფოტო არ არის?
— არა, — თქვა დავითმა. — ეს გადაღებულია ერთი დღით ადრე. ქეთევანს კი მეორე დღეს აჩვენეს, თითქოს იმ შეხვედრის ფოტო ყოფილიყო.
სალომემ ნელა ამოისუნთქა.
— ანუ ფოტოები არასწორად იყო დალაგებული.
— ან განზრახ არასწორად წარუდგინეს, — თქვა გიორგიმ.
ანა მაშინვე შემობრუნდა.
— ეს ჯერ არ ვიცით. შეიძლება ფაილები არეული იყო. შეიძლება ფოტოს თარიღი არასწორად იყო მითითებული. უნდა დავადგინოთ, ვინ შეარჩია და როგორ მოხვდა ქეთევანის წინ.
დავითმა თავი დახარა.
— მე მაშინვე მივხვდი, რომ რაღაც არასწორად იყო. მაგრამ არაფერი მითქვამს.
— რატომ? — ჰკითხა თამარმა.
დავითმა მას შეხედა.
— იმიტომ, რომ იმ ფოტოზე ჩემი დაც იყო. მეშინოდა, რომ ყველაფერი მასაც შეეხებოდა.
თამარი მისკენ დაიძრა, მაგრამ ანამ მხარზე ხელი შეახო.
— ახლა არ არის საჭირო, — ჩუმად უთხრა.
თამარი გაჩერდა.
გიორგი ფოტოს უყურებდა.
— ეს ნიშნავს, რომ ქეთევანმა შესაძლოა არასწორი ადამიანი ამოიცნო არა იმიტომ, რომ მეხსიერებამ მოატყუა, არამედ იმიტომ, რომ მას არასწორი ფოტო აჩვენეს.
— შესაძლოა, — თქვა ანამ. — მაგრამ ჯერ უნდა დავადგინოთ, ვინ იყო პასუხისმგებელი ფოტოების შერჩევაზე და იცოდა თუ არა მან მათი თარიღების შესახებ.
ირაკლიმ ფოტო ცალკე პაკეტში მოათავსა.
— და ამ ფოტოს ავთენტურობა უნდა შევამოწმოთ. თარიღი, ქაღალდი, ბეჭდვის ტექნოლოგია, უკანა მხარის წარწერა. სანამ ამას არ გავაკეთებთ, დასკვნას ვერ გამოვიტანთ.
სალომემ კომპიუტერი ჩართო.
— მე შევამოწმებ, არის თუ არა ძველ საცავში ამ ფოტოს სხვა ასლი.
ლევანი დავითს მიუბრუნდა.
— კიდევ ერთი კითხვა. თქვენ თქვით, რომ ქეთევანი გუშინ ვიღაცას უნდა შეხვედროდა. რატომ ფიქრობთ, რომ ეს ადამიანი სწორედ ამ ფოტოს გამო ეძებდა?
დავითმა რამდენიმე წამი იფიქრა.
— იმიტომ, რომ ქეთევანმა მითხრა, ფოტო უნდა დაებრუნებინა. თქვა, რომ ვიღაცამ უთხრა, თუ ფოტო არ დაბრუნდებოდა, ყველაფერი ისევ დაიწყებოდა.
— ვინ უთხრა?
— არ ვიცი.
— მან სახელი არ ახსენა?
— არა.
— თქვენთვის ეს ჩვეულებრივად ჟღერდა?
დავითმა მწარედ გაიღიმა.
— შვიდი წლის წინაც ჩვეულებრივად ვთვლიდი, როცა ადამიანი მეუბნებოდა, რომ სიმართლეს ვერ იტყოდა, რადგან ოჯახს დაიცავდა.
ოთახში ისევ სიჩუმე ჩამოვარდა.


****
ღამის სამის ნახევარი იყო, როცა ანა და გიორგი შენობიდან ერთად გამოვიდნენ.
ქუჩა თითქმის ცარიელი იყო. წვიმას გადაეღო, მაგრამ ტროტუარებზე წყალი ჯერ კიდევ გუბეებად იდგა. ანამ ქურთუკი შეიკრა და მანქანისკენ წავიდა.
— დღეს ბევრად მეტი გავიგეთ, ვიდრე ველოდი, — თქვა გიორგიმ.
— და მაინც ქეთევანის და გიორგი აბაშიძის მკვლელების ვინაობა არ ვიცით.
— არც ის ვიცით, რატომ მოკლეს ქეთევანი ზუსტად იმ ღამეს.
— შეიძლება იმიტომ, რომ ფოტოს დაბრუნებას აპირებდა. შეიძლება იმიტომ, რომ რაღაცის თქმას აპირებდა. ან ორივე ერთად.
გიორგი მანქანის კართან გაჩერდა.
— შენ ისევ ფიქრობ, რომ ეს ყველაფერი შემთხვევით არ უკავშირდება ერთმანეთს.
— არა. მაგრამ კავშირი და მიზეზი ერთი და იგივე არ არის.
— ზოგჯერ მგონია, რომ შენთვის ყველაზე რთული სიტყვა „დასკვნაა“.
ანა მანქანისკენ შებრუნდა.
— ჩემთვის ყველაზე რთული სიტყვა „უდანაშაულოა“.
გიორგიმ მისკენ გაიხედა.
ანა ცოტა ხანს ჩუმად იდგა, შემდეგ კი დაამატა:
— ერთხელ რომ არასწორად დაასკვნი, შეიძლება ვეღარასდროს გამოასწორო.
გიორგის სახე შეეცვალა. სამი წლის წინანდელი მათი უთანხმოება ორივეს გაახსენდა.
— იმ საქმეზე შენ მართალი იყავი, — თქვა მან.
ანა გაჩერდა.
— მთლიანად არა.
— მაგრამ იმ ნაწილში, სადაც მტკიცებულების ნაკლებობაზე მეუბნებოდი, მართალი იყავი. მაშინ მეგონა, რომ ეჭვმიტანილის გაშვება ნიშნავდა, რომ გამოძიება ჩავარდა.
— მეც მეგონა, რომ სიფრთხილე ყოველთვის სწორ გზას მაჩვენებდა. მერე მივხვდი, რომ ზოგჯერ ზედმეტი სიფრთხილეც ადამიანს აზიანებს.
გიორგიმ მანქანის კარი გაუღო.
— იქნებ ამიტომ გვჭირდება ერთმანეთი ამ საქმეში.
ანა რამდენიმე წამით უყურებდა.
— იქნებ.
მანქანაში ჩასხდნენ.
გიორგიმ ძრავა ჩართო, მაგრამ მაშინვე არ დაძრულა.
— ანა, სახლში წაგიყვან.
— მადლობა, უბრალოდ ჩემს მანქანამდე მიმიყვანე.
— ამ დროს მარტო არ წახვალ.
— გიორგი...
— ეს ბრძანება არ არის. უბრალოდ არ მინდა, ღამის სამ საათზე კიდევ ერთი პრობლემა შეგვექმნას.
ანამ მისკენ გაიხედა.
— კარგი.
გიორგიმ მანქანა დაძრა.
ქალაქის განათებული ქუჩები ნელა იცვლებოდა. ორივე ჩუმად იყო, მაგრამ ამჯერად სიჩუმე უხერხული არ ყოფილა.


****
დილით შვიდ საათზე ანას ტელეფონმა დარეკა.
დედა იყო.
— სახლში მოხვედი? — ჰკითხა ქალმა.
— კი, ცოტა ხნის წინ.
— რამე ჭამე?
ანამ თვალები დახუჭა.
— არა.
— მაცივარში საჭმელია. არ დამირეკო იმ მიზეზით, რომ სამსახურში დაგაგვიანდება. ჯერ ჭამე.
— კარგი, დედა.
— და კიდევ ერთი რამ. გუშინ გელოდებოდი. არ გითხარი, მაგრამ ვნერვიულობდი.
ანამ ფანჯარაში გაიხედა.
— ვიცი. ბოდიში.
— არ მინდა ბოდიში. მინდა, რომ ზოგჯერ შენც გახსოვდეს, რომ ვიღაცას შენზე დარდობს.
ანა ჩუმად უსმენდა და გული სევდით ევსებოდა.
— დედა, დღეს საღამოს მოვალ. ცოტა ადრე.
— კარგი. გელოდები.
ზარი დასრულდა.
ანა საწოლზე ჩამოჯდა. დაღლილობა სხეულში ჰქონდა დაგროვილი, მაგრამ ძილი აღარ ეკარებოდა, მაგიდაზე დადებული ჩანაწერები აიღო და ქეთევანის ბოლო სიტყვები გადაიკითხა:
„მე არასწორი ადამიანი ამოვიცანი.“
მაშინ პირველად დაფიქრდა იმაზე, რომ შესაძლოა ქეთევანი მთელი ამ წლების განმავლობაში მხოლოდ საკუთარ შეცდომას კი არ გაურბოდა, არამედ იმასაც, რაც ამ შეცდომის გამოსწორებას მოჰყვებოდა.
შეიძლებოდა ერთი არასწორი ამოცნობა სხვისი ცხოვრების დასასრულად ქცეულიყო.
მაგრამ ვინ იყო ის ადამიანი, ვინც ამ შეცდომით ისარგებლა?
და ვინ იცოდა, რომ ფოტო არასწორად იყო შერჩეული?


****

დილით სალომემ ძველი საცავის აღდგენილი მონაცემები კიდევ ერთხელ შეამოწმა.
მესამე ფოტოს ციფრული ასლი მართლაც არსებობდა. ფაილი შვიდი წლის წინ იყო შექმნილი, თუმცა მისი ბოლო ცვლილების თარიღი გაცილებით გვიანდელი აღმოჩნდა.
სალომემ მონაცემები ცალკე შეინახა და გიორგის დაურეკა.
— ერთ რამეს უნდა შეხედოთ.
— რა იპოვე?
— ფოტოს ფაილი ძველ საცავში მხოლოდ ერთხელ არ ყოფილა. მოგვიანებით ის სხვა საქაღალდეში გადაიტანეს.
— ვინ გადაიტანა?
— ჯერ არ ვიცი. ცვლილების თარიღი თავდაპირველი საქმის მასალების დარეგისტრირებიდან რამდენიმე კვირის შემდეგაა.
გიორგი წამოდგა.
— ანუ ვიღაცამ ამ ფოტოებს მოგვიანებითაც მიაქცია ყურადღება?
— როგორც ჩანს, დიახ.
— და ვინ იყო?
სალომემ ეკრანს დახედა.
— ჩანაწერში მომხმარებლის სახელი არ ჩანს. მხოლოდ ადმინისტრაციული წვდომის კოდია.
— შეგიძლია კოდის მფლობელი დაადგინო?
— ვცდი. მაგრამ ძველი სისტემის მომხმარებლების სია სრულად არ არის შენარჩუნებული.
— რაც შეიძლება მალე.
გიორგიმ ზარი დაასრულა და ანას დაუკავშირდა.
— სალომემ ახალი რამ იპოვა. ფოტოები თავდაპირველი საქმის მასალებში მოხვედრის შემდეგაც გახსნეს და გადაიტანეს.
ანას რამდენიმე წამი ხმა არ ამოუღია.
— ანუ ვიღაცამ იცოდა, რომ ისინი არსებობდა და მოგვიანებითაც დაინტერესდა.
— დიახ.
— შესაძლოა ქეთევანის მეორე ჩვენებასთანაც ჰქონდეს კავშირი.
— სწორედ ამის გარკვევას ვაპირებთ.
ანა ფანჯარასთან მივიდა.
— გიორგი, ერთი რამ არ დაგვავიწყდეს. ქეთევანის ჩვენება შეიძლება მცდარი იყო, მაგრამ ეს ჯერ არ ნიშნავს, რომ მან შეგნებულად მოატყუა სასამართლო. არც ის ვიცით, ვინ იყო პასუხისმგებელი ფოტოების შერჩევასა და მისთვის წარდგენაზე.
— ვიცი, ანა.
მის ხმაში ამჯერად მოუთმენლობა არ ყოფილა.
— მაშინ გავაგრძელოთ.
ზარი დასრულდა.
ანა მაგიდასთან დაბრუნდა, ძველი საქმის საქაღალდე გახსნა და პირველ ჩვენებასა და მეორეს შორის განსხვავებული წინადადებები კიდევ ერთხელ მონიშნა.
შვიდი წლის წინ ქეთევანს ფოტოები აჩვენეს.
მან ერთ-ერთი მამაკაცი ამოიცნო.
მოგვიანებით კი, წლების შემდეგ, იმავე ფოტოს უკანა მხარეს დაწერა, რომ არასწორი ადამიანი ამოიცნო.
მაგრამ ჯერ კიდევ არ იცოდნენ, ვინ შეარჩია ეს ფოტოები, რატომ გადაიტანეს მათი ნაწილი სხვა საქაღალდეში და რას მალავდა დაკარგული მესამე ფაილი.
ანა კალამს დასწვდა და ფურცლის ზედა ნაწილში სამი კითხვა დაწერა:
1. ვინ შეარჩია ქეთევანისთვის წარდგენილი ფოტოები?

2. ვინ გახსნა და გადაიტანა ფოტომასალა თავდაპირველი საქმის წარმოებიდან რამდენიმე კვირის შემდეგ?

3. ვინ იცოდა, რომ ქეთევანმა საკუთარი ჩვენება შეცდომად მიიჩნია?

მესამე კითხვას ხაზი გაუსვა.
მათ უკვე იცოდნენ, რომ წარსულში ვიღაცამ მნიშვნელოვანი ფოტოები დამალა, ვიღაცამ კი მოგვიანებით ისევ გახსნა ისინი. მაგრამ ჯერ არ იცოდნენ, ეს მოქმედებები ერთი ადამიანის გადაწყვეტილება იყო, რამდენიმე ადამიანის დაუკავშირებელი ნაბიჯები თუ უბრალო დაუდევრობის შედეგი.
და ყველაზე მნიშვნელოვანი — ჯერ არც კი იცოდნენ, ვინ იყო ქალი, რომლის ფოტოებიც ამდენი წლის შემდეგ ისევ ძველი საქმის ცენტრში აღმოჩნდა.
ეს სახელი მალე უნდა გაეგოთ.
ეეძლო.
მაგრამ ამჯერად დუმილს კიდევ ერთი შედეგი ჰქონდა.
ქეთევანი ვეღარასდროს იტყოდა, ვის ელოდა იმ საღამოს.
და სანამ ისინი ამ კითხვაზე პასუხს იპოვიდნენ, ვიღაცას ჯერ კიდევ შეეძლო დაეჯერებინა, რომ სიმართლის დამალვა საუკეთესო გამოსავალი იყო.